Thu Hà
Vùng đất “gió như phan, nắng như rang” Ninh Thuận cũ (nay thuộc Khánh Hòa) có nhiều món ăn ngon gây thương nhớ. Đó là vị mặn mòi của hải sản miền biển, ngọt lành của đặc sản ruộng đồng, và cả nét ẩm thực độc đáo kế thừa từ nền văn hóa Champa.
Bánh căn – món ăn tiếp biến văn hóa từ người Chăm
Nếu như miền Tây có bánh xèo, thì miền Trung có bánh căn. Dẫu cùng một nguyên liệu là gạo, giống nhau về phần nhân là tôm, mực, cá tươi ngon, nhưng bánh căn của xứ sở nắng gió lại khác biệt hơn chút về khuôn đổ bánh. Theo người dân địa phương, khuôn bánh căn làm từ đất sét của sông Quao, được nhào nặn tỉ mỉ qua bàn tay của các nghệ nhân làng gốm Chăm Bàu Trúc. Vì vậy, bánh căn ở đây sở hữu một hương vị đặc biệt hơn.
Đĩa bánh căn nóng hổi được ăn kèm cùng với rau sống, xoài bào và bốn loại nước chấm riêng biệt. Đó là nước cá ngừ kho lạt ngọt thanh, chén mắm đậu phộng béo bùi, chén mắm nêm đậm đà, và chén mắm chua ngọt. Đối với thực khách lần đầu trải nghiệm bánh căn, họ sẽ chấm thử từng loại mắm và chọn ra vị mắm hợp khẩu vị. Còn người dân địa phương, họ sẽ pha một chén mắm kết hợp cả bốn loại mắm trên, thêm một ít ớt xay rồi thưởng thức. Bánh căn dai mềm, thấm được vị mắm, ăn cùng xoài bào chua chua, giòn giòn, với ít tóp mỡ. Tất cả hương vị gặp gỡ nhau, thổi bùng lên trải nghiệm vị giác đáng nhớ.
Bánh tráng nướng mắm ruốc
Bên cạnh mắm nêm, người miền Trung còn thích ăn mắm ruốc. Mắm được làm từ những con tép tươi phơi khô, quết nhuyễn với muối rồi ủ suốt 6 tháng liền. Mở cái chum muối mắm nghe mùi thơm lựng, vị mặn mà của muối hòa quyện vị ngọt của tép, mắm ngon sẽ có màu nâu, sệt nhưng không quá đặc. Mắm ruốc có mặt trong nhiều món ăn, trong đó bánh tráng nướng mắm ruốc là món ăn vặt đường phố khiến người lớn lẫn trẻ con đều mê mẩn.
Bánh tráng nướng là loại bánh gạo mè đen dày dặn. Trước khi nướng, người bán múc mắm ruốc xào thịt ba chỉ cho lên bánh tráng rồi trải đều. Kế đến là cho trứng cút, hành lá, nem chua, tóp mỡ, rau ngâm chua và bắp cải, thêm ít tương ớt cay cay. Người bán vừa nướng vừa cuộn bánh tráng lại. Bánh tráng nướng chín là lúc không gian xung quanh thơm ngào ngạt mùi mắm ruốc.
Bánh hỏi lòng heo
Bánh hỏi lòng heo phổ biến trong các dịp đám tiệc, giỗ chạp của người dân địa phương và được bán ở nhiều hàng quán vỉa hè. Một phần bánh hỏi lòng heo gồm có bánh hỏi, lòng heo, chả cá chiên, rau sống, bánh tráng gạo mè, tóp mỡ giòn rụm. Lấy miếng bánh tráng gói ghém các nguyên liệu vào bên trong, chấm với mắm nêm hay mắm chua ngọt. Miếng phèo nhân nhẩn đắng, miếng tim dai mềm, thêm vị rau thơm mát lẫn cái giòn của tóp mỡ làm người ta ăn một lần rồi cứ nhớ hoài.
Đậm đà bún mắm nêm cà pháo
Mắm nêm cà pháo là sự kết hợp giữa mắm cá cơm muối và những trái cà pháo tím tròn giòn khấu. Vị mắm mặn mà, kết hợp cay nồng của tỏi ớt, chua thơm của trái dứa tạo nên một loại mắm chuẩn vị miền Trung dễ gây thương gây nhớ. Trong gian bếp của người dân địa phương bao giờ cũng có một hũ mắm nêm, dùng để ăn chung với cơm nguội, bánh tráng nướng, bún tươi đều ngon lạ kỳ.
Tô bún mắm nêm gồm bún tươi, rau thơm, phần nhân gồm thịt luộc và nem chả, đậu phộng rang rắc trên mặt. Người bán dọn tô bún ra bàn kèm theo tô mắm nêm cà pháo. Cái nền mắm nâu đục nổi bật màu tím của cà pháo và đỏ au của ớt trái. Múc vá mắm rưới lên mặt bún, trộn đều sao cho từng sợi bún đến cọng rau đều thấm đẫm vị mắm. Gắp một đũa bún cho lên miệng rồi thêm một quả cà pháo, miệng nhai mà tai nghe cái âm thanh giòn khấu của cà, từng vị mặn-ngọt-chua-cay rõ mồn một của mắm đọng lại trên lưỡi. Quả là món ăn giản dị nhưng khéo khoe thứ mắm đặc sắc của quê hương.
Ẩm thực của vùng đất nắng và gió ngon giản dị bởi nguyên liệu dân dã của đời sống. Từ dĩa bánh căn nóng hổi chấm ngập trong chén mắm nêm, đến tô bánh canh chả cá tha hồ xì xụp giữa trưa hè nắng nóng, ắt hẳn sẽ là trải nghiệm “thỏa lòng, no miệng” cho bất cứ ai ghé đến nơi đây.
