Bài: Việt Đức

Bị taxi công nghệ cho đo ván nhiều năm, taxi truyền thống giờ đang phục hồi nhanh và vượt trội hơn trong cuộc chiến với đối thủ cũ.

Sau nhiều năm lép vế, taxi truyền thống đang trên đà phục hồi để giành lại thị phần đã mất

Giữa thời đại “công nghệ thay đổi cả thế giới”, Hoàng Nguyên – 28 tuổi, nhân viên kinh doanh sống tại TP.Hồ Chí Minh – lại từ bỏ taxi công nghệ mà quay lại với taxi truyền thống. Đáp chuyến bay đến nhà ga nội địa sân bay Tân Sơn Nhất một ngày đầu tháng 8 trong cơn mưa rào đặc trưng, Hoàng Nguyên nhanh chóng di chuyển tới làn D để gọi taxi. Chỉ sau khoảng 3 phút chờ người điều phối của hãng sắp xếp, Nguyên đã lên xe về nhà.

“Trước đây, khi đi xe công nghệ, tôi phải dùng thang máy để lên tầng 3 đón xe. Nhiều hôm trời mưa, phải đợi hơn cả giờ đồng hồ mới có xe nhận chuyến”, Nguyên phàn nàn.

Thường xuyên sử dụng xe công nghệ để đi lại ở TP.Hồ Chí Minh, Minh Tú (32 tuổi, Trưởng phòng kinh doanh) cho biết việc giá cước tăng vào lúc trời mưa hay giờ cao điểm không phải là chuyện mới và bản thân cô vẫn chấp nhận mức giá này. Tuy nhiên, điều làm Tú khó chịu khi sử dụng dịch vụ xe công nghệ trong vài tháng qua là tình trạng phải chờ quá lâu vẫn không có xe đón.

“Nhiều hôm tôi ở ngay quận 1, quận 3 mà đặt xe qua cả 3 ứng dụng (app) Grab, Gojek, Be và đợi 15 – 20 phút vẫn không có xe nào dù giá cước báo cao hơn cả đi taxi truyền thống. Đặc biệt, vào giai đoạn tháng 5 – tháng 6 khi giá xăng lên tới hơn 30.000 đồng/lít, gần như gọi xe công nghệ không được; khoảng hai tháng gần đây mới dễ gọi xe hơn”, Tú cho hay.

Như vậy, taxi công nghệ đang đối mặt với cả hai vấn đề lớn: giá cả cạnh tranh và số lượng đầu xe đáp ứng nhu cầu vào mọi thời điểm.

Vì đâu nên nỗi?

Vào thời điểm ra đời, taxi công nghệ đã đánh vào điểm yếu chí mạng của taxi truyền thống là không hoàn toàn minh bạch về giá. Hành khách không biết được số tiền sẽ phải chi cho quãng đường sắp đi là bao nhiêu. Điều này vừa hạn chế quyền lựa chọn phương tiện của hành khách, gây e ngại tốn nhiều chi phí, vừa tạo điều kiện cho những lái xe bất lương áp dụng những tiểu xảo moi tiền của khách.

Với các app cho biết trước quãng đường, khoản tiền phải trả …, hành khách yên tâm hơn và có thể lựa chọn phương thức di chuyển phù hợp nhất với nhu cầu của họ. Bên cạnh đó, các hãng taxi công nghệ đã triệt để áp dụng công thức “đốt tiền để tồn tại” (burn-to-last) để dành thị trường. Họ mạnh tay khuyến mãi cho khách hàng sử dụng xe, giảm giá, khuyến mãi rất sâu khiến “giá cước thấp hơn cả giá thành” và cũng mạnh tay chi phần trăm cao cho người lái xe.

Cuộc chiến thị phần giữa taxi công nghệ và taxi truyền thống đang nóng trở lại

Những chính sách đó đã không chỉ khiến cho nhu cầu sử dụng xe tăng lên mà còn thu hút “tài” của các hãng taxi truyền thống chuyển ra làm taxi công nghệ và một lượng không nhỏ người thất nghiệp hoặc bán thất nghiệp sắm xe để chạy xe công nghệ. Từ đó, taxi công nghệ tạo nên hình ảnh “nhiều xe, giá rẻ” và thói quen sử dụng taxi công nghệ. Cuộc chiến giữa taxi công nghệ và taxi truyền thống khốc liệt tới mức hết taxi truyền thống lại tới taxi công nghệ “khóc” lên tới tận Chính phủ.

Nhưng hai năm đại dịch Covid-19, đặc biệt là nửa cuối 2021, nhiều tỉnh, thành phố phải áp dụng giãn cách xã hội và vì thế nhu cầu vận tải nhiều lúc về tới số 0 và mọi hãng taxi đều kiệt quệ. Trong năm 2021, nhân sự của Mai Linh trên toàn quốc giảm hơn 5.000 người, còn gần 18.000 lao động với hơn 15.000 lái xe. Vinasun, hãng taxi chiếm thị phần lớn ở TP.Hồ Chí Minh và các tỉnh phía Nam cũng giảm hơn 2.500 nhân sự trong năm 2020 còn chỉ gần 1.900 người.

