Quảng cáo 
Thu Hà
Cuối năm, Sài Gòn dường như tất bật và huyên náo hơn với những âm thanh của đời sống. Nhưng đâu đó, trên một con đường, ta bắt gặp một thứ giai điệu xưa cũ, êm tai và dễ chịu, đó chính là tiếng rao hàng.
Lời rao ngọt như mía lùi của chị gái miền Tây bán chè đậu, chân chất của cô miền Trung bán đậu hũ nước đường, hay trầm ấm của chú bán bánh giò miền Bắc vang vọng trong đêm tối. Tất cả như một làn gió nhẹ phả vào tâm tư người nghe một cảm giác gần gũi, thân thương, và cũng đầy ắp những hoài niệm tuổi thơ.
Là người con của đất Sài Gòn, tôi và những đứa bạn lớn lên bằng lời ru của mẹ và cả lời rao của những gánh hàng rong. Trừ những lúc đến trường, thời gian còn lại trong ngày và trọn vẹn cuối tuần, cái xóm nhỏ nơi tôi ở không lúc nào thưa vắng tiếng rao hàng. Tờ mờ sáng, tiếng rao “dậy ăn sáng” của xe xôi đậu, bánh mì nóng giòn, cháo sườn đã đánh thức cư dân thành thị thức dậy, lấp đầy cái bụng rỗng bằng món sáng yêu thích và sẵn sàng bắt đầu một ngày hối hả. Đến xế chiều, người lớn trông ngóng tiếng rao “ăn lót dạ” của những xe đẩy bún riêu, cháo lòng, bánh bò bánh tiêu, hột vịt lộn; còn tụi con nít đã ngồi sẵn trước sân chờ tiếng rao “ăn vặt” thân thương của xe cá viên chiên, há cảo, trà sữa, siro đá bào. Còn khi màn đêm buông xuống, người Sài Gòn sẽ kết lại một ngày bằng tiếng rao “êm bụng ngủ ngon” của xe bánh giò, xôi khúc, bánh bao hay tô hủ tiếu gõ nóng hổi.
Không chỉ gọi mời người ta bằng thức quà hay hương vị món ngon, tiếng rao còn chào mời cả dịch vụ mua – bán sửa chữa như dép cũ đổi dép mới, bán chổi chà chổi lông gà, thu mua ve chai sắt vụn, mài dao mài kéo, sửa bình thủy…
Để cư dân làm quen với gánh hàng rong của mình, mỗi người bán sẽ có một địa bàn “chiến lược” riêng. Hằng ngày, đều đặn vào một khung giờ, họ sẽ đi vào xóm, cất lên tiếng rao thân thuộc. Từ những người xa lạ, người bán – người mua dần trở thành người quen, bằng việc mua ủng hộ tô bún hay cái bánh. Người mua hỏi quê hương của người bán, người bán xởi lởi hỏi han một ngày của người mua. Cho nên, gánh hàng quen mà vắng mặt trong xóm nhiều hôm, khách quen thể nào cũng không khỏi băn khoăn, lo lắng cho sức khỏe của người bán. Qua đó mới thấy, tiếng rao là thanh âm của sự gắn kết giữa người với người, vượt khỏi khuôn khổ của tính thương mại buôn bán.
Nghe tiếng rao, người ta có thể đoán được quê hương của chú gánh hàng. Người nào quê ở miền Tây, không lẫn đâu được chất giọng ngọt xớt, lối xưng hô thân thiết, như anh bán vé số rảo bước trên đường, hễ thấy ai thì ảnh sẽ mời “Hai ơi Hai, mua ủng hộ em tờ vé số đi Hai”, hay chị gái bưng mẹt bánh dân gian “Ai bánh bò, bánh chuối, bánh da lợn, nước cốt dừa hôn”, và lối nói không câu nệ chính tả của cô mua ve chai “Ai de (ve) chai, lông dịch (lông vịt), sách báo cũ bán hông”.
Người quê ở miền Trung thì lời rao đặc sệt phương ngữ của miền nắng gió, chân phương và ngắn gọn như “Ai đậu hũ nóng đây” hay “Bánh tráng kẹo. Đậu phộng nấu”. Người miền Bắc, đặc trưng là những tiếng rao đêm lúc lảnh lót lúc trầm ấm như phá vỡ cái tĩnh mịch của đêm tối “Ai chưng gai bánh giò. Ai xôi khúc bánh giò” hay “Ai bò bía đây. Ai bò bía nào”.
Những tiếng rao của Sài Gòn, không chỉ đa dạng chất giọng vùng miền, mà còn cả tài năng sáng tác lời rao “độc nhất vô nhị”, vừa để thỏa mãn máu nghệ sĩ của người bán, vừa gieo vào lòng người nghe chút cảm tình thương mến.
Có những lời rao giàu chất thơ, chỉ cần nghe qua vài lần, lẩm nhẩm đọc theo thì người lớn hay con nít đều thuộc làu làu.
“Một hào một gói tăm tre
Bán cho quý khách đi xe, đi tàu.
Xỉa răng rồi lại ăn trầu
Bán cho quý khách đi tàu, đi xe
Ai tăm tre nào…”
Hay người vé số với lời rao “Vé số đây, vé số đây! Mười ngàn bỏ túi làm chi. Mua tờ vé số có khi đổi đời”.
Có lời rao vận dụng lối chơi chữ và khiếu hài hước, vừa gần gũi dễ nhớ vừa gây cười cho người nghe. Đó là anh bán đậu phộng bước vào một quán nhậu ồn ã và cất giọng “Ai đang nhậu mua dùm em lon đậu”. Hay chú bán kẹo kéo thuyết phục các cô các dì “Chị nào chồng bỏ chồng chê. Mua cây kẹo kéo, chồng mê tới già”.
Nếu tiếng rao bằng lời làm người nghe vấn vương, thì những tiếng rao không lời khiến người ta lớn lên vẫn còn nhớ. Đó là tiếng “leng keng” phát ra từ cái chuông của chiếc xe kem, là tiếng “chập cheng” từ chiếc kéo sắt đen của xe gỏi đu đủ khô bò, là tiếng “xực tắc” của hai thanh gỗ gõ vào nhau trên đôi tay của người bán hủ tiếu gõ, là tiếng “lắc xắc” từ những đồng xu tự chế được rung liên hồi bởi người đấm bóp giác hơi dạo.
Theo thời gian, tiếng rao xa xưa đã dần thưa vắng. Thay vào đó, là tiếng rao được thu sẵn đều đều và lặp đi lặp lại. Tiếng rao từ chiếc loa, dẫu biết rằng nó giúp người bán đỡ nhọc nhằn, nhưng tiếc thay bằng cách nào đó lại giấu nhẹm tài năng và tâm tình của người bán. Nghe tiếng rao xưa, ta như nghe được niềm vui, nỗi buồn, tiếng lòng mưu sinh cơ cực của những con người ngày đêm ngược xuôi trên đất Sài Gòn.
Xem thêm bài viết liên quan:
