Dương Nguyễn

Những thập niên trở lại đây đánh dấu sự thăng hoa của tư tưởng và minh triết phương Đông trong nghệ thuật thiết kế và đặc biệt là những hình khối kiến trúc đương đại.

Nara Centennial Hall do Arata Isozaki thiết kế

VẺ ĐẸP CỦA SỰ ẨN DỤ

Những quốc gia sử dụng bộ chữ tượng hình trong lịch sử phát triển văn hóa của mình, cũng là cái nôi của triết lý ẩn dụ và lược giản chi tiết để nắm bắt phần “hồn” và cốt lõi của vạn vật, hình thành nên những hình ảnh ngụ ngôn giàu chất thơ. Sự tối giản, vốn được người Bắc Âu ca ngợi và quảng bá như một thương hiệu về lối sống của mình, hóa ra cũng hoàn toàn không xa lạ với văn hóa Nhật Bản và Hàn Quốc. Khi mỹ thuật phương Tây phát triển phong cách Phục Hưng rực rỡ vào thế kỷ 16 thì cùng thời điểm đó, dòng tư tưởng “Zen” (thiền) đã thấm nhuần trong văn hóa của người Nhật Bản với quan điểm hoàn toàn trái ngược: giản lược chi tiết, tiết chế bộc lộ cảm xúc và tôn trọng vẻ đẹp của sự cân đối, hài hòa.

Ngôn ngữ tối giản được chắt lọc dần qua thời gian, trải qua quá trình giao lưu văn hóa và hình thành nên những tư tưởng nền tảng của kiến trúc hiện đại, được đúc kết qua câu trích dẫn súc tích nổi tiếng “ Less is more” (càng đơn giản càng đẹp) của Ludwig Mies van der Rohe (kiến trúc sư nổi tiếng thế giới người Đức, “cha đẻ” của phong cách kiến trúc tối giản – 1886 – 1969). Khi vật liệu và hình khối được tiết chế có chủ ý, sẽ chính là mạch dẫn cho ý niệm lên tiếng.

Khối kiến trúc tối giản là cổng vào bảo tàng Lourve do Ieoh Ming Pei thiết kế

KIẾN TRÚC Á ĐÔNG – TRUYỀN THỐNG VÀ HIỆN ĐẠI

Làm thế nào để tạo nên khoảng lặng giữa hằng hà sa số các công trình của một thế giới đang phát triển và đổi thay như vũ bão, chính là câu hỏi lớn dành cho các kiến trúc sư (KTS) và nhà thiết kế theo đuổi phong cách tối giản. Việc tận dụng những kinh nghiệm và trí tuệ truyền từ các thế hệ đi trước, luôn phải song song với cách tìm hiểu và ứng dụng những chất liệu và kỹ thuật tân tiến, để tạo ra những công trình mang giải pháp hợp lý và mãn nhãn.

KTS Kengo Kuma được biết đến như một trong những tên tuổi đại diện cho nền kiến trúc đương đại tại Nhật Bản. Ông luôn chú ý đến việc tái tạo lại công năng của các vật liệu tự nhiên. Kiến trúc truyền thống Nhật Bản thường tập trung vào nhịp điệu và ánh sáng thông qua cách sử dụng vật liệu theo những quy ước cụ thể, nên dễ bị giới hạn về bảng màu sử dụng. Ông bắt đầu thay thế gỗ nhẹ và thủy tinh bằng nhiều loại vật liệu khác nhau, lấy những lát mỏng của chúng để thay thế các vật liệu tương ứng. Bảo tàng Stone Museum in Nasu chính là hình mẫu tuyệt vời để minh chứng cho quan điểm này khi được tạo nên từ nhiều lớp đá giúp thay đổi ánh sáng bên trong công trình.

Bảo tàng Đá Nasu do Kengo thiết kế

Đầu năm 2019, cộng đồng yêu mến nghệ thuật thế giới vừa thương tiếc sự qua đời của KTS người Mỹ gốc Hoa – Ieoh Ming Pei, tác giả của công trình kiến trúc bảo tàng Lourve nổi tiếng tại Paris. Chiến thắng rất nhiều đề án khác của các KTS nổi tiếng thời kỳ đó, ông đã dựng nên một khối kiến trúc cực kỳ tinh giản và đối lập với khung cảnh xung quanh, và nhanh chóng trở thành một trong những biểu tượng kiến trúc của thế giới đương đại. Với tuyên ngôn nghệ thuật giản đơn mà đầy sức nặng đó, Ieoh Ming Pei đã làm rạng danh những KTS gốc Á đang làm công việc của mình trên toàn thế giới.

TỐI GIẢN – CON ĐƯỜNG NGẮN NHẤT ĐẾN THIẾT KẾ BỀN VỮNG

Khi mà cả thế giới đang cùng hướng sự chú ý vào các vấn đề môi trường, trách nhiệm lại càng đè nặng lên vai của KTS. Không chỉ đáp ứng các vấn đề công năng và thẩm mỹ, yếu tố thân thiện với môi trường lại là một đích đến mới mà các ngành kiến trúc đương đại phải đạt đến. Chính ở khía cạnh này, vẻ đẹp của phong cách kiệm chi tiết lại càng trở nên thuyết phục hơn. Với tốc độ tăng trưởng nhanh chóng, các công trình kiến trúc Châu Á tối giản đang ngày càng gây tiếng vang bởi sự hợp lý về kết cấu, thông thái trong sử dụng và xử lý chất liệu, thái độ tôn trọng tự nhiên.

Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật Bishan do Hiệp hội Kiến trúc Tanghua thiết kế

Một triết lý thẩm mỹ lâu đời, trở thành tôn chỉ của thiết kế đương đại, chính là minh chứng cho giá trị của di sản trong thời đại mới.