Bài: Phương Nguyễn
Ảnh: Quang Ngọc, Phương Nguyễn

Khi nhng giọt nước đầu tiên của sông Mekong bắt nguồn từ các khe suối lạnh giá trên cao nguyên Thanh Tng, chc con sông vĩ đại này cũng không ngờ rằng, hành trình thiên lý của nó trải dài qua hàng ngàn ki-lô-mét thác ghnh, qua rt nhiều địa danh và nền văn hoá khác biệt nhau, để rồi kết thúc ở một vùng đồng bng châu thổ ấm áp và trù phú bậc nhất khu vực. Đó là câu chuyện về đoạn kết một con sông kỳ vĩ và lãng mạn, sông MMekong và khúc cuối nguồn của nó chính là đôi bờ sông Hậu mênh mang

Cầu Cần Thơ bắc qua sông Hậu, nối tỉnh Vĩnh Long và thành phố Cần Thơ

Về mặt địa lý, sông Hậu được chia tách và bắt đầu từ biên giới Việt – Campuchia, nó từng được người Pháp gọi là sông Bassac (Ba Thắc), và trong suốt hành trình êm đềm kéo dài cho đến tận cửa Trần Đề, trước khi đổ ra biển lớn, nó đã kịp hình thành dọc theo hai bên lưu vực 3 vùng đô thị lớn và sầm uất nhất miền Tây Nam Bộ: Châu Đốc, Long Xuyên và Cần Thơ.

Vùng châu thổ giàu tiềm năng

Chúng tôi bắt đầu cuộc hành trình từ Cần Thơ, thành phố được mệnh danh là Tây Đô, và là thủ phủ miền Tây. Từ Cần Thơ, nếu đi ngược lên hướng tây bắc, dọc theo sông Hậu, thì tả ngạn bao gồm  các vùng đất: Vĩnh Long, Sa Đéc, Cao Lãnh, Hồng Ngự và Tân Châu. Còn hữu ngạn thì gồm: Cần Thơ, Long Xuyên, Châu Đốc và An Phú (An Giang). Có thể nói, vùng châu thổ rộng lớn mà sông Hậu chảy ngang qua chính là vùng canh tác lúa nổi tiếng nhất Việt Nam, và cũng có thể nói là lớn nhất khu vực Đông Nam Á. Nguồn lợi về kinh tế nông nghiệp và giao thương đường thuỷ chính là nét đặc trưng tạo nên một phần rất quan trọng của vùng đất Chín Rồng.

Chợ nổi Cái Răng, thành phố Cần Thơ

Sự trù phú của vùng đồng bằng đã tạo nên một nét văn hoá độc đáo mà lại hài hoà với điều kiện tự nhiên. Đi dọc hai bờ sông Hậu, chúng tôi phát hiện ra rằng, hầu hết những khu chợ nổi hoạt động tấp nập nhất miền Nam đều tập trung trên những nhánh sông này. Đó chính là Chợ nổi Ngã Năm (Sóc Trăng), chợ nổi Ngã Bảy (Phụng Hiệp); chợ nổi Cái Răng (Cần Thơ) và chợ nổi Long Xuyên (An Giang). Hầu hết các chợ nổi này vẫn còn hoạt động.

Dọc theo sông Hậu, ngoài những cánh đồng lúa bát ngát thẳng cánh cò bay của Đồng Tháp Mười và vùng Tứ giác Long Xuyên, chúng tôi bắt gặp những làng bè nuôi cá, có nơi làng bè kéo dài hàng ki-lô-mét. Ngoài nguồn lợi thuỷ sản thu được từ làng bè, cuộc sống lênh đênh trên bè cũng được ghi nhận là một nét đặc sắc của riêng người dân bản xứ, thong thả mà phóng khoáng

Về sông Hậu, thương nhớ nét đồng quê…

Khi được chia tách và bắt đầu từ biên giới Việt – Campuchia, sông Hậu cũng mang về miền đất lành văn hoá của người Khmer, mà sự giao thoa giữa các tộc người Việt, Khmer và Chăm trong suốt quá trình khai hoang mở cõi đã tạo thành sự độc đáo hiếm có trong lịch sử hình thành miền Tây Nam Bộ. Cả hai bên bờ Sông Hậu, chúng tôi ghé thăm một số ngôi chùa Khmer nổi tiếng ở Sóc Trăng và An Giang, hay  ghé thăm làng nghề dệt truyền thống của người Chăm ở Tân Châu, hoặc vào một thôn xóm nào đó ở Tịnh Biên để uống ly nước thốt nốt ngọt lịm và xem quá trình người bản địa chế biến thứ nước thơm ngon này thành những viên đường thốt nốt mang mùi vị đồng quê chất phác.

Hàng cây thốt nốt ở huyện Tịnh Biên, tỉnh An Giang

Vào mùa lúa chín, dọc khắp các cánh đồng lúa bạt ngàn thuộc vùng Tứ giác Long Xuyên, hoạt động gặt đập diễn ra tấp nập, máy móc chạy rầm rập từ sáng đến tối, từ ngày này qua ngày khác. Người nông dân tất bật cho một vụ mùa no ấm, trẻ con chạy nhảy trên đồng, hào hứng với những trò thả diều hay thi nhau bắt chuột đồng đang chạy ra từ những mảnh ruộng mới gặt xong.

Tình người và tình đất ở đôi bờ sông Hậu cũng khiến du khách hết sức cảm động. Cái chất hiền hoà phóng khoáng của dòng sông dường như cũng thấm vào từng thớ thịt của người bản xứ. Người miền Tây nổi tiếng hiền hoà, hào sảng suốt bao đời nay. Từ câu ca dao trong lời ru của mẹ, từ câu hò tiếng hát mát rượi trên những khúc sông xanh, từ câu vọng cổ ngọt như mía lùi và mấy tuồng cải lương mùi mẫn luôn làm mềm lòng lữ khách. Ở dọc bờ sông, trên những cánh đồng, hoặc lênh đênh trên những ngôi nhà bè mát rượi, nếu khách nghe thấy một tiếng ngâm trầm ấm, một tiếng phách nhịp nhàng, một một tiếng gõ song lan nghe đanh gọn, thì thế nào tiếp sau đó cũng là một câu vọng cổ mùi như trái mít chín cây, nhất là lúc mà người nghệ sĩ miệt vườn “xuống xề” nghe rung động tâm hồn biết bao…

Nông dân An Giang dưới cánh đồng lúa

Vậy đó, đi dọc sông Hậu cứ như đi giữa đôi bờ thương nhớ, như một hành trình để gom hết những yêu thương. Đoạn cuối cũng một dòng sông, trước khi nước tuôn ra biển lớn, có phải sông cũng ôm trong lòng một hoài bão lớn lao, về một vùng đất đầy khí chất và nhiệt huyết. Vùng đất ấy sẽ vươn lên như tên gọi của nó: vùng đất Chín Rồng.