Heritage tổng hợp
Những điệu hò dân ca Bắc Trung Bộ là di sản văn hoá phi vật thể quý báu của dân tộc ta. Nhưng mỗi địa phương khác nhau lại có những nét đặc sắc riêng về âm điệu, cách biểu diễn, tạo nên những thể loại tiêu biểu riêng của từng vùng. Sau đây hãy cùng tìm hiểu một số làn điệu đặc trưng của từng vùng nhé.
Các làn điệu dân ca là di sản văn hoá phi vật thể quý giá
(Ảnh: Bộ văn hoá thể thao và Du lịch)
Di sản văn hoá phi vật thể là gì? Đó là các sản phẩm tinh thần có giá trị về lịch sử, văn hoá, khoa học, đó có thể là: tiếng nói, chữ viết, nghệ thuật trình diễn dân gian; tập quán xã hội và tín ngưỡng; lễ hội truyền thống; nghề thủ công truyền thống; tri thức dân gian. Trong đó, các điệu hò cũng là một phần không thể thiếu trong kho tàng các di sản văn hóa phi vật thể cần được gìn giữ và bảo tồn.
1. Thanh Hoá
Xứ Thanh có nhiều loại hình văn hóa dân gian độc đáo, hấp dẫn. Trong đó nổi bật nhất phải kể đến là hò sông Mã và Trò Xuân Phả, Đông Anh.
Hò sông Mã là một di sản văn hoá phi vật thể tiêu biểu của người dân Thanh Hoá. Là hệ thống sông lớn nhất ở Thanh Hóa, sông Mã có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với cuộc sống của người dân và là một trong những nhân chứng lịch sử về cuộc chiến đấu anh dũng của dân ta trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ. Có lẽ vì lý do đó, nên người dân xứ Thanh có hẳn một làn điệu hò riêng dành cho con sông này và được gọi là hò sông Mã. Hò sông Mã được chia thứ tự theo sự kiện thuyền đi trên sông: rời bến, đò ngược, đò xuôi, mắc cạn và cập bến. Các lời ca của hò sông mã thường dựa trên thể thơ lục bát và hát theo lối xướng-xô, có câu dẫn chuyện của một người bắt nhịp.
Trò Xuân Phả là tiết mục biểu diễn dân gian mô tả lại khung cảnh 5 quốc gia lân bang cổ đến chầu hoàng đế nước Việt xưa gồm nhiều hình thức múa hát đặc sắc. Trò Xuân Phả ở Thanh Hoá thường diễn ra từ ngày 10 đến 12 tháng 2 âm lịch hàng năm được tổ chức tại di tích Nghè Xuân Phả. Ngoài Xuân Phả, dân ca, dân vũ Đông Anh là một loại hình nghệ thuật độc đáo ở Thanh Hoá bao gồm nhiều hình thức diễn xướng dân gian tiêu biểu đi kèm với các bài dân ca phản ánh đời sống tinh thần, thể hiện tâm tư, tình cảm của những người dân lao động.
Trò Xuân Phả vẫn được lưu truyền cho tới ngày nay
(Ảnh: Báo Dân Trí)
Ngoài các loại hình nghệ thuật dân gian trên, Thanh Hoá còn có rất nhiều hình thức nghệ thuật, các lễ hội đặc sắc mang đậm truyền thống văn hoá của dân tộc cần được giữ gìn và phát huy.
2. Dân ca Nghệ – Tĩnh
Dân ca Nghệ – Tĩnh tiêu biểu nhất là dân ca ví, giặm, đây là một loại hình nghệ thuật tiêu biểu gắn liền với đời sống tinh thần của người dân hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh. Dân ca xứ Nghệ có mối quan hệ mật thiết với các câu ca dao, tục ngữ thể hiện truyền thống văn hoá của dân tộc, nói lên nỗi niềm, tâm tư, tình cảm của những người dân lao động. Những câu ca được ngân vang từ trong những hoạt động bình dị thường ngày như: ru con, trồng lúa, dệt vải, may vá…. cho tới những dịp lễ hội.
