Quảng cáo 
Phạm Phương
Việc Táo Quân chính thức xác nhận không phát sóng trong đêm Giao thừa năm nay khiến nhiều khán giả không khỏi tiếc nuối. Không ồn ào hay tranh cãi lớn, nhưng cảm giác hụt hẫng vẫn hiện hữu, bởi với không ít gia đình, Táo Quân từng là một phần gần như mặc định của thời khắc chuyển giao năm mới.
Hơn hai thập kỷ lên sóng, Táo Quân không chỉ là một chương trình hài kịch truyền hình. Ở một tầng sâu hơn, đó là “bản tổng kết xã hội” bằng tiếng cười, là nơi những câu chuyện thời sự được kể lại theo cách dễ tiếp cận nhất, và cũng là cầu nối giữa truyền thống dân gian với nhịp sống đương đại.
Nhìn lại những mùa Táo Quân ấn tượng nhất cũng là cách để hiểu vì sao chương trình từng giữ vị trí khó thay thế trong đời sống văn hóa Tết của người Việt.
Táo Quân và vai trò đặc biệt trong không gian Tết truyền hình
Ra đời từ năm 2003, Táo Quân chọn một cấu trúc quen thuộc của văn hóa dân gian, tích Táo chầu trời, để kể những câu chuyện rất mới của đời sống xã hội hiện đại.
Công thức tưởng chừng đơn giản ấy lại tạo nên một “không gian an toàn” để phản ánh những vấn đề gai góc. Từ giao thông, giáo dục, y tế, môi trường, đến hành chính, công nghệ và văn hóa mạng…
Trong suốt nhiều năm, việc “xem Táo” đã trở thành một thói quen gần như không thể thiếu của người dân Việt Nam. Sau bữa cơm tất niên, khi đồng hồ đếm ngược về thời khắc Giao thừa, cả gia đình quây quần trước màn hình, vừa xem, vừa bình luận, vừa nhận ra đâu đó hình ảnh của chính mình trong những câu thoại châm biếm. Táo Quân vì thế không chỉ mang tính chất giải trí, mà còn đóng vai trò như một điểm hẹn tinh thần, nơi tiếng cười giúp giảm nhẹ áp lực của một năm nhiều biến động.
Những giai đoạn ấn tượng của Táo Quân trong hơn 2 thập kỷ
Giai đoạn khởi đầu (2003–2006) là khi tiếng cười còn mộc mạc. Những mùa Táo Quân đầu tiên ghi dấu bằng sự giản dị trong cách dàn dựng và kịch bản. Không quá nhiều ca khúc chế hay cầu kỳ về sân khấu, tiếng cười chủ yếu đến từ lời thoại và tình huống. Các Táo đại diện cho những lĩnh vực rất gần với đời sống hằng ngày. Từ đường phố tắc nghẽn, bệnh thành tích trong giáo dục, thủ tục hành chính rườm rà cho tới những bất cập trong sinh hoạt đô thị.
Điều khiến giai đoạn này được nhớ lâu chính là cảm giác “nói hộ”, nói thay cho những bức xúc mà người dân khó có cơ hội bày tỏ. Hài hước nhưng không cay nghiệt, châm biếm nhưng vẫn giữ sự tiết chế, Táo Quân thời kỳ đầu tạo được sự đồng thuận rộng rãi, trở thành “món ăn” tinh thần dễ tiếp nhận với mọi thế hệ.
Giai đoạn đỉnh cao về thời sự (2009–2013) là khi Táo Quân trở thành “tấm gương xã hội”. Khoảng 2009–2013 thường được nhắc đến như giai đoạn đỉnh cao của Táo Quân về độ sắc sảo.
Đây là thời kỳ chương trình đạt được sự cân bằng hiếm hoi giữa tính giải trí và khả năng phản biện xã hội. Các vấn đề thời sự được khai thác trực diện hơn. Từ quy hoạch đô thị, quản lý đất đai, đến sự bùng nổ của Internet, mạng xã hội và văn hóa “sống nhanh”.
