Lê Khắc Quyền
Con đường đèo dốc quanh co dẫn vào Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh ở độ cao gần 1.900m. Từ đó, chúng tôi bắt đầu hành trình trekking đi sâu vào rừng già. Không khí mát dần, se lạnh, loãng hơn, mang theo một mùi ẩm ướt rất riêng. Sương sớm ướt đẫm những tán cây, cảm giác như thể cả khu rừng vẫn còn đang ngủ…
Tiếng ồn ào của xe cộ đã bị bỏ lại từ lúc nào, nhường chỗ cho tiếng gió, tiếng lá đung đưa từng nhịp và những âm thanh huyền diệu của ban mai vang lên từ khắp tán rừng. Ngọc Linh đón tôi bằng những thanh âm bí ẩn, đầy thôi thúc nhưng cũng thật mơ màng – đặc trưng của một cánh rừng còn nguyên sơ.
Ngôi nhà bí ẩn
Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh của tỉnh Quảng Ngãi, với diện tích hơn 41.000ha, nằm trên dãy Trường Sơn. Đây là một trong những khối núi cao nhất miền Trung Việt Nam, với đỉnh Ngọc Linh vươn tới 2.605m nơi được xem là “nóc nhà” của Tây Nguyên.
Với mức chênh độ cao lớn, sự thay đổi của cảnh vật nơi đây có thể được nhìn thấy rất rõ. Những thung lũng sâu đầy tre nứa, dây leo ven các con suối lớn dần biến mất, nhường chỗ cho những khu rừng cổ thụ, nơi nhiều suối nhỏ chảy cắt ngang đường. Càng lên cao, sương mù thường xuyên lượn lờ qua vách núi; ánh sáng yếu dần, cây thấp lại, thân cây phủ rêu dày hơn, và rừng dường như khép kín quanh mỗi bước chân.
Khu rừng trên đai cao được phủ bởi một lớp thảm mục dày, ẩm ướt và giàu dưỡng chất – kết quả của sự tích tụ nhiều năm từ lá rụng và thân cây đổ, tạo nên môi trường sống với những điều kiện lý tưởng. Nơi đây là mái nhà của rất nhiều loài động, thực vật quý hiếm, trong đó có những sinh vật nổi tiếng mang tên chính ngọn núi này…
Khi rừng hé lộ những câu chuyện
Bước vào khu rừng, những bí mật bắt đầu hé lộ bằng cảm giác choáng ngợp trước các tán cây cổ thụ, dây leo phủ đầy rêu. Tiếng côn trùng và ếch cây vang lên từ những hốc cây rỗng hay dưới lòng suối, hòa thành một bản nhạc du dương không hồi kết.
Mặt trời ló rạng, xuyên qua tán cây dày và làn sương sớm, ánh lên như được dát vàng. Tiếng chim cất lên từ đâu đó trong các tầng tán, chào một ngày mới. Chim rừng núi cao kín đáo, ít phô bày; phần lớn thời gian, chúng chỉ để lại âm thanh giữa tầng cây rậm rạp.
Buổi sáng se lạnh, nhiệt độ khoảng 15°C, gió nhẹ và sương mù khiến không gian lúc rõ lúc mờ. Chuyến đi lần này không mang theo nhiều kỳ vọng về hình ảnh. Tôi chọn cách bước chậm, lắng nghe và để mình trôi theo nhịp rừng. Rừng núi cao không phải là nơi con người đi tìm, mà là nơi các loài chim chấp nhận cho ta được nhìn thấy. Càng kiên nhẫn, càng xem mình là một phần nhỏ bé của ngọn núi, những câu chuyện đẹp nhất sẽ tự khắc hé lộ.
Tôi bước thật chậm, lắng nghe từng âm thanh như từng nhịp thở của khu rừng. Một đóa hoa đỏ xuất hiện thấp thoáng trên tán cây – nơi cặp Khướu đuôi đỏ (Red-tailed Laughingthrush) hiện ra đẹp tuyệt. Ta có thể nghe tiếng hót của chúng từ rất xa, nhưng không phải lúc nào cũng có cơ hội chiêm ngưỡng.
