Phan Quốc Vinh
Có lẽ hiếm nơi nào trên thế giới mà chỉ trong một ngày, du khách có thể vừa ngồi giữa một bồn tắm đầy tiền, thử đột nhập kho bạc bằng cách vượt qua hệ thống laser như trong phim Hollywood, ôm những bao tải đô la khổng lồ để chụp ảnh rồi vài giờ sau lại đứng trước dây chuyền sản xuất nơi hàng triệu tờ đô la thật đang lần lượt ra đời.
Chuyến đi từ Bảo tàng Tiền tệ Dallas (Museum of Money Dallas) đến Nhà máy In tiền miền Tây của Cục In và Chế bản Tiền tệ Hoa Kỳ (Bureau of Engraving and Printing – Western Currency Facility) tại Fort Worth ở tiểu bang Texas không chỉ mang đến nhiều trải nghiệm độc đáo về tiền tệ, mà còn mở ra một góc nhìn thú vị về cách nước Mỹ kể câu chuyện tài chính bằng những trải nghiệm mang tính giải trí cao.
Vào bảo tàng tiền trải nghiệm làm… cướp nhà băng
Bảo tàng Tiền nằm ngay khu trung tâm Dallas thoạt đầu sẽ dễ khiến mọi người nghĩ đây là nơi chỉ có những tủ kính trưng bày tiền cổ hay những bảng thông tin tài chính khô khan.
Ngay từ khi bước vào, tôi đã có cảm giác mình đang đi vào một công viên tương tác hơn là một bảo tàng. Câu hỏi đầu tiên hiện ra trên bức tường lớn “Money means what to you?” (Với bạn, tiền là gì?). Câu hỏi tưởng chừng đơn giản ấy lại trở thành lời mở đầu rất hay cho hành trình khám phá đồng tiền dưới nhiều góc độ khác nhau.
Điều khiến tôi thích nhất là gần như mọi khu trưng bày đều khuyến khích du khách trực tiếp tham gia. Trong một căn phòng mô phỏng kho bạc, những tia laser xanh đan chéo khắp lối đi khiến tôi lập tức nhớ đến các bộ phim hành động nổi tiếng. Muốn “đột nhập” thành công, từng người phải khéo léo cúi người, từ bò trườn đến nhón chân, xoay mình để tránh chạm vào bất kỳ tia laser nào. Người lớn cũng cười không kém trẻ em khi những tiếng hét toáng bật lên mỗi khi ai đó vô tình kích hoạt chuông báo động khiến cả căn phòng trở nên náo nhiệt và… tiếc nuối. Chỉ là một trò chơi nhỏ thôi nhưng cũng đủ để hình dung phần nào những lớp bảo vệ nghiêm ngặt trong các ngân hàng và kho tiền. Trải nghiệm rất thật chứ không còn như việc ngồi xem các bộ phim bom tấn.
Nếu khu laser khiến mọi người vận động “thực chiến” thì khu chụp ảnh selfie là nơi gần như ai cũng muốn nán lại thật lâu. Có khách thích thú được ngồi giữa một chiếc bồn tắm phủ kín những tờ 100 USD (lưu ý là tiền giả), hay được đóng vai cướp xe chở tiền khi ôm những bao tải tiền khổng lồ là chiến lợi phẩm.
Từ việc tạo dáng trong văn phòng của một “ông trùm tài chính” với những cọc tiền chất đầy trên bàn, được tự tay đếm xấp tiền 100 USD dày cộm đến trải nghiệm bước lên khoang máy bay VIP cùng chiếc vali chứa đầy tiền mặt như một tỷ phú chuẩn bị cho chuyến công tác đặc biệt giúp cho tất cả trải nghiệm được dàn dựng rất chỉn chu, đủ để mang lại cảm giác từng người vừa bước vào bối cảnh của một bộ phim về giới tài phiệt.
Một trong những điểm trưng bày khiến tôi bất ngờ và … cũng ao ước nhất là khối tiền khổng lồ đặt trong hộp kính với lời mời gọi: “Bạn có đoán được bên trong có bao nhiêu tiền không?”
Khi quét mã QR mới biết đáp án là hơn 8,4 triệu USD, tôi mới thực sự hình dung được giá trị vật chất của đồng tiền. Nếu xếp nối tiếp từng tờ tiền, chiều dài sẽ vượt quá 13 km, còn toàn bộ khối tiền nặng hơn 90 kg. Con số tưởng như chỉ có trong sách giáo khoa bỗng trở nên rất trực quan khi hiện diện ngay trước mắt.
