Nguyễn Phước Bảo Đàn

Đến Huế vào mỗi độ xuân về, ghé thăm hai ngôi làng ven miền sông nước là làng Sình và làng Thủ Lễ, bạn sẽ cảm nhận được tinh thần thượng võ của con người miền đất Cố đô qua những hội vật truyền thống.

Hàng nghìn du khách đổ về sới vật làng Sình

Hội vật làng Sình

Nhiều giai thoại kể rằng, bởi sinh tụ trên dải đất liền kề với thành Hoá Châu lịch sử, dưới thời Trần, cư dân làng Sình và vùng lân cận đã sớm phát huy tinh thần thượng võ qua hình thức đấu vật. Những địa phương này, từng là nơi cung cấp lực lượng dân binh bảo vệ trị an của vùng đất. Đến thời các chúa Nguyễn, khu vực này cũng chính là nơi được lựa chọn xây dựng các trại thuỷ binh, bởi địa thế vùng đất rộng rãi, gắn liền sông nước, và cũng gắn chặt với thuỷ lộ huyết mạch của thủ phủ xứ Đàng Trong. Cư dân làng Sình, cứ như từ khi sinh ra, đã gắn liền với nghiệp võ, với những thế vật hóc hiểm bí truyền.

“Dù ai đi đó về đây

Ngày mười hội vật nhớ quay về Sình”

Các vị trưởng lão dâng sớ xin khai hội vật

Hội vật của làng diễn ra vào ngày 9 – 10 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Trước đó, các bô lão và thanh niên trong làng chuẩn bị đồ nghi trượng, cùng tre, gỗ, đất, cát, dây thừng… dựng nên sới vật hình vuông, cao chừng 1m, rộng 7m – 8m ngay trước sân đình.

Vào chiều ngày 9 tháng Giêng, lễ cúng Tiên thường được tổ chức trong đình làng. Điểm thú vị là sau lễ cúng, bao giờ mâm cau rượu cũng được giữ lại để làm phần thưởng cho giải Cạn – giải thưởng cao quý nhất cho nhà vô địch trong sới vật của làng. Rạng sáng ngày hôm sau, các vị bô lão tổ chức lễ cáo yết, tế cáo đến vị Thành hoàng, Khai canh của làng nhằm nguyện cầu phong điều vũ thuận, quốc thái dân an, mùa màng tươi tốt…

Huấn luyện viên chỉnh trang lại đai cho đô vật trước khi vào cuộc đấu

Lễ cáo yết kết thúc bằng việc Hội đồng làng, Hội đồng tộc trưởng trang trọng trao dải lụa điều cùng dùi trống của làng cho vị chấp lệnh – người cầm trịch các trận đấu vật trong suốt thời gian lễ hội. Hồi trống khai cuộc vang lên cũng chính là lúc ngọn đèn thăng thiên đặt giữa sới vật được đốt lên.

“Ba hồi trống giục ầm ầm

Chấp lệnh tay cầm dùi trống bước ra

Vật vờn vài giải qua loa

Mở đầu hội vật gần xa cùng về”

Ngoài thanh niên, trai tráng trong làng tham gia hội vật, còn có rất nhiều đô vật đến từ các làng xã lân cận như Mậu Tài, Dương Nỗ, Vĩnh Lại, Quy Lai, Thanh Phước…, hay từ các vùng miền khác, kể cả miền biển lẫn miền núi của Huế như Thuận An, Hải Dương, A Lưới…

Bước lên sới vật, các đô vật được phân biệt bằng đai màu xanh và đỏ quấn ở thắt lưng. Họ hướng vào đình làng làm lễ bái, vái chào khán giả, sau đó bắt tay nhau và bắt đầu cuộc đấu sau tiếng trống lệnh của trọng tài. Theo diễn tiến của các cặp đấu trên sới, tiếng trống lúc thăng, lúc giáng, lúc khoan thai, lúc dồn dập…

Nhà vô địch hân hoan nhận lại các vật phẩm được cúng tiến trong lễ khai hội

Song song với những miếng đánh hoa mỹ, đẹp mắt, những miếng đòn cấm kỵ cũng thường xuyên được nhắc nhở trên sới vật làng Sình, nhắc nhớ cho các đô vật tránh sử dụng nhằm đề cao tinh thần thượng võ và đạo đức làm người, đó là những thế đánh gây hại đến sự an nguy tính mạng của đối thủ như lao đầu, ngóc đầu, lắc đầu, quàng hầu, tấn công giữa ngực… hay những biểu hiện nổi nóng, ẩu đả…

Theo luật đấu vật làng Sình hiện nay, người vượt qua ba đối thủ liên tiếp sẽ vào vòng chung kết, thắng trực tiếp đối thủ ở vòng chung kết sẽ là nhà vô địch giải đấu của năm và nhận phần thưởng của làng gồm giải lụa điều, mâm cau rượu và một số tiền lễ. Một giải thưởng danh giá về mặt tinh thần hơn là vật chất cho một hành trình dài đầy gian nan nhưng cũng rất vinh quang.

Hội vật làng Thủ Lễ

Tương tự như hội vật làng Sình, hội vật làng Thủ Lễ cũng diễn ra trên đất Cố đô dịp Tết, vào ngày 5 – 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đây là lễ hội quan trọng nhất trong năm của miền quê thuần nông toạ lạc bên bờ phá Tam Giang, cách thành phố Huế khoảng 15km. Các vị bô lão kể rằng, do sinh tụ trên vùng đất cận kề dinh phủ các chúa Nguyễn một thời ở Đàng Trong, từ xa xưa, hình thức đấu vật hình thành như cách thức để trai đinh trong làng luyện tập sức khoẻ, tinh thần chiến đấu bảo vệ xóm làng. Dần theo thời gian, trải qua vật đổi sao dời, người làng Thủ Lễ vẫn giữ lấy truyền thống đấu vật, như là cách để đề cao tinh thần thượng võ trong cộng đồng.

Màn thi đấu của đôi vật thanh niên luôn thu hút lượng khán giả nhiều nhất

Khác với sới vật làng Sình (Lại Ân), sới vật làng Thủ Lễ có hình tròn, cao chừng 0,5m, rộng chừng 7m – 8m. Trên sới vật này, sau lễ cáo yết của các vị bô lão trong đình, dùi trống lệnh sẽ được thỉnh ra để trao cho vị chấp lệnh cầm trịch, điều khiển các trận đấu, và hai đô vật lớn tuổi của làng sẽ vật keo đầu tiên để lấy may cho làng.

Cùng với tiếng trống của vị chấp lệnh, của hiệu lệnh trọng tài, các đôi vật lần lượt lên sới so tài bằng những thế đánh thủ đắc. Thể thức trận đấu diễn ra tương tự như trên sới vật làng Sình, người thắng chung cuộc được Hội đồng bô lão trân trọng trao mâm cau rượu cùng món tiền lễ của làng.

 Không ngoài ý nghĩa cầu an, cầu mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt, những lễ hội trong đó có hội vật truyền thống trên miền đất Cố đô trong những ngày đầu năm mới luôn là trung tâm của những sinh hoạt cộng đồng. Đến với hội vật, người dân như được đắm mình vào không khí lễ hội sôi động, được tham gia và hoà mình vào các hoạt động vui chơi, giải trí… Chính từ đây, các thế hệ đã tiếp nối mạch nguồn văn hoá truyền thống dân tộc.