Bài: Lê Anh
Ảnh: Bá Ngọc

Cùng với các nghề truyền thống như làm nước mắm, nuôi trai lấy ngọc, trồng hồ tiêu… nghề đóng tàu ở Phú Quốc cũng đã có từ lâu đời.

Mỗi khi nhắc đến Phú Quốc người ta nghĩ ngay đến những bãi biển cát trắng tinh khôi mang nét đẹp hoang sơ mà quyến rũ. Nhưng không chỉ có thế, Phú Quốc còn là một trong những ngư trường lớn của cả nước. Vì vậy, cùng với nghề cá đã tồn tại hàng trăm năm ở đây, nghề sửa chữa và đóng mới tàu cũng là nghề truyền thống lâu đời của đảo Ngọc. 

Nghề sửa chữa và đóng mới tàu ở Phú Quốc phục vụ nghề cá cho chính người dân đảo cũng như tỉnh Kiên Giang và các tỉnh lân cận. Những cơ sở sửa chữa và đóng mới tàu được gọi là các ụ tàu nằm rải rác ở thị trấn Dương Đông – trung tâm của đảo Phú Quốc nhưng nhộn nhịp nhất là ở khu phố 8, ven bờ sông Dương Đông. Các ụ tàu này không khác gì những công xưởng quy mô với nhân lực lên đến cả trăm người. Những giọt mồ hôi của người thợ cứ rơi bên tiếng đục, tiếng cưa xẻ gỗ ồn ào, tay nhanh thoăn thoắt mà ánh mắt vẫn tập trung vào mối ghép. Một thợ cả của ụ tàu Tuyền Cường cho biết, công nghệ đóng tàu bây giờ khá phát triển với nhiều thiết bị hỗ trợ hiện đại nhưng vẫn phải tuân theo những kỹ thuật truyền thống từ việc lựa chọn gỗ đến lên khung, hơ ván gỗ trên lửa để uốn khớp với khung tàu, liên kết ván bằng chốt gỗ… Gỗ được chọn để đóng tàu thường là loại không thấm nước, ít nứt, chịu được rung và va chạm đồng thời cũng cần phải tính đến yếu tố kinh tế.

Kỹ thuật hơ ván gỗ là một trong những kỹ thuật cần có tay nghề cao khi người thợ quyết định tấm gỗ dày đang được hơ trên lửa đã đạt được độ cong cần thiết để áp vào khung tàu vừa khít. Các ván gỗ cong được ép vừa vặn vào phần xương tàu vững chãi để hình hài con tàu dần hiện ra chính là minh chứng cho tay nghề của những người thợ. Các mối liên kết ván bằng chốt gỗ cũng cần được tính toán chính xác và đây chính là bí quyết riêng của những người thợ đóng tàu Phú Quốc. Tất cả các khâu đều được thực hiện tỉ mỉ, ngay cả chi tiết nhỏ nhất cũng phải cẩn trọng để sau khi hạ thủy, tàu vận hành an toàn, cân bằng và lướt nhẹ nhàng trên mặt nước. Bên cạnh đó, yêu cầu kỹ thuật tàu cá ngày càng hiện đại, công suất tăng, kích thước lớn, độ bền cao, mẫu mã đẹp… đòi hỏi người thợ đóng tàu phải luôn cập nhật công nghệ mới và nâng cấp tay nghề. Để trở thành một người thợ thông thường, thời gian cần thiết chỉ khoảng một năm nhưng để là một người thợ cả lão luyện, cần có năng khiếu và kinh nghiệm làm việc trên chục năm. Vai trò của người thợ cả thể hiện ở tất cả các khâu, từ việc lên ý tưởng, quyết định hình dáng con tàu đến giám sát thi công.

Mỗi con tàu như là khối tài sản lớn của ngư dân, tùy theo công suất và kích thước, tàu bé trị giá khoảng 2 tỷ đồng, tàu lớn có thể lên đến 10 tỷ đồng. Và, khi ra khơi bám biển, mỗi con tàu như một ngôi nhà vững chãi hàng ngày đương đầu với nắng mưa. Để những ngôi nhà này chống chọi được sự khắc nghiệt của thời tiết, cần có những bàn tay của những “nghệ nhân” đóng tàu. Vì thế những người thợ luôn làm việc với tinh thần trách nhiệm cao và sự say mê để kiến tạo nên những công trình bền đẹp.

Nghề đóng tàu ở đảo Phú Quốc đã có lịch sử hàng trăm năm. Dù có những giai đoạn thăng trầm nhưng đến nay, những tinh hoa của nghề truyền thống này vẫn đang được bảo tồn và phát triển để những con tàu vươn mình đón sóng ra khơi cùng ngư dân, góp phần không nhỏ phát triển kinh tế biển của đảo Ngọc.