Bài: Hạ Quyên
Ảnh: Cát Đằng
Những người thợ khắc dấu gỗ ở phố cổ Hà Nội.
Giữa nhịp sống hối hả của một Hà Nội tấp nập, những làng nghề và hiệu thủ công truyền thống tựa như những mảnh ghép ký ức, giữ cho sắc màu văn hóa Thủ đô không bị phai nhạt trước những đổi thay. Người ta thường nhắc đến gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc với những sản phẩm có tính ứng dụng cao trong đời sống. Còn ở ngay trong lòng phố cổ, có một nghề âm thầm “chạm” vào thời gian trên những khối gỗ để làm nên những con dấu mộc mạc, góp phần lưu giữ kỷ niệm và ký ức cho mỗi người.
Ghé thăm cửa hàng nhỏ ở số 6 Hàng Quạt, tôi im lặng quan sát ông Phạm Minh Thiện (sinh năm 1970) đang tỉ mỉ chạm khắc bên những phôi gỗ nhỏ. Tiếp nối nghề từ đời ông nội, ông Thiện mở cửa hàng tại đây từ những năm 2000. Đến nay, gia đình ông đã phát triển thành 3 cửa hiệu nằm kề nhau, tạo nên một góc nghề sôi động trên con phố đông người qua lại này. Từ những phôi gỗ thô được chuẩn bị sẵn, khi khách chọn được mẫu ưng ý thì ông mới bắt đầu mài nhẵn bề mặt, phác thảo rồi khắc hình. Mỗi con dấu khi hoàn thiện thường được bán kèm với một hộp mực đỏ để khách hàng có thể sử dụng ngay và lưu lại dấu ấn cá nhân trên những trang sổ tay hay tấm bưu thiếp.
Ngược dòng thời gian, những người thợ khắc gỗ vốn chuyên phục vụ việc làm khuôn bánh trung thu hay phôi gỗ cho tranh dân gian. Thời ấy, thợ thủ công chủ yếu khắc chữ triện, một kiểu chữ cổ trong văn hóa phương Đông. Thế nhưng, trong những năm gần đây, những dấu gỗ mộc trở nên thịnh hành hơn và những người theo nghề khắc cũng chuyển mình linh hoạt để bắt nhịp với hơi thở thời đại. Con dấu mộc hiện nay không còn gò bó trong những khuôn mẫu cổ điển mà trở nên đa dạng, phân chia rõ theo từng nhóm khách hàng. Nếu du khách nước ngoài yêu thích những biểu tượng đậm nét văn hóa Việt như hoa sen, rùa Hồ Gươm, nón lá, áo dài hay gánh hàng hoa ven phố, thì giới trẻ Việt Nam lại đặc biệt chuộng những hình thù ngộ nghĩnh, đáng yêu và mang chút ảnh hưởng từ văn hóa hội nhập quốc tế. Đặc biệt hơn cả là dịch vụ khắc chân dung cá nhân hoặc nhóm bạn từ ảnh chụp, nơi người thợ khéo léo chuyển cảm xúc từ những tấm hình kỹ thuật số sang những đường chạm nổi trên gỗ. Qua bàn tay tài hoa của người tạo tác, mỗi gương mặt hiện lên mộc mạc mà vẫn sinh động, biến con dấu trở thành một món quà độc bản lưu giữ trọn vẹn kỷ niệm riêng.
Những năm gần đây, cửa hàng trở nên nhộn nhịp hơn hẳn so với trước kia, đặc biệt là vào mùa hè và các dịp lễ Tết khi lượng người đổ về phố cổ tăng cao. Theo ông Thiện, trong tiết trời khô ráo của những mùa cao điểm du lịch, khách xếp hàng chờ đợi để mang về một món quà thủ công đã trở thành hình ảnh quen thuộc tại đây. Cái thú vui của người mua đôi khi không nằm ở lúc nhận thành phẩm, mà là được tận mắt chứng kiến bàn tay điêu luyện của nghệ nhân ngay giữa phố phường tấp nập. Dù độ sắc nét không thể bằng máy móc hiện đại, nhưng chính cái nét đục có phần thô mộc lại tạo nên sức hút riêng biệt. Khi trào lưu tìm về những giá trị độc nhất lên ngôi, người ta lại càng trân trọng những sản phẩm thủ công, bởi mỗi đường dao tỉa tót đều là tâm huyết của nghệ nhân và mang dấu ấn cá nhân riêng biệt, không thể sao chép.
Có thể nói, khi mua một con dấu gỗ với mức giá khoảng 70.000 – 100.000 VNĐ, bạn không chỉ có được một món lưu niệm, mà còn sở hữu một mảnh ghép văn hóa của phố cổ Hà Nội. Mỗi hình dấu đỏ in trên nền giấy như mang theo câu chuyện của thời gian và kí ức. Nếu có dịp dạo quanh Thủ đô, bạn đừng quên ghé qua phố Hàng Quạt để cảm nhận về phố nghề và chọn mang về một mẫu dấu ưng ý nhé.
