Bài: Tam Tam , Jade Ngoc
Ảnh: Do nhân vật cung cấp

Sự hư thực phá vỡ các giới hạn sáng tạo của lụa đã trở thành “sức quyến rũ mới” cho nền nghệ thuật toàn cầu, đặc biệt ưa chuộng bởi thế hệ tiẻ ở đa lĩnh vực.

Sáng tạo mỹ thuật trên sản phẩm thời trang của nghệ sĩ Khim Đặng

DẤU ẤN CỦA LỤA

Xuyên suốt chiều dài lịch sử nói chung và lịch sử nghệ thuật nói riêng, tấm lụa mỏng và mềm mại phủ lấy làn da, như điểm tô cho vẻ ngoài huyền bí của người Á Đông. Sự đối lập này truyền cảm hứng cho các nước châu Âu thời bấy giờ về một chất liệu mới cho nền thời trang và nghệ thuật.

Xử lý lụa là một hình thức nghệ thuật đòi hỏi người nghệ sĩ, hoặc nhà thiết kế phải có sự tỉ mỉ trong từng nét cọ, cách dùng bột màu tự nhiên tạo nên hình thái tinh tế trên bề mặt cầu kỳ. Cũng vì thế, dòng tranh lụa Á Đông có thể xem như đối kháng gián tiếp với tranh sơn dầu phương Tây, khi mỗi dòng tranh đại diện cho nền văn hóa tương ứng và có tính chất khác biệt. Đến với bối cảnh đương đại, sự sáng tạo không ngừng của các nghệ sĩ đã “thổi” sức sống mới vào chất liệu này.

Mỹ thuật truyền thống được biểu đạt dưới góc nhìn của thế hệ trẻ hiện đại

Lụa dần được diễn đạt qua hội họa đương đại và thời trang, chúng mang tính ý niệm để song hành cùng sự phát triển của văn hóa. Tiêu biểu như họa sĩ Andy Warhol của Mỹ đã dùng kỹ thuật in ấn lụa để biểu diễn nghệ thuật Đại chúng (Pop art). Hay cách danh họa Trương Đại Thiên từ Trung Quốc đã đưa vào hội họa Ấn tượng (Impressionism) đầy táo bạo của phương Tây, nhằm đẩy mạnh tính huyền ảo, đồng thời phá bỏ giới hạn về cách vẽ lụa truyền thống.

SÁNG TẠO ĐƯƠNG ĐẠI

Không nằm ngoài “xu hướng cách tân” của lụa, các thế hệ làm sáng tạo đương đại Việt Nam cũng tiếp nối tinh thần khai phá đang diễn ra trên toàn cầu. Sự mỏng manh của lụa dường như trở thành tấm màn xuyên thấu giữa thực và ảo. Chất liệu và kỹ thuật truyền thống, kết hợp với nhu cầu bộc lộ ý niệm đã đẩy dòng tranh lụa đạt được sự phức tạp của biểu đạt thị giác.

Tác phẩm lụa của nhiếp ảnh gia Phạm Tuấn Ngọc

Thời gian gần đây, nhiếp ảnh gia (NAG) Phạm Tuấn Ngọc là cái tên được người yêu nghệ thuật thường xuyên nhắc tới, bởi kỹ thuật nhiếp ảnh hoàn toàn mới tại Việt Nam mang tên Lumen và Cyanotype (in nắng trên lụa và đa chất liệu). Dự án Ngũ Hành khá đặc biệt của anh áp dụng kỹ thuật in Cyanotype trên lụa tơ tằm Việt Nam, với các hình tượng lịch sử hay văn hoá dân gian như Rồng thời Lý, Tiên, chú Tễu, con Nghê và chim phượng, kết hợp với cảm hứng sắp xếp ngẫu hứng từ Dadaism (phong cách nghệ thuật Dada). Dự án kết hợp các yếu tố của cả phương Đông và phương Tây để tạo ra những hình thái thể hiện mới cho các hình tượng văn hóa dân gian thêm sức sống, nhờ đặc tính linh hoạt và mượt mà của lụa.

Vốn là dân học mỹ thuật, nhưng làm việc trong lĩnh vực IT, nhà thiết kế khăn lụa nghệ thuật Thiên Hương lại tìm tòi, kết hợp vẽ tay, vẽ trên máy với in kỹ thuật số lên lụa, để tạo ra những chiếc khăn lụa in hai mặt với thiết kế đẹp, độc đáo đi kèm chất lượng in đột phá. Trong lĩnh vực mỹ thuật ứng dụng, bên cạnh yếu tố thẩm mỹ, người thiết kế phải nắm được đặc tính của bề mặt và chất liệu, cũng như hiểu mỗi chất liệu (vải, lụa) sẽ được dùng làm sản phẩm gì, để từ đó điều chỉnh thiết kế cho sản phẩm in ra “lên màu”’ được như ý. Cùng một bản vẽ, in lên lụa dệt satin 9 momme (đơn vị đo trọng lượng của lụa) sẽ cho ra sắc độ và đường nét khác hẳn so với in lên 100% lụa dệt chéo loại 18 momme. Bắt đầu chỉ với những sản phẩm thử nghiệm in một mặt, hiện tại nhà thiết kế chuyên khăn lụa nghệ thuật này tiếp tục giới thiệu những chiếc khăn lụa “2 trong 1”, in 2 mặt với mỗi mặt một bản màu khác nhau, đẩy nghệ thuật thiết kế và in khăn lụa lên một chất lượng cao mới.

Khăn lụa với họa tiết mỹ thuật đẹp mắt của nhà thiết kế Thiên Hương

Trong dòng chảy của thời trang Việt Nam, Khim Đặng là nghệ sĩ thường xuyên kết hợp mỹ thuật với lụa, từ đó cho ra đời những chiếc khăn bandana và áo thun, với những họa tiết in lạ mắt và cực kỳ ngầu. Các sáng tác của Khim theo chủ nghĩa tối đa với loạt chi tiết phức tạp và chứa đựng màu sắc rực rỡ đúng với tinh thần tràn đầy năng lượng tuổi trẻ. Cách biểu hiện hình họa của anh lấy từ cảm hứng văn hóa truyền thống, nhưng đầy vui nhộn với vẻ trào phúng và phá cách rất Gen Z, nhằm hướng tới sự hấp dẫn thị giác trong phong cách đại chúng. Điều đó khiến cho các sản phẩm thời trang của Khim được người trẻ đặc biệt ưa chuộng.

Có thể thấy rằng, các ứng dụng mỹ thuật trên lụa luôn là nguồn cảm hứng bất tận, để các nghệ sĩ trẻ biểu đạt câu chuyện cá nhân và thế hệ của mình, bằng một vẻ hư thực đầy ấn tượng và nổi bật.