Long Hồ
Ở Bản Phùng, Hà Giang cũ (nay thuộc Bản Máy, Tuyên Quang), mùa vụ không bắt đầu theo lịch mà theo… tiếng nước chảy.
Đầu tháng 6, sau mùa khô, những thửa ruộng bậc thang ở đây bắt đầu hồi sinh, đón nguồn nước đầu tiên từ núi cao. Nước về không chỉ làm đầy mặt ruộng mà còn đánh thức nhịp sống của người La Chí trên những sườn núi mây phủ.
Cả bản xuống đồng, không phân biệt già trẻ, trai gái. Người lớn dắt trâu, trẻ con theo chân cha mẹ, người già đứng trên bờ ruộng chỉ bảo từng nhát cuốc, từng đường bừa. Mỗi gia đình một thửa ruộng, nhưng cả sườn núi cùng chung một nhịp thở của ngày mùa.
Đến vụ cấy, người La Chí lại rủ nhau đổi công. Nhà này cấy xong thì kéo nhau sang nhà kia, cứ thế cho đến khi ruộng của cả xóm đều xanh mầm lúa non. Không ai tính ngày công, không ai nhắc ơn nghĩa. Trên những sườn núi cao đất đai vốn đã nhọc nhằn, tập tục ấy không chỉ giúp kịp mùa mà còn giữ cho tình làng nghĩa xóm bền chặt qua bao thế hệ.
Chiều xuống, cơn giông kéo đến rồi tan. Một cầu vồng vắt ngang thung lũng, chạm vào những tầng ruộng bậc thang vừa được san phẳng. Ánh sáng sau mưa đổ xuống mặt nước một màu vàng dịu – thứ màu chỉ có ở Bản Phùng, chỉ có vào đúng khoảnh khắc này trong năm.
Mùa nước đổ rồi sẽ qua. Nhưng người La Chí vẫn ở lại, vẫn xuống ruộng, vẫn truyền cho con cách lắng nghe tiếng núi để biết mùa vụ đã về. Và những thửa ruộng bậc thang vẫn tiếp tục phản chiếu trời mây, vẫn là chứng nhân thầm lặng cho một nhịp sống bền bỉ giữa đại ngàn.
