Huỳnh Lê Đức Hợp
Duomo di Milano (Ý), Notre-Dame de Paris (Pháp) và Cathédrale Saint-Nicolas de Nice (Pháp), là ba công trình tôn giáo nổi tiếng của châu Âu. Ba công trình kiến trúc, ba nền lịch sử khác nhau, nhưng đều có chung một điểm: phía sau những khối đá, mái vòm và tháp nhọn là những câu chuyện về con người, khát vọng và thời gian.
Bản giao hưởng bằng đá của hơn sáu thế kỷ tại Duomo di Milano
Lần đầu đứng trước Duomo di Milano, ắt hẳn ai cũng sẽ có cảm giác như đang chìm vào một giấc mơ được tạc bằng đá. Khó có bức ảnh nào đủ sức truyền tải hết sự vĩ đại của công trình Gothic quan trọng bậc nhất miền Bắc nước Ý này. Hàng nghìn tượng thánh, những ngọn tháp nhọn vươn lên trời cao, những mái vòm chằng chịt như ren đá và vô số chi tiết điêu khắc tinh xảo phủ kín từng centimet mặt tiền khiến người xem không biết phải nhìn vào đâu trước.
Điều kỳ diệu nằm ở chỗ, Duomo không phải là sản phẩm của một thế hệ. Công trình được khởi công từ năm 1386 và quá trình xây dựng, hoàn thiện kéo dài hơn sáu thế kỷ. Hàng chục thế hệ kiến trúc sư, nghệ nhân và thợ đá đã nối tiếp nhau góp phần tạo nên công trình.
Bởi vậy, Duomo không chỉ là một nhà thờ. Nó giống như một bản trường ca được viết bởi nhiều thế kỷ. Nếu mặt tiền khiến du khách kinh ngạc, thì phần mái lại là nơi biến Duomo trở thành một trải nghiệm độc nhất vô nhị. Ít nơi nào trên thế giới cho phép du khách bước đi giữa một “rừng tháp đá” trên mái nhà thờ. Từ đây, những ngọn tháp Gothic hiện lên như những ngọn núi thu nhỏ, mỗi tượng thánh đều được chạm khắc tỉ mỉ đến từng nếp áo, từng biểu cảm khuôn mặt. Xa xa là đường chân trời của Milan hiện đại, nơi những tòa nhà kính vươn cao cạnh công trình đã tồn tại hơn 600 năm.
Nhưng vẻ đẹp sâu sắc nhất của Duomo lại nằm bên trong nhà thờ. Những ô cửa kính màu khổng lồ kể lại các câu chuyện trong Kinh Thánh. Khi ánh nắng buổi sáng hay chiều xuyên qua lớp kính, hàng nghìn mảnh màu đỏ, xanh, vàng và tím hòa vào nhau, biến không gian thành một dòng chảy ánh sáng huyền ảo. Trong thời kỳ mà khả năng đọc viết còn hạn chế, những hình ảnh tôn giáo trên kính màu cũng góp phần truyền tải các câu chuyện Kinh Thánh đến cộng đồng tín hữu.
“Trái tim” của nước Pháp tại Notre-Dame de Paris
Nếu Duomo khiến người ta ngưỡng mộ vì sự đồ sộ, thì Notre-Dame (Paris, Pháp) lại khiến người ta xúc động vì những gì công trình này đã chứng kiến. Suốt hơn 850 năm, nhà thờ nằm bên dòng sông Seine như một người kể chuyện thầm lặng của lịch sử nước Pháp. Nơi đây từng chứng kiến những vị vua quỳ gối cầu nguyện, những cơn bão cách mạng tràn qua phố thị, và cả những thời khắc huy hoàng và đen tối nhất của đất nước từng được chứng kiến bởi những bức tường đá cổ kính này.
Thế nhưng điều khiến Notre-Dame trở thành biểu tượng toàn cầu lại đến từ một cuốn tiểu thuyết. Năm 1831, nhà văn Victor Hugo xuất bản “The Hunchback of Notre-Dame” (Thằng gù Nhà thờ Đức Bà). Tác phẩm không chỉ làm rung động hàng triệu độc giả mà còn góp phần khơi dậy sự quan tâm của công chúng đối với tình trạng xuống cấp của nhà thờ và thúc đẩy phong trào bảo tồn, dẫn tới chương trình trùng tu lớn vào thế kỷ XIX. Notre-Dame từ đó không còn đơn thuần là một công trình tôn giáo, nó đã trở thành linh hồn của Paris.
