Phong Nguyễn
Những khoảnh khắc đẹp miền sông nước xứ Huế.
Phá Tam Giang ngày rày đã cạn.
Truông nhà Hồ nội tán phá tan.
Đường vô muôn dặm quan san.
Anh vô anh được bình an em mừng
Hình ảnh phá Tam Giang hôm nay đã không còn đáng sợ như những câu ca trước kia mà người xưa thường hay nhắc tới. Từ một vùng nước từng gắn với nhiều hiểm nguy trong ký ức dân gian, phá Tam Giang dần trở thành không gian bình yên. Sự đổi thay ấy gắn với quá trình trị thủy, khai thông dòng chảy và những giai thoại về quan Nội tán Nguyễn Khoa Đăng – người được truyền tụng đã góp phần dẹp yên nạn cướp ở truông nhà Hồ, làm yên lòng người qua lại trên đường thiên lý vào đầu thế kỷ 18.
Nói về phần phía bắc của hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai, chắc hẳn phải nhắc đến vùng đầm Quảng Lợi, nơi sông Ô Lâu đổ vào không gian đầm phá giàu bản sắc văn hóa và lịch sử. Thuận theo con nước, đời sống của người dân nơi đây gắn liền với mặt nước và nghề đánh bắt tôm, cá, nương theo nhịp thủy triều một cách giản dị, thuần hậu. Bình yên nhất có lẽ là những buổi sớm trên đầm, khi màn sương còn mỏng nhẹ trên mặt nước, ánh bình minh vừa chạm xuống những mái chèo và tiếng máy thuyền xa dần trong khoảng không tĩnh lặng. Những con thuyền trở về bến, bóng ngư dân thu lưới thấp thoáng trong sắc vàng non của ngày mới, khiến khung cảnh vừa huyền ảo, vừa ấm áp hơi thở mưu sinh. Vẻ đẹp nơi đây không ồn ào mà thấm chậm, như chính nhịp sống của cư dân đầm phá qua bao đời.
Hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai có chiều dài gần 70km, bắt đầu từ đoạn cuối sông Ô Lâu, đi qua phá Tam Giang, đầm Sam, đầm Hà Trung, đầm Thủy Tú và kết thúc ở đầm Cầu Hai, nơi con nước tiếp tục xuôi về phía biển lớn. Nhờ kết nối với biển qua cửa Thuận An và cửa Tư Hiền, hệ đầm phá Tam Giang – Cầu Hai trở thành vùng nước lợ rộng lớn, nơi nước mặn giao hòa với nguồn nước ngọt từ các dòng sông đổ về. Chính sự pha trộn ấy đã tạo nên nguồn thủy sản phong phú, trong đó có nhiều sản vật trở thành dấu ấn ẩm thực riêng của vùng đầm phá.
Từ Tam Giang đến Cầu Hai, dòng chảy ấy không chỉ là sự vận động của con nước, mà còn là dòng chảy văn hóa qua hàng trăm năm lịch sử. Vùng đất và con người nơi đây vẫn gìn giữ trong đời sống hằng ngày những tập tục mưu sinh, những câu chuyện dân gian và cách ứng xử hài hòa với mặt nước, để đầm phá không chỉ là cảnh quan, mà còn là ký ức văn hóa của xứ Huế.
