Thu Hà
Xứ Ba Thắc (xưa là Sóc Trăng, nay là thành phố Cần Thơ) nổi tiếng với chùa vàng cổ kính, bánh pía Vũng Thơm, chợ nổi Ngã Năm trăm tuổi, và cả kho tàng ẩm thực gắn liền với văn hóa và sản vật địa phương.
Mè láo: đừng trông mặt mà bắt hình dong
Là vùng đất hiện thân của sự giao thoa văn hóa giữa người Kinh, người Khmer, người Hoa, xứ sở chùa vàng đâu chỉ có bánh pía thơm ngon mà còn bánh mè láo lém lỉnh.
Mè láo là món bánh uống trà truyền thống của cộng đồng người Hoa Nam bộ. Theo phiên âm, mè láo được đọc là “chí mà chả liéo”, trong đó “chí mà” có nghĩa là mè. Để thân thuộc với cách đọc của người Kinh, “liéo” được đọc trại thành “láo”. Và tên gọi mè láo ra đời từ đó.
Theo cư dân, mè láo còn gọi là mè lừa. Một cú lừa ngọt ngào đến từ sự ngộ nhận của những ai lần đầu thưởng thức. Với vẻ ngoài căng tròn, người ăn tưởng chừng phần ruột của bánh sẽ đầy ụ nhân đậu hay nhân khoai. Nhưng ăn rồi thì mới biết, ruột bánh mè giống như bánh mì vậy, rỗng xốp và tơi mịn.
Nguyên liệu để làm bánh mè láo dân dã lắm: bột nếp, khoai môn, mè trắng, nước đường, và không thể thiếu đôi tay khéo léo của những người phụ nữ trong nhà.
Bột nếp được nhồi kỹ với nước, khoai môn mài nhuyễn, đường để tạo thành hỗn hợp dẻo mịn. Tiếp đến là chia nhỏ bột và tạo hình tùy theo sở thích. Những viên bánh hình tròn, hình vuông được đặt trong nia tre, đem phơi nắng cho ráo, sau đó chiên ngập trong dầu. Khi bánh căng phồng và chuyển màu vàng ruộm thì bọc một lớp nước đường rồi lăn bánh trong chảo mè rang.
Trải qua ngần ấy công đoạn, những chiếc bánh mè láo thơm ngon ra lò. Vỏ bánh giòn, chắc, thơm béo vị mè và ngòn ngọt vị đường, phần ruột thì tơi xốp tạo cảm giác đối lập, vừa thú vị vừa hài hòa.
Bún gỏi dà: phiên bản gỏi cuốn không có bánh tráng
Món bún không chỉ hấp dẫn thực khách bởi hương vị, mà còn bởi sự tò mò xoay quanh tên gọi. Đó là bún gỏi dà, bún gỏi già, bún gỏi và.
Bún gỏi già là món gỏi cuốn không có bánh tráng dành cho người già. Vì răng của họ yếu mà bánh tráng ngày xưa thường dày và dai. Người ta bèn nghĩ cách, bỏ lớp bánh tráng đi, cho các nguyên liệu gồm bún, thịt, tôm, xà lách vào một tô, chan thêm chút nước cho người già dễ ăn. Và bún gỏi già là một phát minh dành cho người già, được cải tiến từ món gỏi cuốn.
Bún gỏi và là thể hiện cách thức ăn của người Nam bộ. Đối với món ăn có nước, họ ít khi dùng muỗng, mà thường bưng tô, chén lên miệng, dùng đũa lùa (và) cả cái và nước cho gọn gàng. Bún gỏi dà, chữ “và” đọc thành “dà” thì phản ánh cách phát âm nhẹ nhàng, không câu nệ của người miền Nam.
Dẫu là tên gọi nào, bún gỏi dà cũng kế thừa gần như trọn vẹn nguyên liệu của món gỏi cuốn. Bún tươi, thịt heo luộc xắt sợi, tôm đất, vị mặn và bùi của tương hột, đậu phộng rang được cho hết vào trong tô, người bán chan vá nước dùng trong vắt được ninh từ xương heo và nổi bật vị chua dìu dịu của me.
Món bún gỏi dà có sự tươi mát của rau xà lách, rau răm, giá đỗ, khi ăn thì nhớ vắt thêm miếng chanh, múc thêm muỗng ớt sừng xay nhuyễn, chan nước chấm tương hột nếu bạn ưa vị mặn, trộn đều cả tô rồi thong thả xì xụp món bún dân dã và thú vị này.
Bánh cống: giòn bùi ngọt béo
Món bánh chia sẻ nét tương đồng với bánh xèo miền Trung, bánh tôm miền Bắc. Nhưng đặc biệt ở chỗ, bánh cống sở hữu hình dáng riêng, trên mặt bánh bao giờ cũng điểm một con tôm đất, tép bạc đỏ au – sản vật trời cho của vùng đất gần cửa biển.
Món bánh chia sẻ nét tương đồng với bánh xèo miền Trung, bánh tôm miền Bắc, nhưng lại có hình dáng khác biệt. Ảnh: Báo Lao Động
Tên gọi xuất phát từ khuôn đổ bánh, hình trụ tròn có lòng sâu như hình chiếc cống. Khuôn được nối bằng thanh tre dẹt, cán dài làm tay cầm. Chiếc bánh cống gồm 3 lớp, đế bánh là bột gạo, lớp giữa là đậu nành hay đậu xanh, thịt heo, phủ lớp bột gạo trên mặt và một con tôm luộc chín. Người bán khéo léo thả khuôn bánh vào nồi dầu sôi ùng ục, thơm lừng mùi bánh chiên. Sau khoảng 2 phút thì bánh chín và tự động rời khuôn. Thế là, cái khuôn lại tiếp tục nhiệm vụ trung chuyển những chiếc bánh sau.
Tuy được chiên ngập trong dầu, bánh cống bên ngoài giòn tan bên trong mềm xốp. Khi ăn, người ta thường bẻ đôi cái bánh để lộ phần bột bánh trắng ngần len lỏi những hạt đậu xanh bùi bùi xung quanh, thịt nạc băm nhuyễn dậy lên màu nâu pate hấp dẫn. Bánh cống ăn kèm với rau sống xà lách, các loại rau thơm, nước mắm pha chua ngọt.
Ghé Đại Tâm ăn bánh cống, bạn sẽ được chiêm ngưỡng những đầu bếp đường phố đổ bánh cống với kỹ thuật điêu luyện, mê mẩn với những thau nhôm đầy ụ nào tôm, nào thịt, nào đậu, mát mắt bởi mớ rau xanh um, thong thả cảm nhận nhịp sống dễ chịu và con người hồn hậu nơi xứ Ba Thắc.
