Quảng cáo 
Minh Chi
Muốn hiểu người Việt nghĩ gì, lo gì và mong chờ điều gì mỗi dịp đầu năm, hãy nhìn vào những bộ phim họ chọn xem trong ngày mùng Một. Phim Tết, vì thế, không chỉ là món giải trí theo mùa. Nó giống một cuốn biên niên sử bằng hình ảnh, ghi lại sự thay đổi trong cách người Việt cảm nhận Tết, gia đình và chính bản thân mình.
Từ chỗ Tết phải vui, phải cười thật to, điện ảnh Tết Việt đang dần đi tới một giai đoạn khác: dám buồn, dám thật và dám chạm vào những điều vốn được giấu kín sau mâm cỗ đoàn viên.
Thập niên 1990 – đầu 2000: Tết của đoàn viên và khuôn phép
Trong giai đoạn này, phim Tết chủ yếu xuất hiện trên sóng truyền hình quốc gia hoặc dưới dạng băng đĩa hài kịch. Bối cảnh xã hội lúc ấy còn in đậm dấu ấn của việc “về quê ăn Tết”, của gia đình nhiều thế hệ quây quần dưới một mái nhà.
Những tác phẩm như “Gặp nhau cuối tuần” hay các phim truyền hình Tết mang không khí nhẹ nhàng, dung dị. Mâu thuẫn, nếu có, thường chỉ là va chạm nhỏ giữa cũ và mới, giữa thành thị và nông thôn, và luôn kết thúc bằng sự hòa giải. Thông điệp rất rõ ràng: Tết là lúc bỏ qua mọi hiềm khích để quay về bên nhau.
Tiếng cười khi ấy giống như một lời nhắc nhở mang tính giáo huấn. Không sắc cạnh, không gai góc, nhưng đủ để giữ gìn trật tự và khuôn phép gia đình.
Giai đoạn 2005 – 2015: Tết của hưởng thụ và giải trí đại chúng
Khi hệ thống rạp chiếu thương mại phát triển mạnh từ giữa những năm 2000, khái niệm “phim Tết” bắt đầu dịch chuyển rõ rệt. Từ chỗ gắn với truyền hình và không khí gia đình, phim Tết bước vào rạp, trở thành một sản phẩm giải trí đại chúng đúng nghĩa.
Trong giai đoạn này, đi xem phim ngày mùng Một Tết gần như đồng nghĩa với việc… đi cười. Khán giả không tìm kiếm những câu chuyện nặng nề, mà cần một không gian xả hơi sau một năm làm việc căng thẳng. Tiếng cười trở thành giá trị trung tâm.
Các tác phẩm tiêu biểu có thể kể đến như “Thầy Dởm” (2005), “Giải cứu thần chết” (2009), “Những nụ hôn rực rỡ” (2010) hay “Cô dâu đại chiến” (2011, 2014). Phim thường xoay quanh các mô-típ quen thuộc: tình huống tréo ngoe, nhầm lẫn hài hước, nhân vật được xây dựng thiên về gây cười hơn là chiều sâu tâm lý.
Bên cạnh phim rạp, mảng hài Tết và phim truyền hình Tết vẫn giữ vai trò quan trọng, với những tác phẩm như “Ma làng”, “Gió làng Kình” hay “Bão qua làng”. Dù đề cập đến làng quê và đời sống nông thôn, các bộ phim này vẫn ưu tiên chất hài, sự nhẹ nhàng và kết thúc êm đềm.
Ở mảng điện ảnh, giai đoạn 2011–2015 còn chứng kiến sự nở rộ của phim Tết chiếu rạp mang tính giải trí cao như “Thiên mệnh anh hùng” (2012), “Lệ phí tình yêu” (2012), “Hit: Hoàng tử và Lọ lem” (2013) hay “Trúng số” (2015). Nội dung không quá phức tạp, nhưng đủ hấp dẫn để kéo khán giả ra rạp trong những ngày đầu năm.
Điện ảnh Tết thời kỳ này phản ánh khá rõ tâm lý của xã hội đang tăng tốc: mong muốn hưởng thụ, yêu thích sự hào nhoáng và xem Tết như một kỳ nghỉ đúng nghĩa. Tiếng cười khi ấy không còn mang nặng tính giáo huấn, mà trở thành một hình thức giải trí thuần túy, nhanh, gọn và dễ tiêu thụ.
Từ khoảng 2018 đến nay: Khi tiếng cười không còn là điều bắt buộc
Vài năm trở lại đây, phim Tết Việt chứng kiến một cú rẽ đáng chú ý. Tiếng cười không còn là điều bắt buộc, và nước mắt bắt đầu xuất hiện nhiều hơn trong rạp chiếu đầu năm.
Những bộ phim như “Bố Già” (2021), “Nhà Bà Nữ” (2023) hay “Lật Mặt” (các phần phim từ 2018 đến nay) không né tránh các mâu thuẫn gia đình. Ngược lại, chúng đặt thẳng lên bàn ăn Tết những vấn đề quen thuộc nhưng khó nói: khoảng cách thế hệ, áp lực thành công, nỗi cô đơn của người già và sự mệt mỏi của người trẻ.
Bối cảnh phim cũng thay đổi. Biệt thự sang trọng nhường chỗ cho hẻm nhỏ, chung cư cũ, những không gian rất gần với đời sống thực. Thông điệp không còn là “gia đình lúc nào cũng hạnh phúc”, mà là: gia đình quan trọng, nhưng cũng là nơi dễ làm tổn thương nhau nhất.
Khi điện ảnh trở thành liều vitamin tinh thần giữa nhịp sống hiện đại
Nhìn lại hành trình của phim Tết Việt, có thể thấy sự thay đổi trong chính quan niệm về một cái Tết trọn vẹn. Trước đây, hạnh phúc đồng nghĩa với sum họp. Chỉ cần đông đủ là đủ vui. Ngày nay, sum họp thôi chưa đủ. Người ta cần được lắng nghe, được thấu hiểu, và được là chính mình trong chính ngôi nhà của mình.
Điện ảnh Tết đã phản ánh rất rõ sự dịch chuyển ấy, từ niềm vui tập thể sang cảm xúc cá nhân, từ khuôn mẫu sang sự thật.
Phim Tết Việt, ở mỗi giai đoạn, đều hoàn thành một vai trò quan trọng: ghi lại nhịp đập tinh thần của xã hội. Nếu năm nay bạn bước ra khỏi rạp với đôi mắt đỏ hoe giữa ngày mùng một Tết, đó không phải là điều bất thường. Đó là dấu hiệu của một thời đại mà con người cần sự kết nối chân thật hơn những niềm vui bề mặt.
Phim Tết đã thay đổi, bởi chính chúng ta – những người ngồi dưới khán đài – cũng không còn giống như trước nữa.
Xem thêm bài viết liên quan:
