Xuân Phượng
“Thành phố Ánh Sáng”, đầu mùa đông năm 1991
Lần đầu tiên, triển lãm tranh Việt Nam được trình bày trang trọng trong một dinh thự cổ kính nằm trong khuôn viên của Quảng trường Louvre lừng danh, trụ sở của tòa Thị Chính quận 1 Paris. Và đây cũng là lần đầu Hoàng Sùng đưa những bức tranh lụa, tranh giấy dó nói về một phiên chợ vùng Phong Thổ, một buổi chiều trên bản Mèo hay một đêm hát ca trù xứ Bắc với người xem tranh Paris, những người nổi tiếng về sự tinh tường và am hiểu nghệ thuật hội họa thế giới. Chỉ trong 5 ngày, 20 bức tranh Hoàng Sùng đã được bạn bè Pháp mua hết. Phó Thị Trưởng quận 1, một nhà sưu tập tranh nổi tiếng đã mua toàn bộ những tranh chợ vùng quê Bắc Bộ.
Đại sứ Việt Nam tại Pháp, ông Phạm Bình, đã nói với họa sĩ: “Tôi rất tự hào và cám ơn anh. Ngay trong Quảng Trường Louvre lịch sử này, anh đã là chiếc cầu nối để Hồn Quê của đất nước ta đến với bạn bè thế giới”.
Đã 15 năm qua kể từ cuộc triển lãm ấy, Hoàng Sùng vẫn bền bỉ đi theo con đường sáng tác đã chọn.
Tình yêu quê hương đậm đà, sự nhận xét tinh tế và cái nhìn hồn nhiên tươi trẻ bất chấp năm tháng của nét cọ Hoàng Sùng đã đem lại cho người xem một cảm nhận đậm đà sâu sắc về Hồn Quê dân tộc. Dù được vờn trên nền lụa Hà Đông mịn màng, thoăn thoắt múa trên những tờ giấy dó mỏng nhẹ, hay ngày ngày cặm cụi vẽ, gắn trứng, phủ vàng, phủ bạc trên những tấm sơn mài khổ lớn thì Hoàng Sùng với những mảng màu nâu đậm nhạt huyền ảo của phù sa sông Hồng vẫn để lại dấu ấn riêng biệt của mình trên những đôi vai tròn trịa, chắc nịch, trên những bàn chân, bàn tay thô ráp, trên những nét mặt khi đôn hậu khi nết na đằm thắm. Năm tháng sẽ qua đi, nhưng hình ảnh người phụ nữ của đồng bằng Bắc Bộ tần tảo sớm hôm của giữa thế kỷ 20 trong tranh Hoàng Sùng sẽ còn làm xúc động sâu xa.
Hoàng Sùng đi nhiều, say mê, tìm tòi, ghi phác thảo và khi trở về ngôi nhà 12 Lê Văn Hưu giữa lòng Hà Nội, lần lượt cho ra đời những tác phẩm về một phiên chợ vùng cao, về những đồn biên giới từ nước Lào anh em, về một nhóm công nhân thoải mái ngồi chơi với bạn bè sau buổi làm hay những cánh rừng Trường Sơn sâu thẳm mờ hiện những dòng người hành quân. Những tác phẩm đầy những xúc cảm chân thật, tài năng, nhận xét tinh tế về những đỉnh làng, những phiên chợ quê, những ngôi nhà cheo leo ven núi, những đỉnh núi mờ sương vùng Tây Bắc… được diễn tả bằng những rung động sâu sắc, những nét cọ khi thì vững phóng khoáng đầy “công lực” khi thì dịu dàng tinh tế mờ ảo như sương sớm với những màu sắc trầm ấm đã tạo nên một phong cách Hoàng Sùng không thể lẫn lộn với bất kỳ ai.
Thưởng thức tranh Hoàng Sùng không thể nhanh và vội. Đứng trước một tác phẩm của Hoàng Sùng, dù to hay nhỏ, dù chất liệu gì, khi ta để một thời gian cần thiết để ngắm nhìn, tưởng chừng như nghe được tiếng lao xao của ruộng cói chiều, những ồn ào náo nhiệt của kẻ bán người mua trong một phiên chợ hay cảm nhận được cái giá buốt của lớp sương mờ bao phủ những sườn núi cheo leo.
Những phút giao cảm kỳ thú đó làm ta thêm yêu mến một tài năng vượt qua được thời gian, vượt qua được sức tàn phá của bệnh tật để giữ lại cho mình và cho chúng ta những tác phẩm luôn đằm thắm tình người.
Cám ơn Hoàng Sùng đã đưa những cảnh rất đời thường, rất gần gũi, rất quen thuộc mỗi ngày trở thành những tác phẩm làm ta thêm yêu quê hương, đất nước. Hai câu của nhà thơ Trần Đăng Khoa giúp cho tôi gửi đến Hoàng Sùng và những tác phẩm của ông tấm lòng quý mến:
“Có gì rất quê hương
Làm tim tôi run rẩy.”
(Thơ Trần Đăng Khoa)
Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của họa sĩ Hoàng Sùng (1926 – 2026), gia đình cố họa sĩ phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Hội Mỹ thuật Việt Nam tổ chức triển lãm “Hồn Quê”. Triển lãm khai mạc tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội) vào 16h00 ngày 23/3/2026 và mở cửa đón công chúng đến hết ngày 31/3/2026.
