Quốc Thái
Một ngày cuối tháng 7, tôi đứng ở mỏm cực nam đảo Bali (Indonesia), nơi vách đá Uluwatu dựng đứng hơn 70m trên mặt biển Ấn Độ Dương. Gió chiều thổi lồng lộng, mang theo không khí mát mẻ hiếm hoi giữa xứ nhiệt đới. Nhiệt độ khoảng chừng 25 độ. Mặt trời chầm chậm hạ xuống đường chân trời, nhuộm bầu trời và mặt biển thành một dải cam đỏ mênh mông. Ngay trước khoảnh khắc ấy, một sân khấu ngoài trời không mái che, không phông màn, chỉ có nền đá và bầu trời làm hậu cảnh, bắt đầu vang lên tiếng người: “cak, cak, cak, cak…”. Đó là lúc Kecak, điệu múa không nhạc cụ nổi tiếng nhất của Bali bắt đầu.
Cái khiến Kecak khác biệt với mọi điệu múa truyền thống khác của Bali là nó hoàn toàn không dùng dàn nhạc gamelan truyền thống của người Indonesia hay bất kỳ nhạc cụ nào khác. Thay vào đó là một dàn hợp xướng khoảng 70 người đàn ông, mình trần, quấn xà rông caro đen trắng, ngồi vòng tròn quanh một cây đèn lửa giữa sân. Họ vừa là bối cảnh, vừa là dàn nhạc sống. Những âm thanh như tiếng gió, tiếng sóng, tiếng của một đội quân được tạo ra chỉ bằng thanh âm “cak” lặp lại theo những lớp nhịp điệu. Khi thì nhịp điệu đó dồn dập như bão cuộn từ lòng đất, khi thì thưa dần, khi thì bất chợt vang rầm trời. Vòng người hợp xướng lúc đó bật dậy, tay vươn lên trời, đồng thanh hô vang.
Trước đây, Kecak không phải là điệu múa trình diễn cho du khách mà bắt nguồn từ điệu múa thiêng Sang Hyang. Người dân bản địa tin rằng người vũ công được thần linh hay tổ tiên nhập vào để gửi những thông điệp từ cõi thiêng đến cõi trần. Phải đến những năm 1930, sử thi Ramayana mới được lồng vào, biến nghi lễ tâm linh thành một vở kịch có cốt truyện, cao trào, nhưng vẫn giữ nguyên tính thiêng liêng vốn có.
Câu chuyện được kể trên sân khấu Uluwatu là một lát cắt của Ramayana: hoàng tử Rama bị đày khỏi hoàng cung vì mưu kế của mẹ kế, cùng em trai Laksamana và vợ là nàng Sinta sống ẩn dật trong rừng. Quốc vương độc ác Rahwana, sau khi trông thấy Sinta, đã tách nàng khỏi hai anh em rồi bắt cóc nàng về thành Alengka Pura. Rama và Laksamana lên đường giải cứu và được đội quân khỉ do Hanoman chỉ huy trợ giúp. Cuối cùng, họ đã đánh bại Rahwana và đưa Sinta trở về.
Vở diễn dựng lại các phân cảnh nối tiếp: hươu vàng lừa Rama rời đi, Rahwana giả dạng ông lão để bắt Sinta trong khi chim thần Garuda liều cứu nàng, Hanoman len vào vườn Alengka Pura và thoát khỏi giàn lửa nhờ phép thuật, rồi khép lại bằng trận chiến sinh tử và cảnh đoàn tụ của đôi vợ chồng.
Điều khiến tôi bất ngờ nhất là cách nhân vật Hanoman bước ra khỏi ranh giới sân khấu: chú khỉ trắng trèo lên cổng vòm, nhảy vào giữa hàng ghế khán giả, chọc ghẹo vài người đang mải quay điện thoại, rồi nhanh nhẹn quay về vòng lửa giữa tiếng cười và tiếng vỗ tay hòa cùng tiếng “cak” không ngớt. Trang phục của các nhân vật được làm rất công phu và càng lấp lánh hơn dưới ánh lửa bập bùng.
Sân khấu là một vòng tròn đá lộ thiên bên rìa vách núi, phía sau là ngôi đền cổ Pura Luhur Uluwatu ẩn giữa tán cây. Suất 6 giờ chiều, có phông nền hoàng hôn phía sau vòng lửa, luôn là suất được săn đón nhất, nên tôi đã đặt vé online từ rất sớm vì nếu đến trực tiếp thì gần như không thể chen chân vào. Ngồi giữa hàng nghìn khán giả khắp nơi trên thế giới, ai nấy lặng người khi mặt trời khuất sau mặt biển, nhường chỗ cho ngọn lửa giữa sân bùng lên, tiếng “cak” vẫn không ngừng vang suốt khoảng 40 phút của vở diễn.
Rời Uluwatu khi màn đêm đã buông hẳn, tôi vẫn còn nghe văng vẳng bên tai nhịp “cak-cak-cak” đều đặn ấy. Có lẽ chính sự giản dị của Kecak, không nhạc cụ, không lời hát, chỉ có thân thể và giọng nói con người, mới là điều khiến nó đọng lại lâu đến vậy trong lòng người xem.
Giữa một Bali ngày càng đông du khách, điệu múa vẫn giữ được cốt lõi thiêng liêng từ ngày còn là nghi lễ Sang Hyang. Dưới bầu trời chuyển dần từ cam sang tím rồi sẫm đen, tôi hiểu vì sao người Bali gọi đây không chỉ là một buổi trình diễn, mà còn là cách hòn đảo này kể lại câu chuyện của chính mình, từ đêm này qua đêm khác, cho bất kỳ ai muốn ngồi xuống lắng nghe.
Hiện tại Vietnam Airlines có đường bay thẳng hằng ngày giữa TP. Hồ Chí Minh và Denpasar (Bali), mở ra hành trình thuận tiện hơn để du khách khám phá hòn đảo được mệnh danh là “thiên đường của các vị thần”. Chuyến bay mang số hiệu VN641 khởi hành mỗi ngày từ Sân bay Quốc tế Tân Sơn Nhất (SGN) đến Sân bay Quốc tế Ngurah Rai (DPS), với thời gian bay khoảng 3 giờ 50 phút.