Bảo tàng này cũng khéo léo đưa kiến thức tài chính vào các trò chơi tương tác. Tôi thử trở thành một nhà đầu tư trên sàn chứng khoán ảo, liên tục theo dõi giá cổ phiếu tăng giảm để quyết định mua hay bán trong thời gian giới hạn. Ở một góc khác, trẻ em được tìm hiểu về trao đổi hàng hóa trước khi tiền xuất hiện còn người lớn lại thích thú với những viên kim cương lấp lánh, các thỏi vàng, tiền xu cổ và lịch sử hình thành hệ thống tài chính Hoa Kỳ. Một bảo tàng không quá rộng nhưng đủ để cả gia đình dành vài giờ khám phá mà không cảm thấy nhàm chán.
Chuyến tham quan “hoa mắt” vì quá nhiều tiền
Rời Dallas, tôi tiếp tục hành trình đến Fort Worth, nơi tọa lạc của Nhà máy In tiền Miền Tây của Cục in và Chế bản Tiền tệ Hoa Kỳ, một trong hai cơ sở duy nhất trực thuộc Bộ Ngân khố Hoa Kỳ (U.S. Department of the Treasury) chịu trách nhiệm in tiền đô la giấy lưu hành trên toàn thế giới ngoài điểm in “tổng hành dinh” ở Washington D.C.
Nếu Bảo tàng Tiền ở Dallas mang đến không khí vui nhộn thì nơi đây lại hoàn toàn trái ngược. Ngay từ cổng vào, quy trình kiểm tra an ninh đã rất nghiêm ngặt. Điện thoại, máy ảnh và mọi thiết bị ghi hình đều không được phép sử dụng bên trong vì những quy định liên quan đến an ninh quốc gia. Chính vì vậy, mọi hình ảnh về dây chuyền sản xuất tiền thật chỉ có thể được lưu giữ trong ký ức của mỗi du khách.
Từ hành lang kính chống đạn dành riêng cho khách tham quan, tôi nhìn xuống khu vực sản xuất rộng lớn nơi những tờ giấy cotton đặc biệt, thực chất được làm từ 75% cotton và 25% linen – lần lượt đi qua từng công đoạn in, phủ mực đổi màu, kiểm tra bảo an, cắt, xếp và đóng thành từng bó. Tiếng máy chạy đều đặn không ngừng nghỉ, những bộ phận cơ khí hoạt động tự động, di chuyển chính xác đến từng milimet và đội ngũ nhân viên chuyên môn cao liên tục giám sát chất lượng khiến tôi có cảm giác đang đứng trong một nhà máy công nghệ cao hơn là một xưởng in. Chỉ cần một lỗi nhỏ về màu sắc, vị trí hay số sê-ri, tờ tiền sẽ lập tức bị loại bỏ và chuyển sang hệ thống nghiền thành những sợi cực nhỏ để đảm bảo không bao giờ có thể lưu hành.
Điều thú vị là sau khi kết thúc chuyến tham quan, mỗi du khách đều có cơ hội bỏ ra gần 3 USD để mua một gói nhỏ chứa những sợi tiền thật đã bị tiêu hủy. Đó là những tờ USD từng được in hoàn chỉnh nhưng không đạt tiêu chuẩn và được cắt vụn trước khi rời khỏi nhà máy. Món quà nhỏ ấy không có giá trị thanh toán nhưng lại là kỷ niệm đặc biệt nhất mà tôi mang về sau chuyến đi. Còn nếu rủng rỉnh hơn thì hàng trăm mặt hàng lưu niệm đều gắn đến tiền như bộ sưu tập tiền, đồ trang trí gắn với tiền hoặc một tờ bưu thiếp in tờ 100.000 USD cũng là một sự lựa chọn.
Chỉ trong một ngày, tôi đã đi từ nơi đồng tiền được kể bằng những trò chơi tương tác sáng tạo đến nơi đồng tiền thật sự được sinh ra bằng công nghệ hiện đại và quy trình bảo mật nghiêm ngặt. Một bên khiến du khách bật cười khi được giả làm tỷ phú trong vài phút, một bên lại khiến người ta trầm trồ trước sự chính xác tuyệt đối của cả một hệ thống vận hành nghiêm ngặt phía sau mỗi tờ đô la. Những trải nghiệm chỉ có ở xứ sở cờ hoa.
