Mộc Xuân
Đi lễ lúc giao thừa – đi lễ lúc sang canh, với người Bắc, là chuyến đi đầu tiên của năm – đi để đón khí mới, hưởng tiết trời đầu xuân, và đặt những bước chân đầu năm vào chỗ an lành.
Trong cảm thức dân gian, giao thừa không chỉ là đổi ngày, đổi tháng. Đó là lúc đồng hồ vừa bước sang con số đầu tiên của năm mới, khi những chùm sáng pháo hoa giao thừa còn rực sáng, khi năm cũ vừa lùi lại phía sau, còn năm mới thì vừa kịp đặt chân xuống mặt đất. Đó là lúc trời đất đổi khí, con người đổi vận, lòng người cũng tự nhiên muốn đổi theo. Bởi thế, từ bao đời nay, vào thời khắc ấy, nhiều gia đình không chọn chỉ ở nhà, có một thói quen đã thành nếp: bước ra ngoài, đi đến một nơi linh thiêng, để đón lấy phần đầu tiên của năm mới.
Đêm đầu năm thường lạnh vừa đủ. Người ta mặc áo mới, chỉnh lại khăn, sửa sang đầu tóc, rồi bước ra ngõ. Không phải để đi xa, chỉ là đi đúng vào khoảnh khắc năm mới vừa sang, để được đứng giữa trời đất đang giao mùa, để cảm nhận bằng chính bước chân mình rằng một vòng thời gian vừa khép lại, một vòng khác vừa mở ra.
Trên con đường dẫn đến chùa, những bước chân đi song song trong đêm. Gặp người lạ cũng thấy thân. Một ánh nhìn, một cái gật đầu, một nụ cười nhẹ. Câu nói quen thuộc bật ra rất tự nhiên: “Chúc mừng năm mới.” Không cần biết tên nhau, không cần hỏi chuyện gì nhiều, chỉ cần biết rằng đang cùng đứng trong một thời khắc rất đặc biệt – khi cả đất trời vừa đổi năm.
Trước sân chùa, sân đình, hương khói quyện vào sương đêm. Chuông ngân chậm, từng tiếng rơi vào khoảng lặng. Người thắp hương, chắp tay, khấn rất ngắn. Đầu năm, lời khấn không cầu nhiều. Chỉ mong nhà yên, người khỏe, việc thuận, lòng an. Có người xin một cành lộc nhỏ – một nhánh non vừa nhú, còn đẫm sương, mang về như mang theo mầm sinh khí của năm mới. Có nơi còn xin một xô nước đầu năm, múc từ giếng chùa, giếng làng. Nước trong, mát, tượng trưng cho sự sinh sôi, cho tài lộc dồi dào. Mang lộc, mang nước về nhà cũng là mang theo cảm giác rằng mình đã chạm vào điều lành ngay từ những phút đầu tiên của năm.
Người đi lễ trở về là người đầu tiên đưa “khí mới” vào nhà. Hương chùa, hương đền theo chân người về, vương trên áo, trên tóc, lan vào gian nhà quen thuộc. Cánh cửa khép lại, hơi lạnh ngoài trời dần tan trong không khí ấm. Không ai nói thành lời, nhưng trong lòng đều có một niềm tin rất rõ: năm mới đã được mở bằng một bước đi tốt.
Phong tục đi chùa lúc giao thừa của người Bắc không nằm ở hình thức, mà nằm ở cảm thức. Đi để đánh dấu một sự bắt đầu. Đi để tự nhắc mình bước chậm lại trong khoảnh khắc hiếm hoi của năm. Đi để đứng giữa trời đất đang đổi mùa, nghe tiếng chuông, nghe hơi thở của gió, nghe chính nhịp tim mình đập cùng thời gian.
Người bước ra ngõ, đi chùa, đi đền, về đình – mang theo một nén hương, một cành lộc, một lời chúc rất khẽ. Trong khoảnh khắc ấy, năm mới không đến bằng tiếng động lớn, mà đến bằng bước chân người. Nhẹ, hiền, và đủ để lòng tin rằng điều tốt đẹp đã kịp ghé qua ngay từ phút đầu tiên của năm.
