Bài: Trần Đức Anh Sơn
Ảnh: Nguyễn Hải, Nguyễn Phong, Đình Chính

Kể từ khi “cơn lốc” đô thị hóa và các dự án resort “đổ bộ” xuống các làng quê ven biển miền Trung thì nhiều làng chài ven biển hàng trăm năm tuổi dần dần biến mất. Thay vào đó là những dãy “phố thị hướng biển”, những khu biệt thự và những resort lộng lẫy.

Tuy nhiên, vẫn có những làng biển đã tìm được cách “chuyển mình”, biến những làng chài, những làng nông với những ô ruộng, mảnh vườn bé xíu lọt thỏm giữa những cồn cát trải dài từ Quảng Bình cho tới Bình Thuận, trở thành “những làng du lịch biển”, làng “bích họa”, những điểm check-in… mang dấu ấn văn hóa bản địa và nhộn nhịp bước chân du khách.

Ghe nan của ngư dân làng Vinh Thanh cập bến

Mỗi nơi có một cách làm khác nhau. Có nơi, người dân vẫn duy trì nghề đi biển, coi đó là sinh kế chính; chỉ góp công sức chỉnh trang đường làng ngõ xóm, tôn tạo và giữ gìn sự tinh nguyên của vùng biển quê nhà; tạo thêm các dịch vụ mới như: mở hàng quán, cung cấp nơi lưu trú và các điều kiện thiết yếu cho du khách. Có nơi, chính quyền địa phương giữ vai trò cầu nối: quy hoạch bãi biển và tạo các khu vực dịch vụ dành cho du khách; đầu tư cơ sở hạ tầng, giao thông, hỗ trợ người dân đón khách đến tắm biển, tham quan, nghỉ dưỡng. Có nơi, là sự hợp tác, hỗ trợ của các tổ chức trong và ngoài nước để chỉnh trang làng quê, hướng dẫn người dân cách làm du lịch cộng đồng.

Trong số đó, làng biển Vinh Thanh ở Thừa Thiên Huế, làng bích họa Tam Thanh ở Quảng Nam và làng chài Cảnh Dương ở Quảng Bình… là những điển hình thành công trong việc biến làng quê ven biển thành những làng du lịch trứ danh.

Hải sản ở Vinh Thanh luôn tươi rói

Làng Vinh Thanh – “Điểm đến một ngày”

Vinh Thanh là một làng “bán nông, bán ngư” ở ven biển Phú Vang, cách thành phố Huế khoảng 30 km. Ngôi làng quay lưng ra biển, đối diện với đầm Cầu Hai. Phân nửa dân làng làm ruộng và trồng hoa màu… trên những rẻo đất hẹp nằm ven đầm phá. Phân nửa dân cư còn lại làm nghề ngư, nhưng chỉ đánh bắt trong các vùng biển gần bờ nên sản lượng chỉ đủ dùng cho dân làng và bán ở chợ quê phụ cận. Ngày nay Vinh Thanh trở thành “điểm đến một ngày”, được người dân xứ Huế, đặc biệt là giới trẻ yêu thích. Bãi biển Vinh Thanh còn hoang sơ, sạch đẹp; hải sản tươi ngon, giá cả phải chăng nên trong những ngày cuối tuần hay trong các dịp lễ, làng biển này đón cả nghìn lượt khách đến nghỉ ngơi và thăm thú các cổ tích trong làng. Người ta tới đây để đón bình minh trên biển, ngắm cảnh hoàng hôn buông xuống đầm Cầu Hai, để hóng chờ những chuyến ghe nan cập bến mang theo cá, mực, ghẹ… còn tươi rói.

Tam Thanh là ngôi làng bích họa đầu tiên ở Việt Nam

Tam Thanh – Ngôi làng bích họa

Trong khi đó, làng biển Tam Thanh ở Tam Kỳ (Quảng Nam), gần như lột xác sau một chương trình hợp tác với Quỹ Giao lưu quốc tế Hàn Quốc. Tháng 6 năm 2016, một nhóm họa sĩ người Hàn Quốc đã đến làng biển này và vẽ hơn 100 bức tranh lên tường nhà của dân làng. Tam Thanh trở thành “ngôi làng bích họa” đầu tiên ở Việt Nam. Đến năm 2018, các họa sĩ Hàn Quốc trở lại nơi này, tiếp tục vẽ thêm 30 bức tranh tường và sơn mới 50 căn nhà trong làng. Thành quả của dự án giao lưu cộng đồng Việt – Hàn này được trao tặng cho dân làng Tam Thanh. Chính quyền và người dân tiếp nhận món quà, hợp tác với nhau tạo lập thêm những điểm nhấn ngoài trời như: các khu trưng bày mở, các điểm sinh hoạt cộng đồng mang dấu ấn văn hóa biển. Tất cả đã biến ngôi làng chài ven biển thành một điểm đến du lịch hấp dẫn du khách trong và ngoài nước. Du khách đến đây không chỉ để chiêm ngưỡng các bức bích họa, tham gia các sinh hoạt cộng đồng, để chơi đùa với sóng biển, mà còn để tham quan những hộ gia đình làm nước mắm truyền thống, để thưởng thức những món ăn tươi ngon đến từ biển cả và để trải nghiệm “sống chậm” trong những homestay dân dã trong làng.

Làng Cảnh Dương là nơi có nhiều bức họa về đề tài ngư dân

Cảnh Dương – “Phú hương” đổi mới

Sau Tam Thanh, có một làng bích họa khác được hình thành, và hoàn toàn là “sản phẩm nội hóa”. Đó là làng biển Cảnh Dương ở Quảng Trạch (Quảng Bình). Ngôi làng hình thành từ năm 1634 và là một trong “bát danh hương” (8 ngôi làng nổi tiếng) của Quảng Bình, vốn là một làng quê khoa bảng, giàu truyền thống cách mạng và là “phú hương” (ngôi làng giàu có) cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng.

Cảnh Dương trở thành “làng bích họa” đầu tiên ở Quảng Bình, với những bức tranh tường được tạo tác bởi những nghệ sĩ Việt, vừa theo kiểu tả chân, vừa sử dụng kỹ thuật 3D, để miêu tả lịch sử, văn hóa, truyền thống hào hùng của làng, biến con đường làng thành một tác phẩm mỹ thuật bắt mắt, sống động và thu hút du khách gần xa viếng thăm.

Du khách tương tác tại làng bích họa Cảnh Dương

Dọc theo cung đường bích họa Cảnh Dương, du khách có thể tham quan Đình thờ Tổ, Linh ngư miếu, những ngôi nhà cả trăm năm tuổi và những bức tường bằng đá san hô đã nhuốm màu rêu phong cổ kính. Nếu đến Cảnh Dương trong những dịp lễ Tết, du khách còn được tham gia những hoạt động văn hóa, thể thao; chứng kiến tục truyền lửa vào đêm giao thừa, tham dự lễ hội Cầu Ngư vào rằm tháng Giêng; thưởng lãm các trò chơi Cờ người, nghe những người đàn ông trong làng hát ru – một di sản văn hóa dân gian đặc sắc của Cảnh Dương và của vùng đất Quảng Bình.

Những cộng đồng dân cư ven biển miền Trung đã nhanh chóng thích ứng, tự chuyển đổi làng quê trở thành những điểm du lịch sinh động và hấp dẫn, không chỉ để duy trì sinh kế của cộng đồng, mà còn góp phần tạo ra diện mạo và sinh khí mới cho làng quê của mình.