Nguyễn Hải
Nằm trên dải đất miền Trung, giữa những núi đá vôi dựng sừng sững, nối từ Phong Nha (Việt Nam) sang Lào, có một con đường mang cái tên thật đặc biệt: Đường 20 Quyết Thắng. Con đường dài hơn 120 km này được mở ra trong thời kỳ chiến tranh khốc liệt, được đặt tên để tưởng nhớ những thanh niên tuổi đôi mươi đã hy sinh thân mình để mở đường, và được hồi sinh trở thành huyết mạch cho những tuyến du lịch xanh thời hòa bình.
Nếu có một nơi nào trên dải đất miền Trung mà mỗi mét đất đều ghi dấu hai lớp ký ức – ký ức của chiến tranh khốc liệt và ký ức của sự hồi sinh trong hòa bình – thì đó chính là đường 20 Quyết Thắng.
60 năm trước, giữa mưa bom bão đạn và những vách núi đá vôi dựng đứng, hàng nghìn bộ đội, thanh niên xung phong, công nhân giao thông và dân công hỏa tuyến đã làm nên một kỳ tích khi mở ra một tuyến đường chiến lược chỉ trong 127 ngày đêm. Con đường mang tên “20 Quyết Thắng”, gợi nhớ lớp thanh niên tuổi đôi mươi – lực lượng chủ lực trực tiếp tham gia mở đường năm ấy. Dài hơn 120 km, tuyến đường băng qua dãy Trường Sơn, nối từ Phong Nha sang đất bạn Lào, hòa vào hệ thống đường Hồ Chí Minh, trở thành mạch máu vận chuyển chi viện cho chiến trường miền Nam.
Ngày nay, nhìn từ trên cao, những dấu tích bom đạn đã lùi vào quá khứ. Thay vào đó là một dải lụa xanh uốn lượn mềm mại giữa đại ngàn, ôm trọn lấy những sống núi đá vôi trập trùng và thảm rừng già mênh mông của Di sản Thiên nhiên Thế giới Phong Nha – Kẻ Bàng. Dải đường năm nào từng gánh trên mình sứ mệnh lịch sử giờ tiếp tục một hành trình khác: nối quá khứ với hiện tại, đưa con người đến gần hơn với thiên nhiên, với ký ức Trường Sơn và với giá trị bền vững của hòa bình.
Hành trình ấy thường bắt đầu từ bến phà Xuân Sơn khi bình minh vừa lên. Trong ánh nắng sớm, sông Son phẳng lặng như dải lụa xanh, soi bóng núi non và những đám mây lững lờ trôi. Thật khó hình dung rằng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng là một “tọa độ lửa”, hứng chịu nhiều đợt đánh phá ác liệt của không quân Mỹ. Chính sự bình yên của hiện tại càng khiến tiếng vọng của lịch sử trở nên sâu lắng hơn.
Giữa không gian ấy, Tượng đài Thanh niên xung phong chống Mỹ cứu nước đứng hiên ngang giữa màu xanh đại ngàn, nhắc nhớ về những người con đã gửi lại tuổi xuân trên tuyến đường huyết mạch để giữ cho mạch máu giao thông không bao giờ ngừng chảy.
Rời bến phà, con đường tiếp tục uốn mình qua những triền núi hướng về Ngã tư Trạ Ang – nút giao từng là trọng điểm đánh phá ác liệt trong chiến tranh. Hôm nay, từ nơi ấy đang mang một diện mạo khác, mới mẻ và tràn đầy năng lượng. Giữa tán rừng nguyên sinh rậm rạp của vùng lõi di sản, Công viên Ozo mở ra không gian trải nghiệm gần gũi với thiên nhiên. Dòng suối trong xanh len qua những cây cầu gỗ, nơi du khách có thể chèo kayak, thử sức với zipline vượt tán rừng hay thong thả dạo bước dưới bóng những cây cổ thụ.
Không xa đó, Hang Ô Rô hấp dẫn những người yêu khám phá bởi vẻ đẹp nguyên sơ của hệ thống hang động nằm trong khối núi đá vôi được hình thành từ hàng trăm triệu năm trước. Những khối thạch nhũ với hình dáng kỳ thú được thiên nhiên bồi đắp qua thời gian dài tạo nên một không gian vừa huyền bí vừa sống động. Tiếng cười của du khách hòa cùng tiếng suối và tiếng chim rừng tạo nên nhịp sống mới giữa đại ngàn – minh chứng cho sức sống đang hồi sinh trên vùng đất từng chịu nhiều mất mát.
Thế nhưng, giá trị lắng đọng nhất của đường 20 Quyết Thắng vẫn nằm ở những địa chỉ đỏ nhắc nhớ về sự hy sinh của các thế hệ đi trước.
Đến Hang Tám Cô vào những ngày tháng Bảy, không gian dường như lắng lại trong làn khói hương và sự thành kính. Nơi đây không có những hoạt động giải trí, chỉ có đài tưởng niệm, ban thờ và những kỷ vật giản dị như chiếc dép cao su, mảnh xẻng gấp hay những bức tường đá phủ màu thời gian. Đó là nơi tám thanh niên xung phong đã mãi mãi nằm lại trong lòng núi, gửi trọn tuổi thanh xuân cho con đường huyền thoại và cho khát vọng hòa bình của đất nước.
Ngay gần đó, Hang Chỉ Huy đưa du khách trở về không khí của những năm tháng chiến tranh qua hệ thống hiện vật, mô hình tái hiện và không gian làm việc của lực lượng chỉ huy trên tuyến đường Trường Sơn. Từ những khẩu pháo cao xạ, vỏ đạn, hầm hào đến căn phòng họp dưới ánh đèn dầu, mỗi hiện vật đều kể lại một phần câu chuyện về ý chí và sự kiên cường của những người đã làm nên huyền thoại đường Trường Sơn.
Chiều buông xuống, đường 20 Quyết Thắng dần khuất sau những dãy núi đá vôi. Người lữ khách rời đi nhưng dư âm về con đường vẫn còn đọng lại. Những dấu hằn của chiến tranh không mất đi theo thời gian mà đã trở thành ký ức, thành niềm tự hào được lưu giữ trong từng câu chuyện của người dân địa phương, trong từng thước phim, bức ảnh và trong chính màu xanh đang phủ kín đại ngàn.
