Nguyễn Ngọc Thiện
Nhơn Lý, vùng bán đảo ven biển thuộc phường Quy Nhơn Đông, tỉnh Gia Lai, là điểm đến nổi bật trên bản đồ du lịch miền Trung những năm gần đây. Sở hữu địa hình đặc trưng với một bên là núi, bên kia là biển, Nhơn Lý gây ấn tượng bởi những bãi cát trải dài, làn nước trong xanh và hệ thống ghềnh đá tự nhiên độc đáo.
Nơi đây tập trung nhiều danh thắng nổi tiếng như Eo Gió – khu vực eo biển có địa hình vòng cung ôm sát vách đá, được xem là một trong những điểm ngắm bình minh đẹp của Việt Nam; hay Kỳ Co – bãi biển hoang sơ với ba mặt giáp núi, nổi bật bởi làn nước hai màu đặc trưng và bãi cát trắng mịn.
Không chỉ hấp dẫn bởi cảnh quan, Nhơn Lý còn là một làng chài lâu đời, nơi lưu giữ đậm nét đời sống văn hóa biển của cư dân địa phương. Những lăng thờ cá Ông, lễ hội cầu ngư và tín ngưỡng thờ cá Ông vẫn được duy trì qua nhiều thế hệ, tạo nên một không gian du lịch vừa giàu giá trị tự nhiên, vừa đậm chiều sâu văn hóa.
Hồi hộp theo con sóng
Những ngày đầu tháng 7/2025, từ lúc bình minh, chúng tôi theo thuyền ngư dân rời bờ, hướng ra vùng biển trước đó chỉ vài ngày rộ tin về sự xuất hiện của một cá thể cá voi Bryde, loài cá voi được người dân địa phương quen gọi bằng tên kính trọng là “cá Ông”. Vùng biển trước lăng Ông Nam Hải và tượng Phật Bà chùa Phước Sa, nơi gắn liền với tín ngưỡng linh thiêng của ngư dân, chính là khu vực cá Ông được ghi nhận nhiều lần trồi lên săn mồi.
Khoảng 5h30 sáng, trên bầu trời phía đông, từng đàn chim nhạn bay rợp một góc trời, lượn quanh không trung như những tín hiệu đầu tiên báo hiệu điều kỳ diệu sắp diễn ra. Ngư dân nói rằng, khi chim nhạn xuất hiện nhiều như vậy, thường là có luồng cá bên dưới, và cá Ông sẽ ở không xa. Như một cơ duyên, trong vài khoảnh khắc ngắn ngủi, chúng tôi đã được chiêm ngưỡng cá voi Bryde trồi lên, lượn vòng, đớp đàn cá nhỏ đang tụ lại gần bờ. Chúng tôi thao tác rất nhanh thiết bị quay chụp với drone và ống kính tele từ xa để giữ sự an toàn và không làm ảnh hưởng đến tập tính tự nhiên của loài cá này.
Sau khoảng nửa giờ, Ông lại lặn sâu và mất hút trong làn nước xanh.
Đến xế chiều, cá voi Bryde lại xuất hiện, vẫn ngay trước khu vực lăng Ông Nam Hải. Lần này, Ông trồi lên nhiều hơn, bơi lượn săn mồi trong nhiều giờ liền. Những cú đớp mồi đầy uy lực giữa ánh chiều vàng khiến khung cảnh biển Nhơn Lý trở nên huy hoàng và sống động hơn bao giờ hết.
Không phải ai ra khơi cũng có duyên gặp cá Ông. Có những người đi săn ảnh đã chờ suốt nhiều buổi giữa nắng gió, nhưng biển vẫn lặng im, chỉ để lại những vòng sóng xa. Vì thế, khoảnh khắc được tận mắt chứng kiến và ghi lại dáng hình cá voi giữa sóng nước Nhơn Lý với chúng tôi là một đặc ân của biển cả.
“Người khổng lồ hiền lành” của vùng biển nhiệt đới
Cá voi Bryde (Balaenoptera edeni) là loài cá voi thuộc họ cá voi tấm sừng, phân bố chủ yếu ở các vùng biển nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới, trong đó có khu vực biển Đông. Chúng có thể xuất hiện gần bờ hơn so với nhiều loài cá voi khác, đặc biệt tại những nơi có nguồn thức ăn dồi dào như cá cơm, cá trích hoặc sinh vật phù du.
So với nhiều loài cá voi di cư đường dài, cá voi Bryde thường gắn với các vùng biển ấm và có xu hướng di chuyển theo nguồn thức ăn. Việc cá voi Bryde xuất hiện gần bờ Nhơn Lý có thể xem là một tín hiệu tích cực về nguồn thức ăn và sức sống của vùng biển ven bờ.
Với người dân nơi đây, cá Ông không chỉ là linh vật, mà còn là biểu tượng của may mắn và sự kết nối thiêng liêng giữa con người với đại dương. Với chúng tôi, hành trình theo dấu cá Ông ở Nhơn Lý không chỉ là một chuyến ghi hình, mà còn là cơ hội ghi lại khoảnh khắc kỳ diệu của thiên nhiên trên vùng biển này.
Tín ngưỡng thờ cá Ông – nét văn hóa biển đặc sắc
Từ bao đời nay, cư dân ven biển miền Trung vẫn duy trì tín ngưỡng thờ cá Ông như một vị thần hộ mệnh. Tại Nhơn Lý, lăng Ông Nam Hải là nơi thờ tự linh thiêng, lưu giữ xương cốt của cá voi được ngư dân gọi là “ngọc cốt”.
Theo quan niệm dân gian, cá Ông thường cứu giúp thuyền bè gặp nạn giữa biển khơi, dìu người gặp sóng gió vào bờ an toàn. Vì vậy, khi phát hiện cá voi dạt vào bờ, gọi là “Ông lụy”, ngư dân thường tổ chức tang lễ trang trọng, thắp hương và an táng theo phong tục như một vị thần bảo hộ.
Giữa cảnh sắc thiên nhiên tuyệt đẹp của Nhơn Lý, sự xuất hiện của cá voi Bryde không chỉ là một hiện tượng sinh học thú vị, mà còn như một sự giao thoa giữa tự nhiên và văn hóa. Điều này nhắc nhớ chúng ta rằng, biển cả không chỉ là nguồn sống, mà còn là một không gian tâm linh rất riêng của người dân xứ biển, nơi họ luôn hướng về với lòng kính trọng và biết ơn.
Mùa hè này, chúng tôi lại mong có duyên gặp cá Ông, để thêm một lần cảm nhận sự linh thiêng của biển cả và ghi lại những hình ảnh đẹp giữa biển trời bao la.
