Bài: H.Anh
Ảnh: Heritage Guide Review
Nếu mùa thu Hà Nội có thể được nếm bằng vị giác, hẳn đó sẽ là vị cốm. Một chút ngọt thanh của lúa non, cái dẻo mềm vừa đủ và hương thơm dịu nhẹ quyện trong lớp lá sen xanh, tất cả tạo nên một thức quà thanh nhã, tinh tế đến mức tưởng như mùa thu đã được chắt lọc thành từng hạt nhỏ. Một thức quà nhỏ bé, nhưng qua cách người Hà Nội nâng niu, thưởng thức và biến tấu, cốm đã trở thành một cách rất riêng để giữ mùa thu ở lại. Cùng Heritage Guide Review khám phá những cách thưởng thức cốm của người Hà Nội nhé.
Cốm có mặt ở nhiều vùng quê trên cả nước, nhưng khi nhắc đến cốm, người ta vẫn thường nhớ về Hà Nội trước tiên. Làng Vòng và làng Mễ Trì là những địa danh gắn bó với nghề làm cốm lâu đời, nơi những hạt lúa non được chọn đúng độ, mang sắc xanh dịu và hương thơm đặc trưng. Cốm ngon không chỉ nằm ở nguyên liệu, mà còn ở sự tinh tế của người làm nghề: từ thời điểm lúa được gặt cho đến cách rang, giã và giữ hương, tất cả đều đòi hỏi kinh nghiệm được truyền qua nhiều thế hệ.
Cốm vốn đã có một hương vị rất riêng: vị ngọt thanh của lúa non, cái dẻo mềm vừa đủ và hương thơm dịu dàng của đồng nội. Nhưng cách người Hà Nội thưởng thức đã khiến hương vị ấy trở nên phong phú hơn nhiều. Cốm không chỉ được nâng niu như một thức quà để nhâm nhi, mà còn được kết hợp theo nhiều cách, khi giữ nguyên vẻ thanh nhã vốn có, khi hòa cùng những hương vị khác để tạo nên những dư vị mới. Chính sự đa dạng ấy khiến một hạt cốm nhỏ bé có thể hiện diện trong rất nhiều khoảnh khắc của mùa thu, và mỗi cách thưởng thức lại đem đến một cảm nhận riêng về thức quà này.
Cốm – thức quà không dành cho người vội
Cốm là thứ quà càng thong thả thưởng thức, càng dễ nhận ra nhiều tầng hương vị. Người Hà Nội từ lâu đã có cách nâng niu cốm ngay từ lúc gói: bên ngoài là lớp lá sen mang theo hương thơm dịu nhẹ, bên trong thêm một lớp lá ráy ôm sát từng hạt cốm, giữ cho cốm mềm ẩm và nguyên vẹn. Khi mở lớp lá, hương sen quyện cùng mùi lúa non thoảng lên, để rồi chỉ cần nhón từng chút nhỏ, chậm rãi nhấm nháp, mới cảm nhận hết cái dẻo mềm, ngọt thanh và tinh tế. Ngoài ra, cốm còn được đồ thành xôi cốm, thêm chút hạt sen, đậu xanh hay dừa nạo, tạo nên món ăn dẻo thơm, bùi ngọt mà vẫn giữ nguyên hương lúa non đặc trưng.
Cốm cũng thường được thưởng thức cùng chuối tiêu chín, một sự kết hợp dân dã mà tinh tế. Cái dẻo mềm, ngọt thanh và hơi bùi của cốm gặp vị ngọt đậm, mềm mượt của chuối, tạo thành sự cân bằng vừa vặn. Có người lại thích thêm chén trà, hoặc thưởng cốm cùng hồng, mỗi cách kết hợp lại đưa ra một sắc vị khác.
