Bài: Hương Quỳnh
Ảnh: Minh Tú
Khám phá ẩm thực Hội An để hiểu thêm về đô thị cổ này.
Tôi có lẽ như nhiều người, yêu Hội An vì những niềm vui nhỏ bé. Chỉ là thong dong đi dạo giữa con phố thơm mùi hoa sử quân tử, hay dừng bước bên căn nhà cổ tường vàng, mái rêu để hoài niệm. Cứ miên man như một nốt lặng giữa nhịp sống bộn bề cũng đủ thêm yêu phố Hội. Và còn một điều thú vị nữa: ở đây, hành trình khám phá ẩm thực, đôi khi phá vỡ mọi quy tắc thường ngày, lại trở nên đáng nhớ hơn bao giờ hết.
Chỉ cần tìm kiếm “món phải thử khi tới Hội An”, bạn sẽ nhận lại một danh sách dài đến mức một chuyến đi có lẽ chưa đủ để nếm hết. Bởi ẩm thực địa phương vừa có bản sắc riêng, vừa mang dấu ấn giao lưu, tiếp biến của một thương cảng từng là nơi gặp gỡ nhiều cộng đồng cư dân. Thành ra, quy tắc 3 bữa mỗi ngày gần như “mất hiệu lực”. Một ngày hoàn toàn có thể có 5, 6 bữa: sáng tô mì, trưa đĩa cơm gà, chiều ổ bánh mì lót dạ, tối tô bánh canh, rồi kết thúc bằng bát chè hay ly nước Mót.
Cao lầu, mì Quảng và hoành thánh là 3 món khác nhau nhưng đặt cạnh nhau lại kể khá rõ câu chuyện tiếp biến của ẩm thực Hội An. Cao lầu có sợi dày và dai, dùng cùng thịt xá xíu, tóp mỡ và rau thơm. Mì Quảng mang căn cước xứ Quảng rõ hơn với sợi mì gạo, nước dùng vừa đủ, tôm, thịt lợn hoặc gà, đậu phộng và bánh tráng mè. Hoành thánh lại mang dấu ấn của những người Hoa, khi đến Hội An, món này đã được biến tấu thành hoành thánh nước, hoành thánh mì hay hoành thánh chiên. Món du nhập được bản địa hóa, món bản địa cũng tiếp nhận thêm kỹ thuật để trở thành khúc biến tấu hợp lý.
Cơm gà lại gần gũi hơn, giống một bữa cơm nhà được chăm chút kỹ. Cơm nấu bằng nước luộc gà thêm xíu nghệ nên hạt vàng óng, tơi mềm; thịt gà xé trộn cùng hành tây, rau răm, dùng với đu đủ muối chua và rau thơm. Không quá cầu kỳ, một đĩa cơm vừa vặn cho bữa chính mà rất hợp cho hành trình phía trước còn nhiều món đang chờ. Góp thêm hương vị cho các món ngon còn có rau thơm Trà Quế, thứ “hương xanh” từ làng rau lâu đời đã trở thành phần quen thuộc trên bàn ăn phố Hội. Ngay cả một ổ bánh mì patê cũng thêm phần dậy vị nhờ chút rau thơm từ Trà Quế.
Bánh mì có lẽ đáng được kể riêng một câu chuyện. Tư liệu về ẩm thực Hội An ghi lại rằng, từ khoảng năm 1945, người dân đã biết dùng loại “bánh mì con cóc” cùng các món thịt. Đến thập niên 1950, bánh mì ngày càng phổ biến trong đời sống phố thị. Từ chiếc baguette có nguồn gốc phương Tây, bánh mì dần được bản địa hóa: nhỏ hơn, vỏ mỏng và giòn, bên trong là patê, xá xíu, chả, trứng, dưa leo, rau thơm, ớt và đặc biệt là nước sốt riêng của từng hàng.
Điều thú vị là gần như mỗi tiệm lại có một “chữ ký” riêng. Có hàng nổi tiếng với khách quốc tế, có tiệm tồn tại hàng chục năm, nhưng cũng có rất nhiều tủ bánh mì nhỏ nép trong hẻm, khách quen xếp hàng chủ yếu là người địa phương.
Từ phố cổ đi về phía biển, hương vị cũng đổi khác. Một tô bánh canh hải sản nóng hổi với tôm, cá, mực tươi giòn rất hợp cho buổi sáng. Cháo ngao lại nhẹ nhàng hơn, thêm hành, tiêu và rau thơm, mang vị mặn mòi từ biển khơi. Không phải món nào cũng xuất hiện trong danh sách “phải thử”, nhưng chính các món bình dị ấy làm bức tranh ẩm thực Hội An trọn vẹn hơn.
Rồi còn cả một thế giới món ăn “chơi”. Bánh đập gồm lớp bánh tráng nướng giòn kẹp bánh ướt mềm, bẻ từng miếng chấm mắm nêm; thêm đĩa hến xào là đủ thành một bữa xế. Bánh bèo nằm trong những chiếc chén xinh xắn, phía trên là nhân tôm thịt, hành phi hay tóp mỡ. Dùng từng chén tưởng nhẹ nhàng, nhưng đến khi nhìn lại chồng bát trên bàn mới biết kế hoạch “chỉ thử một chút” đã thất bại từ lúc nào.
Sau món mặn luôn có chỗ cho vị ngọt. Hội An có chè đậu ván, chè hạt sen, chè mè đen, tàu hũ… thường được bán trong những quán nhỏ hoặc gánh hàng bình dân. Đặc biệt, chí mà phù – món chè mè đen mang dấu ấn ẩm thực của người Hoa – có vị thơm béo, đặc sánh, được dùng nóng cũng là một lựa chọn phù hợp khi thời tiết se lạnh.
Sẽ là thiếu sót khi không nhắc đến nước Mót. Một quán nhỏ trên đường Trần Phú nhưng các vị khách trẻ thường xuyên xếp hàng vòng trong vòng ngoài. Ly nước thảo mộc thơm mùi sả, chanh và các loại lá, trang trí thêm cánh sen, vừa mát vừa đẹp mắt. Có thể nước Mót nổi tiếng một phần nhờ mạng xã hội, nhưng điều đó cũng chẳng sao. Ẩm thực đường phố đâu chỉ là chuyện ngon hay không; đôi khi còn là không khí, câu chuyện và niềm vui khi cầm một ly nước nhỏ xinh trên tay giữa con phố tấp nập.
Điều đáng yêu sau cùng là giá cả ở Hội An nhiều khi rẻ đến bất ngờ. Một ổ bánh mì ở quán cóc trong hẻm chỉ khoảng 20.000VNĐ; một bát chè hạt sen hay chí mà phù thường khoảng 15.000 – 20.000VNĐ. Chỉ vài chục nghìn đồng đã đủ có một niềm vui rất Hội An.
Vậy nên, nếu đã tới phố Hội, có lẽ đừng quá nghiêm khắc với lịch ăn uống của mình bạn nhé. Quy tắc 3 bữa mỗi ngày có thể tạm gác lại. Đi thêm một đoạn, thử thêm một món cũng là cách hiểu thành phố này hơn.
