Bài: Chu Minh
Ảnh: Chu Minh và Minh Kháng
Năm nào cũng vậy, cứ đến tháng 7 lịch Chăm, tôi lại sửa soạn hành trang đi trẩy hội Katê. Đi riết rồi quen, Katê với tôi không chỉ là một dịp lễ hội tín ngưỡng lớn, mà là một không gian thân thuộc để được đắm chìm vào những điệu múa uyển chuyển, tiếng kèn Saranai và nhịp trống Ghi-năng rộn rã. Katê năm 2026 đọng lại trong tôi những cảm xúc rất đỗi mộc mạc, từ không khí trang nghiêm ở đền tháp cho đến cái tình nồng hậu trong từng nếp nhà, nẻo đường của bà con người Chăm tại Khánh Hòa.
Thiêng liêng nghi thức rước y trang
Mùa Katê năm nay bắt đầu bằng những nghi thức rước y trang Nữ thần Pô Inư Nưgar rất trang nghiêm. Được chứng kiến đại diện các gia đình Raglai ở thôn Giá (xã Phước Hà) cẩn thận trao y trang cho Ban Phong tục, rồi đoàn rước tản bộ về xã Phước Hữu trong tiếng múa mã la rộn ràng, mới thấy rõ sự gắn bó ruột thịt lâu đời giữa đồng bào Chăm và Raglai. Đến chiều, khi đoàn rước đi qua sân vận động Hữu Đức, không khí thực sự vỡ òa khi người dân đổ ra chật kín hai bên đường để háo hức nghênh đón.
Rạng sáng mùng 1 tháng 7 lịch Chăm (10/10 dương lịch), không khí lễ hội trở nên sôi nổi theo chân dòng người lên Di tích quốc gia đặc biệt tháp Pô Klong Garai. Hội đồng Chức sắc Chăm trang trọng thực hiện nghi thức rước y trang tiến lên đền tháp. Khoảnh khắc các vị chức sắc bước vào không gian tĩnh lặng bên trong tháp cổ, làm lễ tẩy trần và khoác bộ y phục mới cho tượng thần, mọi thứ trở nên vô cùng thiêng liêng. Bà con chắp tay, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt.
Nét duyên Bàu Trúc: Đội bình gốm đi hội
Ngoài phần lễ ở các tháp, hội Katê ở mỗi địa phương lại có một nét vui riêng. Làng gốm Bàu Trúc là một ví dụ.
Lễ rước y trang ở đây có một chi tiết rất hay mà hiếm nơi nào có được. Đi giữa đội hình rước, những người phụ nữ Chăm không chỉ múa quạt nhịp nhàng, mà trên đầu mỗi người còn đội thêm một chiếc bình gốm. Nhìn chiếc bình thăng bằng hoàn hảo theo từng bước chân lượn vòng, lấp ló nụ cười rạng rỡ của các bà, các chị, tự nhiên thấy thân thương lạ kỳ. Chẳng cần dùng từ ngữ đao to búa lớn, cách bà con mang chính cái nghề nặn đất sét lấm lem bùn đất hàng ngày của quê mình để múa dâng lên thần linh, đó là nét đẹp mộc mạc và chân thành nhất.
“Ăn ké của thần linh” và cái tình của người bản địa
Thế nhưng, để thực sự “chạm” vào không khí Katê, bạn phải bước vào trong gian nhà của người Chăm. Nếu về đây đúng dịp này và có người quen ở đây, thì bạn cần chuẩn bị tinh thần… được thết đãi. Trong những ngày hội, các gia đình hầu như đều mở rộng cửa đón khách vào chơi và dùng cơm. Sự nhiệt tình của người Chăm sẽ là thứ khiến bạn rất khó chối từ.
Đây là dịp hiếm hoi trong năm mà du khách có cơ hội được thưởng thức các món ăn đặc biệt làm từ thịt dê của người Chăm. Các món ăn này được người dân chế biến với lòng kính trọng để dâng cúng thần linh và ông bà tổ tiên. Khi lễ cúng kết thúc, các gia đình sẽ dọn món ăn xuống thết đãi anh em, bạn bè, khách khứa thập phương. Ngồi nhâm nhi miếng thịt dê thơm lừng giữa tiếng cười nói rôm rả, bạn sẽ hiểu được niềm vui khi được “ăn ké của thần linh” trong lễ hội Katê.
Dù không phải là người Chăm, nhưng trng ruổi thưởng ngoạn không khí lễ hội từ tháp Pô Klong Garai về tới Bàu Trúc, Katê trong tôi cứ thế trở nên tự nhiên và gần gũi, Đó là nơi cái tình của người bản địa và những di sản cha ông sống hòa quyện cùng nhau dẫu qua bao mùa mưa nắng.
