Bài: H.Anh
Ảnh: Heritage Guide Review
Điều gì sẽ xảy ra khi nước và lửa gặp nhau? Với thiên nhiên, đó không chỉ là sự đối lập, mà còn có thể là khởi đầu của một tuyệt tác. Hàng triệu năm trước, những dòng dung nham nóng chảy đã gặp biển khơi, để rồi thời gian và sóng nước tiếp tục điêu khắc nên Ba Làng An – vùng đất được ví như “Lý Sơn trên cạn” của Quảng Ngãi.
Đằng sau cái tên Ba Làng An
Nằm ở xã Đông Sơn, cách trung tâm Quảng Ngãi khoảng 35 km về phía đông bắc, Ba Làng An là mũi đất vươn mình ra biển Đông, nơi cái tên được ghép từ ba ngôi làng ven biển xưa: An Hải, An Vĩnh và An Kỳ. Trải qua nhiều biến động của lịch sử và sự thay đổi về địa giới hành chính, tên gọi ấy vẫn được người dân gìn giữ như một phần ký ức của vùng đất đã gắn bó với biển qua bao thế hệ.
Không chỉ là nơi cư dân sinh sống bằng nghề đánh bắt hải sản, Ba Làng An còn gắn với hành trình chinh phục biển cả của người Quảng Ngãi. Cư dân từ khu vực này có vai trò quan trọng trong quá trình khai phá, định cư ở Lý Sơn, đồng thời góp mặt trong Hải đội Hoàng Sa – lực lượng được triều Nguyễn giao nhiệm vụ đo đạc hải trình, khai thác sản vật và thực thi các nhiệm vụ của nhà nước trên biển từ nhiều thế kỷ trước. Tinh thần bám biển ấy vẫn được gìn giữ trong đời sống của những làng chài nơi đây cho đến ngày nay.
“Bảo tàng nham thạch” giữa biển trời Quảng Ngãi
Nếu gọi Ba Làng An là một bảo tàng, thì đây có lẽ là bảo tàng đặc biệt nhất Quảng Ngãi. Không có những bức tường, không có tủ kính hay hiện vật được trưng bày, thay vào đó là những ghềnh đá với các lớp đá bazan, nham thạch và trầm tích núi lửa. Thậm chí ở nơi này, dấu tích của một miệng núi lửa cổ vẫn còn hiện diện giữa biển trời.
Không phải ngẫu nhiên mà Ba Làng An được nhiều người ví như “Lý Sơn trên cạn”. Theo các nhà địa chất, khu vực này cùng với đảo Lý Sơn đều được hình thành từ hệ thống núi lửa cổ cách đây hàng triệu năm và ngày nay là những điểm di sản quan trọng của Công viên địa chất Lý Sơn – Sa Huỳnh. Nếu Lý Sơn giúp du khách hình dung về một quần đảo núi lửa giữa biển khơi, thì Ba Làng An lại giống như một “mặt cắt địa chất” trên đất liền, nơi quá trình kiến tạo của thiên nhiên hiện lên rõ nét qua từng lớp đá.
Điểm đặc biệt nhất của “bảo tàng” ấy là miệng núi lửa cổ nằm sát mép biển – một dấu tích địa chất hiếm gặp vẫn còn được bảo tồn đến ngày nay. Tuy nhiên, “hiện vật” này không phải lúc nào cũng xuất hiện trọn vẹn. Chỉ khi thủy triều xuống, biển tạm rút xa, hình dáng của miệng núi lửa mới dần lộ rõ giữa những khối bazan sẫm màu, để lộ những đường viền được hình thành từ dòng dung nham đã nguội lạnh hàng triệu năm trước. Đó cũng là khoảnh khắc du khách có thể cảm nhận rõ nhất quy mô của một miệng núi lửa từng hoạt động, nay đã trở thành một phần của cảnh quan ven biển.
Nếu lửa tạo nên những lớp nham thạch đầu tiên, thì nước lại là người giám tuyển thầm lặng của “bảo tàng” ấy. Suốt hàng triệu năm, sóng biển và gió không ngừng bào mòn, cắt gọt những khối bazan cứng rắn, tạo nên các gành đá, vách đá và mũi đá nhô ra biển. Mỗi lớp đá, mỗi vết nứt đều giống như một trang tư liệu, kể lại hành trình kiến tạo kéo dài từ thuở Trái Đất còn nhiều biến động đến cảnh quan Ba Làng An ngày nay.
Để chiêm ngưỡng trọn vẹn Ba Làng An, hải đăng là điểm dừng chân không thể bỏ qua. Từ độ cao hơn 30 m, toàn bộ mũi đất hiện ra như một bức tranh hoàn chỉnh với những gành đá bazan uốn mình theo đường bờ biển, làn nước xanh trong của biển Đông và những làng chài bình yên phía xa. Đây cũng là vị trí lý tưởng để quan sát dấu tích miệng núi lửa cổ vào những ngày thủy triều xuống, khi “bảo tàng nham thạch” của Ba Làng An hiện lên rõ nét nhất.
Heritage Guide gợi ý khám phá Ba Làng An
Ba Làng An đẹp nhất khoảng từ tháng 5 đến tháng 8, đây là mùa khô ở Quảng Ngãi, trời trong, biển lặng và màu nước chuyển xanh ngọc dưới nắng hè, làm nổi bật những vách đá bazan sẫm màu. Du khách nên lựa chọn di chuyển đến Ba Làng An bằng xe máy, chạy chậm trên con đường ven biển, một bên là biển Đông, một bên là những xóm chài nhỏ nép mình dưới hàng dương, có thể dễ dàng dừng lại ở bất kỳ điểm ngắm cảnh nào mà mình yêu thích.
Nếu muốn khám phá “bảo tàng nham thạch” theo cách trọn vẹn nhất, hãy xem trước lịch thủy triều. Khi nước biển rút, dấu tích của miệng núi lửa cổ cùng những lớp đá bazan mới dần lộ diện, mang đến góc nhìn hiếm có về lịch sử hàng triệu năm của vùng đất này.
Sau những giờ khám phá địa chất, Ba Làng An lại đưa du khách trở về với nhịp sống của một làng biển. Du khách có thể theo chân ngư dân chèo thuyền thúng, kéo lưới hoặc trải nghiệm bắt hải sản ven bờ, lắng nghe những câu chuyện về cuộc sống gắn với biển cả được truyền từ đời này sang đời khác. Khi hoàng hôn buông xuống, chẳng còn gì trọn vẹn hơn một bữa cơm với các loại hải sản vừa cập bến như tôm, cua, ghẹ, mực hay các loại ốc địa phương, được chế biến theo cách mộc mạc để giữ nguyên vị ngọt của biển. Giữa tiếng sóng và làn gió mặn, đó có lẽ là cách cảm nhận Ba Làng An gần gũi nhất.
Ở Ba Làng An, nước và lửa không còn là hai thái cực đối lập. Sau hàng triệu năm, chúng đã cùng nhau tạo nên một cảnh quan độc đáo, còn con người, bằng cuộc sống và tình yêu với biển, tiếp tục gìn giữ giá trị ấy đến hôm nay.
Cùng Heritage Guide Review khám phá Ba Làng An tại đây.