Khi cái thời “đốt tiền” đi qua, các nền tảng xe công nghệ lên sàn và chịu áp lực lớn từ các nhà đầu tư. Họ không thể nào cứ “mạnh tay chi tiền cho các hoạt động khuyến mãi, giảm giá như trước”, lãnh đạo một hãng xe công nghệ tại Việt Nam thừa nhận.

Sau khi chính thức niêm yết cổ phiếu, bức tranh tài chính của các hãng xe công nghệ lớn như Grab, Gojek hé lộ mức thua lỗ để đánh đổi lại vị thế thống trị thị trường tại Đông Nam Á. Trong nửa đầu năm nay, Grab đã lỗ ròng hơn 1 tỷ USD, còn công ty mẹ của Gojek cũng báo lỗ hơn 950 triệu USD.

Điều chắc chắn là các nền tảng phải tăng giá, giảm khuyến mãi và giảm cả phần ăn-chia với tài xế taxi để có lãi và để bù lại số tiền đã chi ra cho các hoạt động dành thị trường. Ghi nhận cho thấy, các nền tảng đã áp dụng tăng giá vào giờ cao điểm, kẹt xe, lúc trời mưa, hay thậm chí cả phụ thu trời nắng nóng. Tuy nhiên, lòng trung thành của hành khách thường tỷ lệ nghịch với mức giá họ chào.

Taxi truyền thống đang có thế vượt trội hơn để “đòi lại những gì đã mất”

Cú phản đòn của taxi truyền thống

Bị dồn tới chân tường, các hãng taxi truyền thống không còn lựa chọn nào khác, ngoài việc chuyển mình, thay đổi để phù hợp với cạnh tranh.

Phó chủ tịch thường trực Hiệp hội Vận tải Ô tô Hành khách TP.Hồ Chí Minh Tạ Long Hỷ nhìn nhận lượng khách lựa chọn sử dụng taxi truyền thống đang tăng lên. Không chỉ nhờ các hoạt động kinh tế, xã hội sôi động trở lại sau đại dịch khiến nhu cầu đi lại tăng mà bản thân nhiều hành khách trước đây quen dùng dịch vụ xe công nghệ cũng đang chuyển sang gọi taxi.

Đặc biệt, ông Hỷ mong muốn người tiêu dùng không dùng khái niệm taxi truyền thống hay taxi công nghệ nữa vì các hãng taxi cũng đã chuyển đổi số, có ứng dụng để gọi xe với giá cố định ngay từ đầu và còn có cả đồng hồ để khách hàng đối chiếu giá cước. Như vậy, taxi truyền thống đã khắc phục được điểm yếu của mình và đồng thời là thế mạnh của taxi công nghệ.

Anh Hồ Tân, tài xế hãng Mai Linh, cho biết là hơn 80% khách của anh hiện nay “nổ” qua app không khác gì xe công nghệ. “Đặc biệt, vào những ngày trời mưa, tôi chạy xe không kịp ăn uống vì có chuyến mới liên tục. Khi trời mưa, giá cước trên các ứng dụng công nghệ thường tăng cao hơn bình thường trong khi giá taxi vẫn ổn định nên khách hàng có xu hướng chọn taxi truyền thống,” anh Tân nói thêm.

Bên cạnh đó, các tài xế nhận ra, chạy taxi truyền thống có lợi hơn. Nếu chạy qua app công nghệ và sau khi trừ hết chi phí của nền tảng, thuế, phí …, tài xế thực nhận gần 70% giá cước nhưng phải tự đầu tư xe, chịu chi phí khấu hao. Trong khi đó, một số hãng taxi đang áp dụng chính sách cho tài xế nhận trên dưới 65% doanh thu dù doanh nghiệp đầu tư xe, cơ bản chịu phần khấu hao, sữa chữa.

Tại Hà Nội, các hãng taxi truyền thống còn áp dụng phương thức hợp nhất – ví dụ như Hãng mới G7 – để không phải đầu tư thêm mà vẫn gia tăng số đầu xe và do đó gia tăng năng lực đáp ứng nhu cầu của khách hàng vào bất cứ thời điểm nào.

Ghi nhận từ các lái xe ở Thủ đô cho thấy, nhiều người đang bỏ các nền tảng xe công nghệ mà tập trung chạy “xe ghép” các tuyến về tỉnh thông qua các diễn đàn, trang mạng chạy xe giá rẻ. Họ bỏ xe công nghệ, chứ không bỏ ngành vận tải mà tìm tới phương thức dịch vụ có thu nhập cao hơn, phù hợp với mình hơn.

Cuộc chiến cạnh tranh trên thị trường vận tải này vẫn nóng. Giống như các hãng taxi truyền thống trước đây, các hãng xe công nghệ giờ đang tìm mọi cách để giữ được miếng bánh thị trường đã dành được. Và dẫu chưa “dành lại hết được những gì đã mất”, taxi truyền thống cũng đã dành được một miếng bánh lớn và đang trong thế vượt trội hơn.