Ngọc Bích
Giữa những miền quê cổ của xứ Huế, làng cổ Phước Tích hiện lên như một lát cắt trầm mặc của thời gian. Nằm nép mình bên dòng sông Ô Lâu hiền hòa, sau hơn 5 thế kỷ tồn tại, ngôi làng như một “ốc đảo thời gian” lưu giữ nhiều dấu ấn văn hóa đặc trưng của xứ Huế.
Trong thế kỷ 21 sôi động, Phước Tích vẫn giữ cho mình nhịp sống chậm rãi đặc trưng của miền quê ven sông. Ở đó, người ta vẫn có thể nghe tiếng gió luồn qua hàng chè tàu xanh mướt, ngửi thấy mùi đất ẩm sau vườn và cảm nhận vẻ bình yên dường như đã vắng bóng ở nhiều nơi.
Dòng Ô Lâu và sự hình thành của một làng cổ ven sông
Từ thuở đầu lập làng vào khoảng thế kỷ XV, cuộc sống của cư dân Phước Tích đã gắn chặt với dòng Ô Lâu. Con sông uốn quanh như hình móng ngựa bao bọc lấy ngôi làng xinh đẹp không chỉ mang phù sa bồi đắp đất đai mà còn giúp phát triển sinh kế, tham gia đời sống sinh hoạt và tạo nên ký ức của nhiều thế hệ.
Theo những tư liệu còn lưu lại, cư dân từ Nghệ An đã đến vùng đất này khai khẩn, mang theo nghề làm gốm và dần hình thành nên một cộng đồng sinh sống ven sông đặc trưng của miền Trung. Ngày trước, những lò gốm thường được dựng gần bến nước, từ đó đất sét, củi lửa và nguyên liệu đều theo ghe thuyền mà về làng. Khi gốm hoàn thiện, cũng từ những bến sông ấy, sản phẩm lại tiếp tục theo nước đi khắp nơi. Nhờ nằm trên tuyến giao thương đường thủy quan trọng, sản phẩm gốm của làng từng được vận chuyển xuôi theo sông về kinh đô Phú Xuân, vào thương cảng Hội An và xa hơn nữa đến các tuyến thương mại quốc tế. Gốm Phước Tích với độ cứng và bền cao, được biết đến với tên gọi “gốm Nam Man”, một thời được sử dụng đầy trân trọng trong các buổi tiệc trà ở Nhật.
Nếu muốn hiểu sâu hơn về vai trò của gốm trong đời sống người Huế, nhiều du khách thường tìm đến bảo tàng gốm tư nhân của ông Lê Trọng Diễn – một không gian nhỏ nhưng lưu giữ hàng nghìn hiện vật gốm Phước Tích .
Ở đó có chiếc om ngự từng dùng để tiến vua, những cái trách kho cá ám màu khói bếp, bộ đèn dầu của thời chưa có điện, những chum nước, hũ mắm, niêu đất hay các vật dụng bếp núc đã từng gắn bó với mỗi gia đình Huế xưa.
Những mái nhà rường và vẻ đẹp của sự sống chậm
Bên cạnh nghề gốm, Phước Tích còn được xem như một “bảo tàng sống” của kiến trúc nhà rường với khoảng gần 30 ngôi nhà rường từ 100 đến 300 năm tuổi.
Những ngôi nhà rường cổ nằm ẩn mình trong một khu vườn rộng, được bao quanh bởi các hàng chè tàu cắt tỉa gọn gàng. Sắc xanh của những hàng chè tàu dường như đã trở thành một phần ký ức thị giác không thể tách rời khỏi Phước Tích. Các lối đi nhỏ len giữa những bức tường cây xanh mướt tạo nên cảm giác kín đáo, nền nã và trầm mặc rất riêng.
Khu vườn bao quanh ngôi nhà có sự hiện diện của những loại cây trái thân thuộc với người Huế, như thanh trà, mít, cau, khế, vả… Không gian nhà rường vì thế, lúc nào cũng xanh mát. Cấu trúc nhà rường thường bao gồm nhà chính – thường nơi tiếp khách và thờ cúng tổ tiên, gian bếp phía sau, nhà phụ và sân rộng.
Nhiều ngôi nhà ở đây vẫn giữ được kết cấu nguyên bản với cột gỗ lim đen bóng, mái ngói liệt cũ cùng những chi tiết chạm khắc tinh tế. Không gian mang vẻ đẹp thanh thoát, hồn hậu, nhưng cũng đủ để người ta cảm nhận được chiều sâu văn hóa của một gia đình đã trải qua nhiều thế hệ.
Trải qua hơn nửa thiên niên kỷ, có lẽ, điều quý giá nhất mà Phước Tích gìn giữ được không chỉ là những nếp nhà rường cổ kính hay một nghề gốm cổ truyền đời, mà còn là một nhịp sống làng quê hiền hòa, êm ả. Trong guồng quay của cuộc sống hiện đại, Phước Tích không đơn thuần chỉ là một ngôi làng cổ, mà còn là tiếng vọng trong trẻo từ ký ức, là một miền cổ tích bình yên còn sót lại giữa lòng xứ Huế mộng mơ.
