Kiều Thư
Có lẽ nhiều người trẻ hôm nay chưa từng chờ một tin nhắn quá vài phút. Chỉ cần điện thoại rung chậm hơn bình thường, chúng ta đã sốt ruột mở màn hình xem có ai trả lời hay chưa. Nhưng chỉ vài chục năm trước, một lời hỏi thăm có khi phải đi hàng trăm cây số, vượt qua chiến trường rồi mới đến được tay người nhận. Có những lá thư mất hàng tháng mới tới nơi. Cũng có những bức thư mãi mãi không được hồi âm.
Vì thế, mỗi lá thư thời chiến không chỉ mang theo vài dòng chữ. Nó còn mang theo sự bình an, niềm hy vọng và cả lời hẹn gặp lại của những con người không biết ngày mai sẽ ra sao.
Điều người ta viết nhiều nhất không phải là chiến tranh
Những triển lãm về thư và nhật ký thời chiến tranh đã từng được tổ chức ở các bảo tàng khắp 3 miền. Ở đó, những trang giấy đã ngả màu thời gian lại có sức lay động đến người xem một cách lạ lùng. Có bức thư chỉ vài dòng ngắn ngủi, có bức còn nguyên dấu gấp, vết mực nhòe hay góc giấy đã sờn theo năm tháng.
Những dấu vết ấy khiến người xem dễ hình dung hơn về hoàn cảnh của người viết. Có lẽ lá thư được viết trong một đêm hiếm hoi không có tiếng bom. Có lẽ người lính chỉ kịp viết vài dòng trước khi tiếp tục hành quân. Chính sự giản dị ấy khiến những trang giấy trở nên gần gũi hơn bất kỳ lời kể nào.
Đọc lại những bức thư còn lưu giữ, điều gây bất ngờ là nhiều người không viết quá nhiều về khói lửa.
Họ hỏi thăm sức khỏe cha mẹ, dặn người yêu giữ gìn sức khỏe, kể về một cơn mưa vừa đi qua hay nhắc đến giấc mơ sau ngày hòa bình. Những điều rất bình thường ấy lại trở thành nguồn động viên lớn nhất cho cả người gửi và người nhận.
Trong một bức thư gửi mẹ năm 1968, nữ liệt sĩ Võ Thị Tần viết: “Thìn em! Tình hình học tập của em ra sao có tốt không? Chị nhắc em phải tranh thủ thay chị giúp mẹ đừng để mẹ làm nhiều mà tội”. Không có kêu than, không có sợ hãi. Những con chữ giản dị đầy tình yêu dành cho những người ở hậu phương. Bức thư tay nắn nót đó hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh).
Người trẻ tìm thấy điều gì từ những lá thư cũ?
Ngày nay, nhiều triển lãm không chỉ trưng bày hiện vật mà còn kể lại câu chuyện phía sau từng lá thư. Người xem không chỉ biết ai là người viết, mà còn biết họ đã trở về hay không, người ở lại đã sống tiếp như thế nào và vì sao gia đình vẫn giữ những trang giấy ấy suốt hàng chục năm.
Có những người mang cả chồng thư đến bảo tàng sau nhiều năm cất trong tủ gỗ. Với họ, đó không đơn thuần là kỷ vật gia đình mà còn là một phần ký ức của cả một thế hệ. Chúng nhắc người đọc rằng từng có một thế hệ mà khó khăn, chia cách chưa bao giờ là nguyên nhân khiến người ta nguội tắt hy vọng và ý chí chiến đấu.
Giữa thời đại mọi cuộc trò chuyện đều diễn ra rất nhanh, những lá thư ấy khiến nhiều người trẻ chậm lại vài phút để tự hỏi: nếu một lời yêu phải mất cả tháng mới đến nơi, liệu chúng ta sẽ viết gì lên trang giấy ấy?
