Thu Hà

Một thức quà vặt được nấu từ đậu nành (đỗ tương) được yêu thích khắp mọi miền. Đó chính là tàu hủ của miền Nam, đậu hũ của miền Trung và tào phớ của miền Bắc.

Bát tàu hủ nóng ở Sài Gòn - Ảnh: @choudiangi

Vào Sài Gòn, nghe lời rao chân thật “Ai tàu hủ hông”

Trong miền Nam, mọi người thường rủ nhau đi ăn tàu hủ nóng. Tàu hủ có lẽ là tên gọi thông dụng nhất. Theo từ điển Hán Việt của Trần Văn Chánh – “hủ” nghĩa là mục, nát, nhừ ra. Ý nghĩa của từ “hủ” phản ánh rõ nét quy trình nấu. Từ hạt đậu nành (đỗ tương) nguyên vẹn ban đầu, lần lượt trải qua nhiều công đoạn tỉ mỉ mới thu được sữa đậu, rồi đến cả khối đậu non mướt, núng nính ngon lành.

Ngày nay, nếu thèm chén tàu hủ nước đường béo ngậy, người Sài Gòn dễ dàng tìm thấy các quán vỉa hè hoặc trên ứng dụng đồ ăn. Còn ngày xưa, người ta thường phải canh đúng giờ đó, góc đường đó, chờ đợi tiếng rao “Ai tàu hủ hông…” của những người gánh tàu hủ dạo. Họ đa phần là người miền Trung di cư vào Nam, gánh tàu hủ là kế sinh nhai nuôi con cái ở quê ăn học và trang trải chi phí sinh hoạt nơi phố thị. Vậy nên, món tàu hủ trong ký ức của người Sài Gòn, là hình ảnh đôi quang gánh, là chất giọng miền Trung chân chất của các cô bán, là nồi nước đường màu nâu hổ phách óng ánh lại còn thơm cay của gừng.

Các cô gánh tàu hủ đều cùng là đồng hương, nên tận tình chỉ bảo nhau kinh nghiệm bán hàng. Buôn bán xứ nào lại phải theo xứ đó thì mới bán đắt được. Người miền Nam là ưa nhất kiểu ăn thập cẩm. Chén tàu hủ, không những ngon từ váng đậu, mà nước đường phải nấu cùng bó lá dứa cho thơm, củ gừng bào cho mỏng, chịu khó nặn mấy viên trân châu làm từ bột năng cho dai dai mềm mềm. Rồi chốt hạ bằng một vá nước cốt sền sệt chan vào chén đậu, vừa béo ngậy vừa khiến tổng thể món ăn quyến rũ lạ kỳ. Nhiều cô hàng còn “dụ dỗ” thực khách bằng mấy cọng bánh lọt trắng xanh, dai mềm và mớ đậu đen đậu đỏ hầm nhừ, béo bùi vô cùng.

Bát đậu hũ nước đường gừng ở miền Trung - Ảnh: @chan_chang99

Xuôi về miền Trung, thỏ thẻ tiếng rao “Ai ăn đậu hũ? Đậu hũ đây..!”

Đậu hũ là cách người miền Trung gọi tên món tàu hủ. Chữ “hũ” trong từ hũ sành. Vì thời xưa, chưa có nồi nhôm hay thùng nhựa, người bán bảo quản đậu đã nấu trong hũ sành, kỹ càng quấn thêm lớp rơm rạ và vỏ trấu xung quanh. Nhờ vậy, dù người bán gánh đâu đi bao xa, hay đi bao lâu thì họ không sợ chuyện đậu bị nguội hay bị bể.

Đôi quang gánh đậu hũ, một bên là nồi đậu hũ, một bên là bếp lò giữ cho nồi nước đường luôn sôi lăn tăn. Tô, muỗng, thau nước cũng được các cô chất khéo trên đôi quang gánh. Mỗi khi có khách gọi, người bán nở nụ cười tươi rói, thả đôi quang gánh dừng bên vệ đường, bày cái ghế nhựa con con cho khách ngồi.

Đậu hũ miền Trung là phải đựng trong tô to cỡ tô ăn cơm. Khi người bán mở nắp nồi đậu hũ, là lúc khối đậu trắng ngà, mềm mịn hiện ra trong sự say mê quan sát của thực khách. Cầm cái muôi, người bán hớt từng váng đậu cho vào tô, thao tác vừa thong thả lại vừa dứt khoát. Chan lên tô đậu thứ nước đường kẹo đặc được nấu từ đường bát hay đường nâu, thơm thanh và cay ấm của gừng sẻ (một loại gừng củ nhỏ nhưng thơm đặc biệt của đất miền Trung). Ôm tô đậu hũ nóng hổi trên tay, từng thớ đậu mềm man mát, ngọt lừ lự trong cổ họng, như làm tan biến hết cái nắng của xứ sở này.

Ở Huế, đậu hũ còn thêm một cách ăn đặc biệt. Đó là váng đậu ăn cùng với đường xay mịn như cát, nước cốt chanh và ít gừng giã nhuyễn. Thưởng thức đậu hũ kiểu Huế, cảm nhận miếng đậu béo mềm tan, ngòn ngọt của mớ đường chưa tan kỹ, chút chua chua cay ấm vấn vương quanh miệng lưỡi. Một kiểu ăn lạ lùng mà ngon khó tả cho những ai lần đầu trải nghiệm.

Xe bán tào phớ trên một con ngõ ở Hà Nội - Ảnh: Internet

Ra đất Bắc, nhớ thanh âm vang vọng “Ai… phớ đây”

Tiếng rao gợi nhớ ký ức về thức quà vặt len lỏi trong lòng những khu phố cổ. Bóng dáng của các cô các chú quẩy đôi thùng gỗ trên vai, lắc lư bước đi giữa đường phố hối hả. Gánh tào phớ (tàu phớ) đã trở thành ký ức ngọt ngào của nhiều người Hà Nội. Và với người dân ở một số nơi khác, đó là gánh tàu pha, tàu phá, hay óc đậu kỳ diệu của tuổi thơ.

Những bát tào phớ đầy ắp những bánh phớ trắng ngần, mịn màng như cánh hoa, thoảng hương thơm của lá nếp, hòa quyện cùng nước đường mía ngọt thanh, ủ ấp hương thơm của những cánh hoa nhài. Múc một muỗng đầy tào phớ và nước đường hoa nhài, cho vào miệng, cắn thật khẽ, cảm nhận miếng phớ ngậy béo, mềm dai chân thật của đậu. Bát tào phớ ngon một kiểu dung dị và mộc mạc, cứ thế níu chân người vội vàng, rủ họ gác lại bộn bề mà ngồi lại thưởng thức món quà vặt ngọt lành.

Những gánh đậu ngọt lành theo chân người bán đi khắp muôn nơi. Từ đường lớn đến xóm nhỏ. Từ ngày nắng đến ngày mưa. Từ mùa hè sang mùa đông. Bền bỉ qua bao thế hệ. Những váng đậu mềm mịn hòa quyện với nước đường vừa ngọt vừa thơm, luôn là thức quà vặt yêu thích của tuổi thơ và là miếng ngon thân thương của tuổi lớn.

Xem thêm bài viết liên quan: