Bài: Hương Quỳnh
Ảnh: Bá Ngọc
Rất nhiều nghệ sĩ đề cao triết lý đơn giản trong sáng tác nghệ thuật và hướng tới rung cảm của người cảm thụ từ những điều ban sơ. Với GOm, khi âm thanh của họ cất lên, tôi như đang lắng cảm từng giọt nước rơi xuống từ trần thạch nhũ trong hang động, hay tiếng suối reo giữa rừng già, và cả lời mẹ ru chứa chan tình yêu thương. Đó là thứ âm thanh thuần khiết quý giá. Và càng quý giá hơn khi được biết rằng các nhạc cụ của GOm được tạo tác từ chất liệu thô mộc, gắn bó với người Việt từ bao đời nay. Đó là gốm! GOm show sẽ khiến bạn phải ngạc nhiên ngay từ cái nhìn đầu tiên hướng lên sân khấu với những dãy chum, vại, lọ, bình gốm.
Bắt đầu từ cái tên, anh Đinh Anh Tuấn – một trong 3 nghệ sĩ sáng lập của dự án nghệ thuật âm nhạc sáng tạo này chia sẻ: GOm là gốm khi viết có dấu, là “go” trong tiếng Anh có nghĩa là “đi” mà rộng hơn là “đi tìm”, rồi “gom góp” để kể câu chuyện về âm nhạc thông qua những cảm hứng từ chất liệu văn hóa bản địa. Gần 15 năm trước, anh Tuấn cùng 2 nghệ sĩ Nguyễn Đức Minh và Nguyễn Quang Sự sáng lập ra nhóm Đàn Đó với nhiều cây đàn được làm từ tre, trúc mang hình chiếc đó – dụng cụ đánh bắt cá của ngư dân. Với cây đàn đó, các nghệ sĩ đã mang tâm hồn Việt trong chiếc áo nghệ thuật đương đại để chinh phục công chúng yêu âm nhạc ở Việt Nam và nhiều nước châu Á, châu Âu. Không ngừng sáng tạo, 3 nghệ sĩ vẫn tiếp tục ngày đêm tìm tòi chất liệu từ văn hóa truyền thống của dân tộc và dừng chân ở gốm. Chinh phục đất, nước và lửa để làm nên những nhạc cụ đã trở thành ý chí của 3 nghệ sĩ. Từ những thất bại trong tạo hình gốm thành chum, bình với độ dày, độ khum hay đường xẻ để ra được âm thanh ưng ý, từ những trăn trở để kết nối các nhạc cụ ấy thành một dàn nhạc, các nghệ sĩ đã dành trọn tâm huyết vào từng sản phẩm để tạo tác, chỉnh sửa và cho ra được thứ âm thanh mang nhiều cảm xúc.
Mỗi nhạc cụ được tạo nên như một đứa con tinh thần: trống chum tạo âm trầm như chiếc đàn bass khổng lồ, trống lãng có âm vừa trầm vừa ấm như tiếng vọng từ tiềm thức hay những chiếc chiêng sành, chuông sành, niêu đất mang đến âm thanh dịu dàng, sâu lắng. Không chỉ có nhạc cụ mà ở GOm, tôi dành sự khâm phục cho lớp nghệ sĩ đi trước khi các anh chính là người kiên nhẫn chỉ dạy và quan trọng nhất là truyền cảm hứng cho các nghệ sĩ trẻ chơi những nhạc cụ mới này. Cách tổ chức của GOm là hoạt động tập thể để cùng nhau khích lệ những sáng tạo cá nhân. Lớp nghệ sĩ đàn anh không ép buộc các nghệ sĩ trẻ phải chơi nhạc theo khuôn phép mà chỉ định hướng thẩm mỹ âm nhạc, gợi mở tư duy sáng tạo. Sự tiếp nối thế hệ nhìn thấy rất rõ ở GOm khi trên sân khấu có nhiều gương mặt nghệ sĩ trẻ đang là sinh viên các khoa nhạc cụ dân tộc. Và, GOm show không chỉ thành công từ nhạc cụ mà còn là cách chơi và cách biểu đạt. Từng chuyển động của đôi tay uyển chuyển tựa như nghệ nhân gốm đang thao tác trên bàn xoay hay chuốt gốm. Các nghệ sĩ trình diễn thả hồn vào cùng tác phẩm tựa như đang say mê tạo hình cùng gốm. Khán giả như được dẫn dắt vào thế giới tưởng tượng, đi qua những kí ức văn hóa bằng âm thanh và chuyển động của đôi bàn tay nghệ sĩ. Từng tiết tấu âm thanh khơi gợi nên cung bậc cảm xúc khác nhau.
Những nhà sáng tạo của GOm với chất liệu truyền thống đã lồng ghép được nét văn hóa bản địa khi trong các tiết mục còn có biểu đạt ngôn ngữ của nhiều nhóm dân tộc như Hà Nhì, Lô Lô, Tày, Nùng, Mường, M’Nông… Đó là một tổng thể hài hòa các tiết mục được trình diễn xuyên suốt không có điểm nghỉ. Đây cũng là một điều đặc biệt trong GOm show khi mà khán giả được tuyệt đối tập trung để cảm nhận trọn vẹn suối nguồn âm thanh.
Hơn cả một chương trình nghệ thuật, GOm show đã thể hiện tinh thần sáng tạo bằng việc kết nối di sản với thực hành đương đại qua các thử nghiệm cùng gốm Việt. Những thanh âm vừa nguyên sơ lại vừa mới mẻ là một dấu ấn thành công của các nghệ sĩ đã hết lòng phát huy “vốn quý” của dân tộc.
