Thu Hà
Ẩm thực miền sông nước gắn liền với con cá dưới sông, rau trái vườn tược, và cả những loài hoa mang hương vị rất riêng. Bông so đũa nhẫn đắng nấu canh chua, bông điên điển ngọt bùi muối dưa ghém, hay bông thiên lý thơm ngọt xào thịt bò… Tất cả là những món ăn đơm bông ngon lành, gần gũi đủ khiến người ta ăn một lần là nhớ hoài.
Bông thiên lý
“Tóc em dài em cài bông hoa lý
Miệng em cười anh để ý anh thương”
Giàn hoa thiên lý trong sân mở ra không gian của hương thơm và món ngon dân dã. Dây thiên lý không lụi tàn sau mỗi đợt ra bông như dây mướp hay dây bí, mà bền bỉ theo tháng năm. Đi qua những đợt nắng, chiếc lá trái tim xanh thẫm lại và bắt đầu vươn dài, ra nụ sau những trận mưa rào.
Ấy là khi những chùm nụ nhòn nhọn nằm lẫn trong đám lá xanh xuất hiện trên giàn. Cũng chùm hoa ấy mà nụ xanh cứ lớn dần, phía trên là bông hoa 5 cánh màu vàng nhạt – vàng rực theo thời gian. Những bông hoa thiên lý như ngôi sao lấp lánh cứ khẽ khàng nhìn xuống mặt đất.
Vị bùi bùi, ngòn ngọt, thơm dịu nhẹ của hoa thiên lý “ăn ý” với nhiều nguyên liệu và cách chế biến. Nhanh gọn cho một bữa cơm thì bông thiên lý luộc chấm nước cá kho, gỏi thiên lý trộn tôm hay nghêu cay chua đậm đà, bông thiên lý xào tỏi hay nấm rơm – đơn giản mà hao cơm.
Bông thiên lý còn được mệnh danh là “loại rau mùa hè” bởi khả năng chịu hạn tốt và cả công dụng giải nhiệt. Nồi canh chua bông thiên lý nấu con cá, con tép đồng như xoa dịu cái nắng gay gắt ban trưa. Đặc biệt nhất là món canh cua đồng bông thiên lý – đặc sản của những ngày mưa. Cua đồng màu tím sẫm chắc nụi, gạch cua đóng chắc nổi váng trên mặt tô nấu chung với lá thiên lý bùi bùi, nụ hoa ngọt thơm, bưng chén canh lên húp mà nghe dư vị thanh tao của ruộng đồng quấn quanh đầu lưỡi.
Bông điên điển
“Theo chồng về chốn bưng biền
Thấy bông điên điển nghiêng mình nhớ quê”
Bông điên điển trổ vàng soi đáy nước là kết tinh của sự kiên nhẫn. Cây điên điển đồng thuộc giống cây bụi, thân thì mảnh khảnh mà sức sống dẻo dai. Đi qua ngày hạn đến tháng mưa, cây tìm cách tự mình thích nghi mà không phụ thuộc công người chăm sóc. Để rồi khi con nước về ngập đồng ruộng, ngập cả thân cây, cũng là lúc những chùm bông đua nhau nở vàng rực khắp miền Tây.
Nhẫn đắng, giòn nhẹ, nhai kỹ sẽ cảm nhận hậu vị ngọt thanh, bùi bùi là hương vị của bông điên điển. Từ loại bông này, người miền Tây đã chế biến nên vô vàn món ăn. Bông điên điển xào tỏi hay tép đồng, làm rau nhúng lẩu. Dưa chua điên điển là món ăn kinh điển một thuở của nhiều gia đình, nguyên liệu là cà rốt, giá đỗ và bông điên điển ngâm nước muối loãng, chỉ sau vài ngày sẽ dậy lên vị men chua dìu dịu đem chấm nước cá kho thì ngon hết sẩy. Sắc vàng của bông còn góp mặt trong món bún nước lèo, bún cá lóc.
