Người Mường và người Việt có nhiều nét chung từ xa xưa: cùng tiếng nói, cùng một dạng nhân chủng mà các nhà khoa học xếp vào nhóm người nói ngôn ngữ Việt-Mường, thuộc ngữ hệ Nam Á (Austroasiatic) trong đại gia đình các dân tộc Việt Nam. Người Mường còn lưu giữ được một pho sử thi truyền miệng nổi tiếng là “Te tấc te đác” (dịch ra tiếng Việt là: Đẻ đất, đẻ nước). Trong sử thi còn nói đến thuở mới khai thiên lập địa, đến ông vua chung của cả hai dân tộc là Dịt Dàng (tức Hùng Vương), đến trống đồng…Bên cạnh kho tàng truyền khẩu này thì còn có nhiều nghi lễ xung quanh đời sống của người Mường quanh nếp nhà sàn và cây lúa nước. Một trong những nghi lễ đó là lễ sắc bùa.

Sắc bùa hay còn gọi là “xéc bùa, séc pùa” trong tiếng Mường, mang ý nghĩa “xách cồng”, nhưng có người giải nghĩa chữ này liên quan đến phép thuật vì bùa có nghĩa là bùa phép, tín ngưỡng…Dẫu cái ý nghĩa ban đầu là gì thì Sắc bùa cũng là lễ hội được người Mường tự tổ chức từ nhiều đời nay mà không ai còn nhớ từ bao giờ nữa.

Lễ Sắc bùa thực chất là một lễ chúc tụng, từ chúc mừng năm mới, chúc sức khỏe, chúc đám cưới, chúc được mùa…Đó là cái mảng vui, lạc quan, lãng mạn trong tâm thức người Mường, đối lập với cái mảng buồn trong lễ tang ma với vai trò của ông Mo đứng ra làm chủ lễ, kéo dài 12 ngày, mỗi ngày lại đọc một “rằng” (trường đoạn) kể về thuở hồng hoang đẻ đất, đẻ nước, công ơn của tổ tiên, thương nhớ người quá cố. Vì là nghi lễ chúc tụng, vui vẻ nên Sắc bùa phải có tiếng hát thay cho lời chúc, mộc mạc như chính những người nông dân Mường, lại có cả tiếng cồng. Nếu không có âm thanh vang xa, trầm hùng thì không thể ra một lễ Sắc bùa. Trong một không gian núi rừng tĩnh mịch thì tiếng cồng có một âm hưởng mạnh mẽ và cuốn hút. Mà không chỉ một chiếc cồng mà phải là một dàn cồng hoặc chiêng, thường là 12 chiếc do 12 thanh niên cầm đánh. Có những vùng chọn lựa dàn cồng, chiêng quy chuẩn hơn, hợp với các thang âm mà người Mường ưa thích. Ví dụ, ở một số phường bùa Thanh Hóa, có người cầm 3 chiếc cồng nhỏ nhất, được gọi là “cồng cái”, là những chiếc cồng theo làn điệu để 9 người cầm 9 chiếc cồng lớn gõ theo. Có khi số lượng cồng lại nhiều hơn thế và người đánh cồng cũng đông hơn, tùy theo quy mô của buổi lễ.