Dân ca ví, giặm xứ Nghệ trong trẻo, mượt mbr> (Ảnh: báo Dân TrÃ)
Các Ä‘iệu vÃ, giặm có từ ngữ trau chuốt, mượt mà , từng lá»i hát đầy ý nhị, sâu sắc. Hát và thÆ°á»ng là hát má»™t cách ngẫu hứng, dá»±a trên các thể thÆ¡ của dân tá»™c nhÆ°: lục bát, song thất lục bát… các Ä‘iệu và vá»›i âm Ä‘iệu cao thấp ngân dà i, ngắn Ä‘á»u phụ thuá»™c và o tâm trạng và hoà n cảnh của ngÆ°á»i hát. Dặm là má»™t thể hát nói dá»±a trên các thể thÆ¡ ngụ ngôn, vè 5 chữ, có tiết tấu, nhịp Ä‘iệu, phách được quy định rõ rà ng, hát dặm nhÆ° Ä‘ang tá»± sá»±, kể lại má»™t câu chuyện, phân trần, giãi bà y tâm tÆ°, tình cảm.
Dân ca vÃ, giặm Nghệ – TÄ©nh là loại hình nghệ thuáºt truyá»n thống quý báu của dân tá»™c Việt Nam cần được giữ gìn, trân trá»ng và phát huy. Dân ca vÃ, giặm đã được Unesco công nháºn là di sản văn hoá phi váºt thể của nhân loại ở Paris, Pháp tại kỳ há»p thứ 9 và o năm 2014
3. Dân ca Bình – Trị – Thiên
Dân ca Bình – Trị – Thiên là di sản văn hoá phi váºt thể Việt Nam có ý nghÄ©a nhÆ° má»™t kho tà ng văn hoá có giá trị của dân tá»™c ta vá»›i Ä‘a dạng các thể loại nhÆ°: hò, lý, vè, đồng dao… Trong đó, hò và lý là nổi tiếng và tiêu biểu nhất.
Äặc sắc các Ä‘iệu dân ca khu vá»±c Bình – Trị – Thiên
(Ảnh: Phong Nha Explorer)
Hò thÆ°á»ng được chia là m 2 loại dá»±a trên không gian biểu diá»…n là : hò trên cạn và hò sông nÆ°á»›c. Hò trên cạn có các Ä‘iệu hò phổ biến nhÆ°: hò giã gạo, hò xay lúa, hò kéo gá»—, hò đạp lúa, hò kéo thuyá»n, được hát trong Ä‘á»i sống sinh hoạt bình dị thÆ°á»ng ngà y. Hò sông nÆ°á»›c có các Ä‘iệu hò nổi tiếng là : hò kéo lÆ°á»›i, hò khoan, hò chèo thuyá»n, hò đánh cá, hò mái nhì… được sáng tác và hát khi những ngÆ°á»i dân là m việc vá»›i vùng sông nÆ°á»›c, lênh đênh trên các con thuyá»n, ghe.
Lý cÅ©ng là má»™t là n Ä‘iệu rất đặc trÆ°ng của Bình – Trị – Thiên nói riêng và của dân ca Việt Nam nói chung, lý khác vá»›i hò ở chá»— không Ä‘i liá»n vá»›i Ä‘á»™ng tác lao Ä‘á»™ng hay giao duyên và thÆ°á»ng được quy định nhạc tÃnh Ä‘á»u đặn, không ngân dà i ngắn ngẫu hứng nhÆ° hò.
Nếu có ghé thăm các vùng đất Bắc Trung Bá»™, bạn đừng bá» lỡ cÆ¡ há»™i thưởng thức những là n Ä‘iệu trong trẻo, mượt mà và mang Ä‘áºm bản sắc truyá»n thống dân tá»™c nà y để hiểu thêm vá» vẻ đẹp tâm hồn của con ngÆ°á»i nÆ¡i đây nhé. Các di sản văn hoá phi váºt thể vùng Bắc Trung Bá»™ là tà i sản quý báu của quốc gia, là niá»m tá»± hà o của dân tá»™c Việt Nam cần được giữ gìn và phát triển.
Bà i viết liên quan:
- Hò dân gian – những nét đẹp lÆ°u giữ văn hóa Việt
- Tự hà o với 22 di sản thế giới tại Việt Nam