Đám chim lách tách (Fulvetta) lại hoàn toàn khác. Chúng loi nhoi trong bụi rậm, lùng sục các đám dương xỉ và rêu để tìm kiếm thức ăn. Theo sát những nhóm chim nhỏ này, có thể thường xuyên bắt gặp cảnh chúng tìm được mồi rồi tranh nhau đầy náo nhiệt. Lách tách đầu đốm (Rufous-winged Fulvetta) ồn ào như đi hội; Lách tách Đông Dương (Indochinese Fulvetta), dù kiếm ăn thấp và kín đáo hơn, cũng phát ra tiếng chít chít không ngừng, đầy thôi thúc người xem.
Rảo bước trên đường mòn và đắm mình vào khu rừng với những điều thú vị không ngừng, thời gian trôi tuột đi nhanh không tưởng. Một ngày dường như chỉ là một câu chuyện ngắn giữa đại ngàn. Xế chiều, một cuộc gặp gỡ vượt ngoài mong đợi đã diễn ra, dù tôi không đặt nhiều kỳ vọng.
Khướu Ngọc Linh – loài chim bí ẩn mang tên ngọn núi này – đã cho phép tôi có được một may mắn lớn lao. Cuộc gặp đến bất ngờ khi tôi mải mê quan sát đám đớp ruồi (Flycatcher) và rẽ quạt (White-throated Fantail) kiếm ăn cùng nhau trong bụi cây ven suối. Sự náo động của đàn Họa mi đất đầu nâu (Brown-crowned Scimitar Babbler) và Khướu vằn đầu đen (Black-crowned Barwing) khiến tôi tò mò tiến lại gần, rồi vô tình bắt gặp một gia đình Khướu Ngọc Linh (Golden-winged Laughingthrush) đang di chuyển trong bụi cây thấp.
Chỉ được ghi nhận với số lượng không nhiều, phân bố duy nhất trong một khu vực rất nhỏ ở Việt Nam, Khướu Ngọc Linh (Golden-winged Laughingthrush) là loài đặc hữu quý hiếm không dễ bắt gặp. Hiện nay, loài chim này cũng nằm trong danh sách các loài nguy cấp được pháp luật bảo vệ.
Buổi chiều ở Ngọc Linh khép lại nhanh chóng. Ánh sáng tắt dần sau các dãy núi, nhiệt độ hạ thấp rõ rệt. Chim gọi nhau về nơi trú ẩn; những âm thanh cuối ngày thưa dần rồi tan vào không gian ẩm lạnh của rừng núi cao. Không phải ngày nào cũng có ánh hoàng hôn đẹp. Mây thấp và sương dày có thể che kín cả khu rừng. Nhưng trong bất kỳ điều kiện nào, rừng vẫn giữ nhịp sống riêng – chậm rãi, kín đáo và bền bỉ.
Thiên nhiên che chở cộng đồng nơi đây
Rời khỏi rừng sâu, cảnh quan mở ra với những thửa ruộng bậc thang men theo sườn núi. Ở độ cao này, mỗi thửa ruộng là kết quả của sự kiên trì và thích nghi lâu dài của các cộng đồng Xơ Đăng, Ca Dong và Bh’noong – những người đã gắn bó với vùng đất này qua nhiều thế hệ.
Ruộng bậc thang Ngọc Linh không rộng lớn hay hùng vĩ, mà lặng lẽ ôm lấy triền núi, phản chiếu mây trời trong những ngày nắng hiếm hoi. Đó là dấu ấn vừa đủ của con người giữa đại ngàn – không áp đặt, không phá vỡ, mà cùng tồn tại.
Hành trình đến Ngọc Linh, với tôi, không chỉ là một chuyến đi. Đó là hành trình bước vào một không gian núi cao còn đủ sâu, đủ yên để hòa mình vào thiên nhiên và nghe rừng tự kể câu chuyện của mình – bằng tiếng chim, bằng sương, bằng những thửa ruộng bậc thang và bằng đời sống của những con người đã gắn bó với nơi đây.
Giữa Trường Sơn, Ngọc Linh vẫn đứng đó – trầm lặng. Mong cho nét hoang sơ, nguyên vẹn của rừng còn được giữ lại, vượt qua những biến động của thời gian và áp lực phát triển kinh tế. Ngọc Linh như một lời nhắc nhẹ nhàng về giá trị của những vùng đất cần được tồn tại đúng với bản chất của mình.
