Thái A

Từ nghìn xưa các gia đình Việt đã có tục lệ đi xin chữ của thầy đồ hoặc tự mình viết lên giầy điều những câu, những chữ thể hiện khát vọng cho hạnh phúc chốn trần gian

Trong đời sống con người, giàu sang, phú quý, bình an và hạnh phúc, gia đình sum họp đủ đầy… luôn là ước nguyện từ xưa tới nay và cứ vào dịp Tết, những lời chúc như vậy lại được bạn bè hàng xóm chúc nhau với tấm lòng chân thành nhất. Từ mong muốn đó mà từ nghìn xưa các gia đình Việt đã có tục lệ đi xin chữ của thầy đồ hoặc tự mình viết lên giấy những câu, những chữ thể hiện khát vọng cho hạnh phúc chốn trần gian. Dù ngày nay chữ quốc ngữ đã thay thế chữ cổ, song các câu đối, tranh chữ vẫn được ưa chuộng nhất khi viết bằng chữ Hán. Nhìn những nét chữ bay bổng hoặc phóng khoáng, ngắm nhìn màu mực đen trên nền giấy hồng điều, con người lại như đón được phúc ấm của dòng họ, tổ tiên trở về để phù hộ cho con cháu. Cùng với cặp bánh chưng xanh, cùng mâm ngũ quả sắc màu tươi tắn và cành đào cắm trong lọ gốm, những bức tranh chữ sẽ mang lại hương sắc của ngày Xuân đến với mỗi gia đình.

Có cần gì nhiều nhặn, cũng không phải cứ thật nhiều món ngon vật lạ trong mâm cơm dâng cúng tổ tiên mới thành Tết, trong tâm thức của dân tộc Việt, tùy theo gia cảnh mà mỗi gia đình tự chuẩn bị Tết cho mình với lòng thành kính để đón chào năm mới. Trong các vật phẩm đi mua sắm trong những ngày trước Tết thì việc xin chữ đối với nhiều người đã thành tục lệ không thể bỏ qua. Tại TP.HCM, khu phố ở quận 5 những ngày này náo nức hẳn lên với hàng trăm cửa hàng bán đồ trang trí rực lên màu đỏ tô điểm không gian, xen kẽ vào đó là các tiệm viết chữ. Người ta thường tới đó để xin những chữ Lộc; Khang; Ngũ Phúc Lâm Môn…, cũng tiện cho việc mua các dải ruy-bang, chiếc khánh, đèn lồng nhỏ để treo trên cành mai đón Tết. Còn tại Hà Nội thì người yêu chữ tất nhiên sẽ lên Văn Miếu, nơi đó năm nào hội chữ cũng được tổ chức với các thầy đồ trang trọng mặc áo the khăn xếp ngồi trong gió lạnh để trao cho cõi đời những nguyện ước thiêng liêng được thể hiện bằng nét bút lông. Phổ biến nhất vẫn là các chữ mang ý nguyện cho hạnh phúc; sang giàu, bình an, cũng có nhiều cặp uyên ương tới hỏi xin chữ thể hiện tình yêu đôi lứa, hạnh phúc gia đình và tất nhiên, các em nhỏ thì hay xin chữ mang ý nghĩa học hành đỗ đạt.. Tùy theo nguyện vọng mà thầy đồ sẽ nghĩ ra những chữ mang ý nghĩa sâu xa, càng nghĩ càng thấy hay và phù hợp theo ước vọng.

Còn gì bằng nếu trong nhà có người lớn tuổi mà xin thầy viết cặp câu đối “Phúc như đông hải trường lưu thủy – Thọ tỷ nam sơn bất lão thông”, hàm ý chúc bậc trưởng thượng ngày càng mạnh giỏi để vui cùng con cháu cho thời gian tới. Với các gia đình kinh doanh, những bức tranh vẽ 8 ngựa đang phi với dòng chữ “Mã đáo thành công” vốn rất được ưa chuộng, bởi chữ đó thể hiện mong muốn chinh phục mọi khó khăn trên đường đời, gặt hái quả ngọt sau những nỗi gian truân. Sau này các tích đó đã được phổ cập rộng rãi với những loại tranh in, tranh đá quý…, song với người chuộng văn hóa cổ thì tranh do các họa sĩ bậc thầy tự tay vẽ và viết vẫn được đánh giá cao hơn. Với các gia đình quyền quý, sẽ hợp nhất là những bức tranh có chữ “Kim ngọc mãn đường” với ý nghĩa chúc cho gia cảnh ngày càng thịnh vượng, tuy nhiên, chữ này còn có nghĩa khác, ẩn ý chúc con cháu đề huề, học hành tấn tới, bởi theo quan niệm xưa, tri thức chính là vàng ngọc, sự hiểu biết và tình thân trong gia đình chính là tài sản lớn nhất của mỗi người.

Ngày Tết, ngắm bức tranh ngựa tung bờm phi trong gió, nếm chén trà sen thơm trong khói hương thoang thoảng, lòng người sẽ như đạt tới cảm xúc hạnh phúc không bến bờ. Khi cùng người thân thưởng thức các món mừng năm mới, nhìn những chữ có ý chúc lành được treo trên tường, bản thân mỗi con người cũng sẽ thấy ngôi nhà mình như đang được làm mới lại, đón nhận thêm khí lành của Trời Đất đưa về. Với những nhà theo nếp xưa, dịp này cũng là thời điểm con cháu lo sửa soạn lau dọn bàn thờ, hạ nghi môn xuống giặt sạch, lau chùi lại lư đồng, cặp hạc, đôi chân nến cho sạch hết những vết hoen của thời gian và tất nhiên, dán bên bàn thờ cặp câu đối mới. Với các gia đình hiện đại, chữ mới được xin về có thể được đóng khung treo tường, gắn trục quyển theo kiểu thư họa xưa, cũng có thể để dưới tấm kính lót mặt bàn nước để lúc nào cũng có thể chiêm ngưỡng nét đẹp của bức họa. Với kiểu viết xưa, mỗi chữ đều có thể ví như một bức tranh, bởi trong đó có độ đậm nhạt, xa gần, có khí phách tung hoành thể hiện qua những nét phất, nét móc, có sự trầm ổn của tâm tính hay sự bay bổng của tâm hồn qua các nét tung hoành… trên nền giầy đỏ. Xưa nhà văn Nguyễn Tuân khi viết cuốn Vang bóng một thời cũng đã nhắc tới chuyện chơi chữ, trong đó chữ của các bậc tài hoa viết ra có thể coi ngang với những gì quý nhất trên đời. Và trong nhà có chữ tất nhiên đã có thể coi là “Kim ngọc mãn đường” rồi. Trong suốt những ngày đón Xuân, cùng sắc hồng của hoa đào và phong bao lì xì, những bức tranh chữ luôn làm tươi tắn thêm cho các gia đình Việt Nam như thế.