Bài: Vũ Quỳnh Loan
Ảnh: Amachau
Khám phá miền sơn thủy giữa đại ngàn Tuyên Quang.
Giữa đại ngàn Tuyên Quang, Danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Na Hang – Lâm Bình hiện lên như một vùng sơn thủy đặc biệt, nơi núi, nước và các lớp trầm tích văn hóa bản địa cùng hòa quyện. Nơi đây không chỉ mê hoặc bởi cảnh sắc được ví như “Hạ Long giữa đại ngàn”, mà còn bởi đời sống tinh thần phong phú của nhiều cộng đồng cư dân ven hồ. Trong không gian ấy, sợi dây tâm linh vẫn bền chặt nối con người với tổ tiên, bản làng với rừng núi, mặt hồ với bao câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Hồ Na Hang mang vẻ đẹp kỳ vĩ của 99 ngọn núi vây quanh – hóa thân từ 99 con phượng hoàng trong truyền thuyết, sải cánh che chở cho bản làng. Nổi bật giữa làn nước xanh là Cọc Vài Phạ, hay Cọc buộc trâu trời, cột đá vôi sừng sững gắn với câu chuyện về chàng Tài Ngào đẽo đá cứu mẹ. Điểm xuyết trong bức tranh sinh thái ấy là hệ thống thác nước và hang động: thác Mơ đổ xuống thành nhiều tầng giữa rừng xanh, thác Khuổi Nhi nép mình trong rừng nguyên sinh, động Song Long, hang Khuổi Pín mở ra các khoảng không gian kỳ thú của miền núi đá.
Na Hang mùa nào cũng có vẻ đẹp riêng. Vào cuối hạ, khi đất trời bắt đầu dịu lại, mặt hồ và núi rừng dường như trầm lắng hơn. Tháng 7 âm lịch chạm ngõ, sương bảng lảng trên các dãy núi, mặt nước xanh thẫm, nhịp sống trong bản cũng trở nên sâu lắng. Với nhiều cộng đồng cư dân ven hồ Na Hang, đây là mùa của lòng hiếu thảo, mùa của sự trở về.
Với người Tày, rằm tháng 7 gắn với Tết Pây Tái, nghĩa là về nhà ngoại. Đây là dịp con gái đã xuất giá cùng chồng con trở về thăm cha mẹ, mang theo lễ vật để bày tỏ lòng biết ơn với gia đình bên ngoại. Trong mâm lễ, vịt thường là lễ vật quan trọng, bởi trong quan niệm dân gian của người Tày, vịt mang ý nghĩa kết nối giữa mường trần và mường trời. Cùng với đó là bánh gai, bánh chuối, rượu, xôi ngũ sắc, cá sông, cá suối – các sản vật bình dị nhưng chất chứa sự chắt chiu của núi rừng.
Nhiều gia đình cũng tìm đến thầy Tào để làm lễ tạ ơn, cầu bình an cho con cháu. Trong không gian nhà sàn, tiếng đàn tính và làn điệu Then vang lên, kể với tổ tiên câu chuyện về bản làng, mùa màng, con cháu. Âm thanh ấy quyện cùng khói hương, tạo nên một không gian trang nghiêm mà gần gũi, nơi quá khứ và hiện tại cùng hiện diện trong đời sống thường ngày.
Ở nhiều bản người Dao, rằm tháng 7 cũng là dịp các gia đình sửa soạn mâm cỗ, mời họ hàng, chòm xóm và thầy cúng về làm lễ tạ ơn tổ tiên, thần linh. Với người Dao Tiền ở một số bản vùng Tuyên Quang, bánh củ chuối rừng là món ăn đặc biệt trong dịp này, gợi nhắc sự gắn bó giữa con người với rừng núi.
Đến Na Hang, du khách không chỉ ngắm cảnh hồ núi mênh mang, mà còn có thể bước vào đời sống bản địa theo cách gần gũi nhất. Đó có thể là bữa cơm trong nếp nhà sàn, chén rượu ngô men lá, món cá hồ nướng thơm lừng hay câu chuyện kể bên bếp lửa. Trên hành trình ấy, du khách có thể qua đền Pắc Tạ dâng một nén tâm nhang, vượt thác Khuổi Nhi, khám phá động Song Long, hang Khuổi Pín, chèo kayak giữa lòng hồ hoặc lặng ngắm hoàng hôn nhuộm đỏ các vách đá.
Khi đêm xuống, ánh lửa từ các homestay bập bùng giữa bản. Tiếng hát dân ca của các thiếu nữ Tày, Dao, Mông, Nùng vang lên trong không gian mộc mạc, kéo con người lại gần nhau hơn. Ở Lâm Bình, nghi lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn – Di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia – cũng là một trải nghiệm văn hóa đặc biệt, nơi ngọn lửa tượng trưng cho sự sống, may mắn và ấm no của cộng đồng.
Sáng hôm sau, khi sương còn phủ trên mặt hồ, một hành trình mới lại bắt đầu: khám phá khu bảo tồn thiên nhiên Tát Kẻ – Bản Bung, đi sâu vào các cánh rừng, lắng nghe tiếng chim, tiếng suối và nhịp thở của đại ngàn.
Người ta nói rằng, ai từng một lần ngồi thuyền giữa lòng hồ Na Hang, nghe tiếng đàn tính vọng ra từ nếp nhà sàn bên mép nước, sẽ thấy lòng mình lắng lại. Có lẽ bởi ở nơi này, thiên nhiên không chỉ để ngắm nhìn, văn hóa không chỉ để trình diễn, mà còn là một phần đời sống được gìn giữ qua từng mùa, từng nghi lễ, từng bữa cơm.
Hãy đến Na Hang để thưởng ngoạn, để cảm nhận sự trở về và để chạm vào một vùng đất rất riêng – nơi mặt hồ, núi rừng và bản làng cùng kể câu chuyện của đại ngàn.
