Bài: Lê Hương
Ảnh: Bảo Long & Lê Hương
Một tour trải nghiệm mới tại Hà Nội đang mở ra cơ hội để khán giả bước qua bức màn sân khấu, gặp gỡ các nghệ sĩ tuồng và khám phá ngôn ngữ ước lệ, động tác cùng những quy chuẩn của một loại hình sân khấu truyền thống Việt Nam: Tuồng.
Cánh cửa bước vào thế giới sân khấu
Một tối thứ Bảy tại khu phố cổ Hà Nội, bức màn sân khấu không chỉ đơn thuần là ranh giới ngăn cách khán giả với sân khấu. Nó trở thành một cánh cửa cho khách bước vào thế giới của tuồng.
Tại Nhà hát Hồng Hà, 51 Đường Thành, du khách được mời bước qua bức màn sân khấu trước khi ngồi vào khán phòng thưởng thức một buổi diễn tuồng trực tiếp. Thay vì chỉ ngồi xem từ phía dưới, họ có thể gặp gỡ các nghệ sĩ, tìm hiểu về trang phục và đạo cụ sân khấu, khám phá những động tác, cách hát đặc trưng của tuồng và trực tiếp thử một số quy ước cơ bản của loại hình nghệ thuật này. Với nhiều người, trải nghiệm này mở ra một cách tiếp cận mới với một loại hình nghệ thuật vốn có thể khá khó hiểu nếu chưa từng làm quen.
Tour trải nghiệm mới mang tên “Màn Đường”, do Gu Hà Nội khởi xướng, hướng tới việc thu hẹp khoảng cách đó. “Màn Đường” vốn là từ để chỉ thủ pháp truyền thống để chuyển cảnh trong các vở tuồng cổ. Thời xưa không có những công nghệ kỹ thuật phát triển. Nghệ sỹ sử dụng sự sáng tạo, những ngôn ngữ hình thể và những chất liệu sân khấu truyền thống để chuyển từ cảnh này sang cảnh khác.
Giải mã ngôn ngữ của sân khấu
Tuồng là một loại hình sân khấu truyền thống của người Việt, với ngôn ngữ nghệ thuật dựa nhiều vào các quy ước, trong đó một cử chỉ, động tác trên sân khấu có thể mang ý nghĩa vượt ra ngoài những gì khán giả nhìn thấy trực tiếp.
Sản phẩm văn hóa mới này mang đến cho du khách cơ hội bước đầu giải mã ngôn ngữ ấy. Đối với du khách Pháp Mathilde Herero, trải nghiệm này khiến buổi diễn trở nên dễ tiếp cận hơn. “Tôi thấy rất thú vị. Chúng tôi đã thử tìm trên phần Trải Nghiệm của Google, qua đó hiểu hơn một chút về văn hóa, sân khấu, cử chỉ, múa và hóa trang của Việt Nam,” cô nói. “Đó thực sự là một bài học rất hay. Giờ tôi rất mong được xem vở diễn.”
Những gì học được trong tour này cũng giúp cô đặt tuồng trong một bối cảnh văn hóa rộng hơn. “Cụ thể, nó giúp tôi hiểu ý nghĩa của loại hình nghệ thuật này và sân khấu bắt nguồn từ đâu. Tôi nghĩ tuồng tự thân đã là một phần của văn hóa Việt Nam. Tôi cảm thấy rất may mắn khi tối nay có thể xem một vở diễn và hiểu hơn về nó,” cô nói.
Với một số du khách, cuộc gặp gỡ này còn mở ra những liên tưởng bất ngờ giữa các nền văn hóa.
Bạn trẻ người Nigeria Prince Chukwuemeka Chimaobi cho biết anh chỉ hiểu khoảng một nửa tiếng Việt được sử dụng trong tour này nhưng vẫn cảm thấy nó rất cuốn hút. “Tôi được tìm hiểu thêm về điệu múa, về bài hát và một số điều tôi thấy trong vở diễn,” anh nói. Sau khoảng bốn năm sống tại Việt Nam, anh nhận ra những điểm tương đồng giữa những gì chứng kiến trên sân khấu Việt Nam với một số nét văn hóa ở quê hương mình.
Khi người trẻ tìm thấy cội nguồn
“Chúng tôi không thể kỳ vọng truyền tải toàn bộ kiến thức về tuồng chỉ trong một buổi trải nghiệm,” bạn trẻ Lê Duy Trung, người sáng lập Gu Hà Nội, cho biết. “Tuy nhiên, chúng tôi lựa chọn những yếu tố nền tảng và thiết yếu nhất, chẳng hạn tên gọi của tuồng bắt nguồn từ đâu, ngôn ngữ nghệ thuật của tuồng được sử dụng như thế nào, các động tác được thể hiện ra sao và cách hát của tuồng khác với những loại hình âm nhạc khác như thế nào.”
Với khán giả trẻ Việt Nam, sản phẩm du lịch này cũng có thể làm thay đổi cách họ nhìn nhận di sản văn hóa của chính mình.
Đoàn Trần Yến Linh, người từng tiếp xúc nhiều với văn hóa phương Tây và gặp khó khăn khi tìm kiếm thông tin về nghệ thuật truyền thống, cho biết trải nghiệm này giống như khám phá “một thế giới hoàn toàn mới”.
“Khi tôi cố gắng tìm hiểu thêm về nghệ thuật truyền thống của chúng ta, tôi không tìm được nhiều thông tin,” cô nói. “Vì vậy, trải nghiệm hôm nay khiến tôi trân trọng văn hóa và cội nguồn của mình hơn rất nhiều. Tôi chắc chắn đây là một cánh cửa để tôi tiếp tục khám phá sâu hơn về di sản văn hóa của mình.”
