Long Tuyền

Bất chấp việc bánh chưng, giò chả được bày bán khắp nơi, những người cầu kỳ cứ gần tới Tết lại hẹn nhau gói bánh, làm mứt, cắt tỉa rau củ quả… như hàng chục năm trước ông bà, cha mẹ họ vẫn từng làm

Trong nhịp chảy của đô thị hiện đại, đôi lúc tưởng như các tập quán xưa đã lùi vào dĩ vãng, những tục lệ ngày Tết cũng vậy. Thời mà siêu thị mọc lên khắp chốn, các cửa hàng tiện ích, các hãng sản xuất cung cấp ra thị trường muôn ngàn sản phẩm tiêu dùng khiến kỹ năng làm đồ ngày Tết của các gia đình cũng dần bị quên lãng. Nhưng cũng thật đáng ngạc nhiên, một nhịp sống âm thầm vẫn đang hiện hữu trong xã hội, ở đó các nếp xưa ngày cũ lại được khôi phục, những con người trẻ trung, hiện đại vẫn say mê với việc tự làm bánh chưng, gói giò, làm những món ăn cổ truyền để dâng lên bàn thờ ông bà tổ tiên. Câu chuyện này không chỉ xuất hiện ở Hà Nội mà lan tỏa ra hầu hết các vùng miền trong cả nước, tạo thành trào lưu thú vị và góp phần làm thay đổi hành vi của khá nhiều lớp trẻ Việt Nam.

Mứt truyền thống cho ngày Tết

Không khó để bắt gặp những con người như vậy. Trên các trang mạng xã hội xuất hiện ngày càng nhiều các nhóm bạn rủ nhau cùng trồng rau sạch, góp tiền gửi mua thịt sạch, thậm chí có nhóm còn cầu kỳ tự nuôi lợn gà tại nhà ai đó ở nông thôn để dành cho cỗ Tết. Bất chấp việc bánh chưng, giò chả được bày bán khắp nơi, những người cầu kỳ cứ gần tới Tết lại hẹn nhau gói bánh, làm mứt, cắt tỉa rau củ quả… như hàng chục năm trước ông bà, cha mẹ họ vẫn từng làm. Trong đó, vui nhất có lẽ là ngày những người trẻ hẹn nhau học gói bánh dưới sự hướng dẫn của người lớn tuổi, đây là một tục lệ hàng năm của nhóm bạn ở Hà Nội mang cái tên lãng mạn “The Dreamers – Những người mơ mộng”. Những buổi đó hình như mới thật là Tết, vui ở việc tất bật chuẩn bị làm lá dong, đồ đậu xanh, chuẩn bị thịt, gạo nếp, sau khi mọi vật phẩm đã đầy đủ mới cùng nhau quây quần tập gói bánh, điều mà không phải bạn trẻ nào cũng có thể thực hiện được, nhất là những người sinh ra khi đất nước đã dần phát triển.

Đón ông đồ về nhà viết chữ mừng xuân

Như lời cô Ánh Tuyết, nghệ nhân nấu ăn ở Hà Nội kể lại, ngày càng nhiều gia đình và trường học tới nhờ cô truyền lại ngọn lửa đam mê về món ăn cổ truyền cho các bạn trẻ. Cũng rất thú vị khi chứng kiến các chàng trai cô gái sành điệu, vừa thành thạo các công nghệ mới, vừa cần mẫn học hỏi cách làm các món xưa như nem cua bể, canh bóng bì, chim câu tần hạt sen… Mà những món ăn này vốn không dễ thực hiện bởi rất nhiều công đoạn, khó nhất chính là khâu chuẩn bị nguyên liệu, chỉ một sơ xuất nhỏ cũng có thể khiến thành quả trôi theo dòng nước. Gói bánh chưng cũng vậy, thoạt nhìn đơn giản nhưng đòi hỏi rất kỹ cho mọi khâu. Trong những buổi thực tập này, người lớn sẽ chỉ dẫn cách phân biệt thế nào là lá dong bánh tẻ, loại gạo nếp nào hợp với nấu bánh chưng. Lá dong rửa sạch, dùng khăn khô lau cả hai mặt cho thật ráo nước, lạt giang mềm dẻo, gạo nếp cái trăm hạt như một trắng ngần, đỗ xanh cần chọn loại còn nguyên vỏ, sau khi mang về sẽ ngâm nước để tách vỏ, như vậy sau khi đồ sẽ thơm ngon hơn loại đỗ không vỏ thường bán trong siêu thị. Thịt ba chỉ nêm nước mắm, hạt tiêu vừa đủ, gạo nếp ngâm nước từ 10-15 tiếng đồng hồ… riêng chuẩn bị cho việc gói bánh cũng đã mất tới gần một ngày, nhưng càng bận rộn thì càng tạo ra không khí nhộn nhịp, vui vẻ cho thời gian đón Tết.

Câu đối đỏ mừng Tết

Trong những buổi bận rộn chuẩn bị cho ngày lễ thiêng liêng nhất của người Việt đó, các bà, các mẹ sẽ lại truyền cho đám con cháu các công thức và kỹ năng cổ xưa. Độc đáo và cũng khó nhất có lẽ chính là kỹ năng gói bánh không cần khuôn, một số người còn có bí quyết không cần dây lạt mà dùng ghim tre nhưng vẫn giữ cho bánh vuông vức và chắc chắn. Ngoài ra, giới trẻ còn thích thú học kỹ thuật làm mứt theo lối cổ, từ việc chọn trái cây, khía vỏ, ngâm nước vôi trong và sêu đường. Rất vất vả công đoạn cuối cùng, bởi sêu mứt đòi hỏi phải đảo mứt đều tay trên ngọn lửa nhỏ, đôi khi tới vài tiếng đồng hồ mới có thể tạo ra những miếng mứt carot có màu hồng dịu thơm phức, những sợi mứt dừa trắng ngần uốn cong đẹp như cánh hoa lan thoảng hương vị của dừa quyện cùng mùi vani thơm dịu… Trong mùi hương trầm lan tỏa khắp nhà, hương vị của những mẻ mứt ngọt ngào tự làm luôn có sức hấp dẫn với mọi thành viên trong gia đình, khác hẳn với các loại bánh kẹo mua sẵn. Trong mâm cỗ đón mừng năm mới, nhìn những cặp bánh chưng xanh đặt cạnh gói mứt tự làm được dâng lên ban thờ tổ tiên, mỗi người sẽ thấy dâng lên trong lòng niềm thành kính và tự hào, bởi các món đồ ấy không chỉ là vật chất đơn thuần mà còn chứa đựng công sức của chính mình. Ý nghĩa của việc tự chế biến đồ ngày Tết cũng không khác gì việc chính mình trang hoàng nhà cửa đón Xuân, mang một âm hưởng đầm ấm và hạnh phúc giản dị nhưng đầy sâu sắc. Có lẽ ấn tượng về Tết cổ truyền luôn in sâu vào tâm tưởng con người xuất phát từ những công việc bận rộn đó chứ không chỉ từ các món ngon trong mâm cỗ đầu năm.