Bên ngoài nhà thờ, những tượng quái thú gargoyle nổi tiếng vẫn lặng lẽ nhìn xuống thành phố. Chúng vừa mang chức năng thoát nước, vừa góp phần tạo nên vẻ huyền bí đặc trưng của kiến trúc Gothic. Bên trong, những ô cửa sổ hoa hồng khổng lồ được xem là một trong những điểm nhấn nghệ thuật nổi bật của nhà thờ. Mỗi vòng tròn ánh sáng ấy giống như một vũ trụ thu nhỏ kể về đức tin, về sự sống và về hy vọng.
Khi trận hỏa hoạn kinh hoàng xảy ra vào năm 2019, cả thế giới đã dõi theo trong sự bàng hoàng. Ngọn lửa thiêu rụi phần mái và tháp nhọn nổi tiếng của nhà thờ. Hình ảnh ngọn lửa bao trùm Notre-Dame đã gây chấn động sâu sắc tại Pháp và trên toàn thế giới. Bởi người ta hiểu rằng thứ đang bị thiêu hủy không chỉ là một phần của công trình, mà còn là một phần ký ức tập thể của nước Pháp. Và cũng chính từ đống tro tàn ấy, một câu chuyện mới được viết tiếp: câu chuyện về sự hồi sinh. Sau nhiều năm phục dựng, Notre-Dame một lần nữa mở cửa đón khách từ năm 2024, như một lời khẳng định rằng những biểu tượng vĩ đại có thể bị tổn thương, nhưng không dễ dàng biến mất.
Một góc nước Nga trên đất Pháp tại Cathédrale Saint-Nicolas de Nice
Giữa những hàng cọ và ánh nắng Địa Trung Hải của thành phố Nice, sự xuất hiện của Cathédrale Saint-Nicolas giống như một điều bất ngờ. Những mái vòm hình củ hành màu xanh ngọc, những cây thánh giá Chính thống giáo Nga và phong cách kiến trúc đậm chất Moskva khiến nhiều người có cảm giác như vừa bước từ miền Nam nước Pháp sang nước Nga chỉ trong vài bước chân.
Đây là một trong những nhà thờ Chính thống giáo Nga lớn nhất ngoài lãnh thổ nước Nga. Thế nhưng điều làm nên giá trị của công trình không chỉ là kiến trúc, mà là câu chuyện đằng sau nó. Vào năm 1865, Thái tử Nicholas Alexandrovich, người thừa kế ngai vàng Nga qua đời tại Nice khi mới 21 tuổi sau thời gian điều trị bệnh. Sự ra đi đột ngột của vị thái tử trẻ tuổi là một cú sốc lớn, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho Hoàng gia Nga. Năm 1903, công trình được khởi công dưới sự bảo trợ của Sa hoàng Nicholas II và Hoàng hậu Maria Feodorovna trên khu đất gắn với nơi vị thái tử qua đời, và hoàn thiện chín năm sau đó.
Đầu thế kỷ XX, Nice và vùng Côte d’Azur là điểm nghỉ đông quen thuộc của giới quý tộc Nga, hình thành một cộng đồng Nga đáng kể tại đây. Những người Nga giàu có đổ về đây mỗi mùa đông, mang theo văn hóa, nghệ thuật và lối sống của quê hương. Saint-Nicolas trở thành trung tâm tinh thần của cộng đồng ấy. Sau Cách mạng Nga năm 1917, làn sóng người Nga lưu vong tiếp tục góp phần duy trì đời sống văn hóa và tôn giáo của cộng đồng Nga tại Pháp.
Bởi vậy, mỗi viên đá, mỗi bức tranh thánh, mỗi mái vòm vàng nơi đây đều chứa đựng nỗi nhớ quê hương của nhiều thế hệ người Nga xa xứ. Ngày nay, giữa một Nice sôi động và đầy nắng, Saint-Nicolas vẫn đứng đó như một lát cắt lịch sử đặc biệt, kể câu chuyện về một dân tộc đã mang trái tim của mình đến bên bờ Địa Trung Hải.
Có thể mất vài giờ để tham quan một nhà thờ, nhưng phải mất hàng thế kỷ để tạo nên chúng. Duomo di Milano kể câu chuyện về sự kiên trì phi thường của con người. Notre-Dame lại kể câu chuyện về ký ức và khả năng hồi sinh của một dân tộc. Saint-Nicolas de Nice thì kể câu chuyện về nỗi nhớ quê hương và bản sắc văn hóa vượt qua biên giới. Ba nhà thờ, ba số phận khác nhau, ba câu chuyện rung động của những khối đá tưởng như im lặng, nhưng thực ra đã kể chuyện suốt hàng trăm năm.
