Bài: Hoàng Nhã
Ảnh: Quán Bụi Group
Vệt nắng muộn hắt qua ô cửa bếp, tiếng dao nhịp trên thớt gỗ, mùi nước mắm dậy hương quyện cùng hành tỏi phi vừa chao tới. Những điều bình dị vậy thôi, nhưng càng đi xa, lòng người lại càng nhớ. Giữa lòng phố thị với muôn vàn mỹ vị tân thời, người Việt vẫn dành một miền thương cho 2 tiếng “cơm nhà”.
Trong nhiều nền văn hóa, bữa ăn có những câu chuyện riêng. Với người Việt, đó luôn là nơi gắn kết của cả gia đình. Dù dọn trên bàn, trên phản, trên chiếc chiếu cói hay trong căn bếp nhỏ, các món ăn vẫn được bày trên một chiếc mâm. Mở đầu luôn là lời mời cơm, ông bà nâng bát trước, con cháu mới đụng đũa. Người lớn nhường phần ngon cho trẻ nhỏ, còn đứa con trưởng thành lại nhẹ nhàng gắp miếng thịt mềm vào bát mẹ. Chỉ vài lời hỏi han, đôi ba câu chuyện thường ngày, mời nhau thêm chén cơm, cũng đủ nối gần những khoảng cách.
Hình ảnh chiếc bàn tròn hay mâm cơm quây quần vì thế mà thành biểu tượng. Bát nước mắm đặt giữa mâm, những đôi đũa tỏa đều quanh như lời nhắc rằng các thành viên cùng sẻ chia một bữa cơm, cùng tôn trọng sự chừng mực và lòng kính nhường. Trẻ con được dạy không chạm đầu đũa đã dùng vào bát nước chấm chung, biết gắp vừa đủ để người khác vẫn còn phần. “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng” hay “Kính trên nhường dưới” – phép tắc nhỏ trong bữa ăn dần bồi đắp thành nếp sống, gia phong của người Việt.
Đi dọc đất nước, mỗi miền có bản vị riêng. Người Bắc chuộng vị thanh, thuận theo nhịp 4 mùa. Mùa sấu sẽ có bát canh sườn non chua dịu, tiết lạnh thì có thịt đông và dưa muối; còn chiếc nem rán vàng giòn thì gần như chẳng thể thiếu trong mỗi dịp sum họp.
Miền Trung quen sống với nắng gió khắc nghiệt nên gia vị cũng đậm đà hơn. Chỉ một miếng cá kho cà óng màu mật, dùng cùng cơm niêu dẻo thơm mùi khói và miếng cháy vàng giòn, mới hiểu thế nào là “hao cơm”, và trong đó có cả sự chắt chiu của một miền đất chưa bao giờ dễ dãi với con người.
Còn miền Nam phóng khoáng, đưa cả tính hào sảng vào món ăn. Mùa nước nổi mang đến đĩa gỏi tép đồng trộn cùng hoa điên điển vàng ươm. Cái chát dịu hoà cùng chút ngọt chua thanh mát, là cái vị mà ai xa quê cũng nhớ đến nao lòng.
Hương vị mỗi miền khác nhau nhưng đều chung một nếp sống: chế biến món ăn theo mùa, thuận theo đất trời, và gia đình sum tụ bên bữa cơm. Nét tự nhiên, mộc mạc ấy chính là di sản ngàn năm của người Việt.
Chỉ cần thấy bắt gặp mùi nước mắm thắng đường hay bắt gặp làn khói bếp, cả một vùng trời tuổi thơ lại ùa về cùng tiếng gọi: “Về ăn cơm con ơi!”. Mâm cơm Việt được truyền nối giản dị như thế. Bà dạy mẹ cách ướp cá sao cho thơm và thấm, mẹ dạy con canh lửa để cá kho mềm xương mà vẫn chắc thịt. Những điều nhỏ bé cứ thế đi từ đôi tay này sang đôi tay khác, để mỗi mâm cơm hôm nay vẫn còn hơi ấm của ngày hôm qua.
Nhưng nhịp sống hôm nay đã khác, không phải ai cũng còn đủ thời gian để nhóm bếp mỗi chiều hay chờ đủ mặt cả nhà mới bắt đầu bữa cơm. Có lẽ vì vậy, việc lưu giữ tinh thần của mâm cơm Việt càng trở nên đáng quý. Suốt 15 năm qua, Quán Bụi vẫn giữ hơi ấm bữa cơm gia đình bằng những món ngon 3 miền được nấu theo khẩu vị quê nhà trong không gian mang âm hưởng Đông Dương đương đại, gợi nhớ về một Sài Gòn của thập niên 1990. Những chiếc bàn tròn đặt ở vị trí trung tâm chính là để tái hiện một không khí quây quần trọn vẹn.
Dù người Việt có đi đâu, hơi ấm cơm nhà vẫn sẽ được gìn giữ.
Website: quan-bui.com