Nhiều câu thoại trong giai đoạn này trở thành “trích dẫn kinh điển”, được nhắc lại nhiều năm sau đó. Hài không chỉ để cười, mà còn để ngẫm. Người xem cười xong rồi chợt im lặng, nhận ra những điều tưởng như xa vời lại rất gần với đời sống của chính mình.
Sự thành công của giai đoạn này đến từ kịch bản chặt chẽ, nhịp dựng hợp lý và dàn nghệ sĩ đã thực sự “nhập vai” vào hình ảnh các Táo. Vừa mang tính biểu tượng lại mang cá tính riêng.
Khi hình thức bắt đầu thay đổi (2014–2017) với những nỗ lực làm mới nhưng lại đi kèm không ít tranh cãi.
Từ khoảng giữa thập niên 2010, Táo Quân bắt đầu có những thay đổi rõ rệt về hình thức. Âm nhạc được đẩy mạnh hơn, các ca khúc chế xuất hiện dày đặc, sân khấu đầu tư lớn, tiết tấu nhanh hơn để phù hợp với thị hiếu khán giả trẻ.
Chính sự thay đổi này cũng tạo ra nhiều tranh luận. Một bộ phận khán giả cho rằng chương trình đang nghiêng nhiều về giải trí, giảm bớt chiều sâu phản ánh xã hội. Tuy vậy, cũng cần nhìn nhận rằng đây là giai đoạn truyền hình truyền thống bắt đầu chịu áp lực mạnh từ các nền tảng số, buộc Táo Quân phải tìm cách thích nghi để giữ khán giả.
Dù gây ý kiến trái chiều, những mùa Táo Quân giai đoạn này vẫn cho thấy nỗ lực làm mới không ngừng của ê-kíp, trong bối cảnh bối cảnh xã hội và thói quen tiếp nhận nội dung đã thay đổi đáng kể.
Những mùa trầm lắng (2020–2022) với tiếng cười mang màu sắc chiêm nghiệm. Sau nhiều biến động xã hội, đặc biệt là giai đoạn dịch bệnh, Táo Quân trở lại với nhịp điệu chậm hơn. Không khí chung của chương trình mang màu sắc tiết chế, thận trọng, phản ánh tâm thế của xã hội sau những mất mát và xáo trộn.
Tiếng cười trong giai đoạn này không còn bùng nổ, mà nghiêng về sự chiêm nghiệm. Có những mùa không tạo hiệu ứng mạnh như trước, nhưng lại để lại cảm giác lắng đọng như một cái thở dài nhẹ, hơn là tiếng cười sảng khoái.
Khoảng trống của một thói quen văn hóa, khi Táo Quân dừng lại
Việc Táo Quân không phát sóng trong đêm Giao thừa năm nay không chỉ đơn thuần là thiếu vắng một chương trình giải trí. Đó là sự gián đoạn của một thói quen văn hóa đã hình thành suốt hơn 20 năm. Với nhiều người, Táo Quân từng là “dấu mốc cảm xúc” để khép lại năm cũ, nơi họ vừa cười, vừa nhìn lại những điều đã qua.
Sự tiếc nuối của khán giả vì thế không đến từ việc thiếu tiếng cười, mà từ cảm giác mất đi một điểm tựa quen thuộc. Trong khoảnh khắc chuyển giao năm mới, khi mọi thứ đều mang tính biểu tượng, sự vắng mặt ấy khiến nhiều người chợt nhận ra Táo Quân từng gắn bó sâu sắc đến mức nào.
Dù không còn xuất hiện đều đặn, Táo Quân vẫn giữ vị trí đặc biệt trong lịch sử truyền hình Việt Nam. Những mùa phát sóng ấn tượng đã trở thành tư liệu văn hóa, phản ánh cách xã hội nhìn nhận chính mình qua từng giai đoạn phát triển.
Có lẽ, giá trị lớn nhất của Táo Quân không nằm ở việc mỗi năm phải nói được điều gì mới, mà ở việc chương trình từng tạo ra một không gian chung để người xem cùng cười, cùng nghĩ và cùng nhớ. Và đôi khi, việc dừng lại đúng lúc cũng là cách để một chương trình giữ được sự trọn vẹn trong ký ức công chúng. 