Một buổi chiều mưa lất phất, mà được ăn bánh xèo bông điên điển bùi bùi cuốn trong đám rau vườn xanh mướt chấm nước mắm chua ngọt thì còn gì sánh bằng. Hay nồi canh chua bông điên điển cá linh non mùa nước nổi,vị nhẫn ngọt của bông hòa lẫn vị ngọt béo của miếng cá, chấm ngập trong chén muối ớt giã cay nồng là đủ làm nên một bữa ăn thú vị.
Bông bí
“Mẹ mong gả thiếp về vườn.
Ăn bông bí luộc dưa hường nấu canh”
Trên khắp bãi bồi, bờ ruộng, bờ giậu trước nhà, dây bí đỏ xanh mướt bò phủ kín trên mặt đất, vươn dài trên những giàn gỗ, mon men theo hàng rào mà lớn dần mỗi ngày. Gặp thời tiết ấm áp, dây bí càng tươi tốt, tắm táp thêm chút mưa, ngọn càng thêm chắc khỏe. Chẳng mấy chốc, những bông bí đã len lỏi vào đám lá xanh.
Bông bí dùng trong chế biến món ăn là bông bí đực, riêng bông bí cái sẽ giữ lại trên giàn để ra trái (quả). Hương vị của bông khi ăn sống sẽ nhạt, hơi chua và chát, nhưng khi chín thì bông bí lại ngọt thanh.
Khi hái bông bí, người ta hái luôn phần đọt. Đọt thì tước chỉ bao ngoài, rửa dưới vòi nước là sẵn sàng “lăn ngay vào bếp”. Hôm nào, lười nấu nướng, người ta chỉ cần luộc bông bí với đậu bắp, khổ qua, làm chảo kho quẹt nước mắm với ít tóp (tép) mỡ xắt ớt thật cay, quẹt rau chấm mắm ấy vậy mà ngon.
Hôm nào, đồng ruộng “trúng” tôm cua cá, thì cả nhà trúng mánh nồi canh bông bí cua đồng mát lòng mát dạ, chảo bông bí xào tép đồng thơm lừng cả góc bếp, hay món bông bí nhồi chả cá tẩm bột chiên giòn đậm vị và lạ miệng.
Bông so đũa
“Canh so đũa, cá rô đồng. Quê nhà da diết nỡ lòng quên sao!”
Cuối năm, khi mùa gió chướng ùa về là lúc cây so đũa trổ bông trắng ngần một góc vườn. Bông so đũa giống như vầng trăng khuyết treo mình trên cành cây, không chỉ có mỗi màu trắng mà có cả màu đỏ.
Vị của bông so đũa sẽ ngọt, bùi, nhẩn đắng ở phần cuống và đắng nhất ở phần nhụy. Có người ăn đắng rất giỏi, thì đem cả rổ bông đi rửa rồi chế biến. Có người ăn đắng không quen, thì lặt bỏ phần nhụy để thưởng thức vị đắng ở cấp độ dễ chịu nhất.
Cũng như bao loại bông xứ sông nước, bông so đũa không kén chọn món. Làm gỏi, làm rau ghém ăn sống, đem xào hay nấu canh. Nhưng ngon nhất, có lẽ là món canh chua bông so đũa nấu với cá đồng hay tép đồng. Tô canh chua so đũa kiểu miền Tây,vị nào cũng rõ mồn một, chua – cay – mặn – ngọt còn thêm chút nhẩn đắng – bùi ngọt của bông so đũa vừa chín tới, hỏi sao ai “dzìa” miền Tây cũng yêu mến món canh chua so đũa xứ này.
Gia tài của người miền Tây, từ con cá dưới nước, con mắm trong lu, rặng dừa ngọt lịm đến đám bông tỏa sắc đều góp phần làm nên bức tranh ẩm thực dễ thương dễ mến cho bất cứ ai ghé thăm chốn này.