Muốn thưởng thức cốm tươi ngay trong không khí phố phường Hà Nội, có thể tìm đến những gánh hàng rong quanh khu vực Nhà Thờ Lớn vào mùa cốm. Còn nếu muốn mua cốm làm quà, mọi người có thể tìm đến làng Vòng và Mễ Trì, làng nghề nổi tiếng với nghề làm cốm lâu đời.
Bánh cốm
Nếu cốm tươi là cách thưởng thức gần với nguyên bản nhất, thì bánh cốm lại là một trong những biến thể truyền thống quen thuộc nhất. Những hạt cốm vốn đã dẻo được giã nhuyễn, nhào thành lớp vỏ xanh mềm mịn, dẻo quánh, ôm lấy phần nhân đậu xanh vàng óng. Vẫn là hương vị ấy, nhưng qua một cách chế biến khác, cốm trở nên đậm đà và tiện mang theo hơn, từ một thức quà theo mùa thành món quà Hà Nội được trao gửi quanh năm.
Bánh cốm từ lâu còn gắn với dịp trọng đại của đời người, đó là lễ cưới hỏi. Những hộp bánh vuông vức, xanh màu cốm non thường xuất hiện trong tráp lễ, như một lời chúc cho tình duyên trọn vẹn, cuộc sống đủ đầy.
Ngày nay, bên cạnh bánh cốm truyền thống, bánh cốm tươi cũng là một lựa chọn được nhiều người tìm thử, với lớp vỏ mềm ẩm và hương cốm rõ nét hơn, tuy nhiên hạn sử dụng cũng ngắn hơn bánh cốm truyền thống. Nếu muốn mua bánh cốm, mọi người có thể tìm đến phố Hàng Than, nơi tập trung nhiều gia đình làm bánh cốm truyền thống nức tiếng, thích hợp để mang theo như một món quà nhỏ từ Hà Nội.
Chả cốm
Từ một thức quà vốn mang vị thanh nhã của lúa non, cốm khi kết hợp cùng giò sống lại tạo nên một hương vị hoàn toàn khác. Chả cốm có lớp ngoài vàng nhẹ, bên trong mềm dẻo, thơm rõ mùi cốm, những hạt cốm không bị hòa tan vào phần thịt mà vẫn hiện diện trong từng miếng chả, đem lại cảm giác dẻo thơm rất đặc trưng.
Chả cốm thường được biết đến nhiều nhất trong bún đậu mắm tôm, bên cạnh đậu rán vàng, bún trắng và rau thơm. Muốn thưởng thức chả cốm theo cách rất Hà Nội, có thể tìm đến những hàng bún đậu lâu năm trong khu phố cổ, nơi miếng chả được chiên nóng ngay trước khi mang ra, lớp vỏ vừa se vàng mà bên trong vẫn giữ được độ mềm dẻo.
Cốm trong những dáng hình mới
Ngày nay, hương cốm không còn chỉ xuất hiện trong những thức quà quen thuộc. Trà sữa cốm, kem cốm, mochi cốm, bánh trung thu nhân cốm, bánh ngọt vị cốm… lần lượt xuất hiện, đưa sắc xanh và hương lúa non vào những món ăn, thức uống vốn quen thuộc với người trẻ. Có món giữ lại vị cốm rõ nét, có món kết hợp cùng sữa, kem hay các loại nhân để tạo nên dư vị mới. Dẫu cách thưởng thức đã khác, những biến tấu ấy vẫn là một cách để hương vị truyền thống tiếp tục bước vào đời sống hiện đại.
Cốm có một hương vị không thể nhầm lẫn. Qua bao mùa thu, hương vị ấy vẫn được người Hà Nội yêu thích, gìn giữ và trao truyền bằng nhiều cách, để mỗi thế hệ lại tìm thấy trong cốm một cảm nhận của riêng mình. Và có lẽ, đó chính là vị thu đẹp nhất mà Hà Nội dành tặng cho người thưởng thức.
Cùng Heritage Guide Review thưởng thức mùa thu Hà Nội và khám phá thêm nhiều trải nghiệm du lịch lý thú khác tại đây.
