Bài: AN NHIÊN
Ảnh: BÔNG MAI

Hành trình xuyên Việt một mình đã là thách thức với một phụ nữ, vậy mà nhà o Nguyễn Bông Mai lại chn những cung đường và điểm đến khác biệt để được tận mắt chng kiến, lng nghe nhng câu chuyện đời ca các dân tộc thiểu số trên khắp đất nước Việt Nam. Cuộc trò chuyện của Tạp chí Heritage với chị Bông Mai được thực hiện khi chị đang “rong  ruổi” đến với các bản làng.      

Nhà báo Bông Mai với hành trình lan toả hạnh phúc (tại xã Tà Xùa, huyện Bắc Yên, tỉnh Sơn La)

Thay vì đến nhng điểm check-in danh lam thng cnh, chị chọn nhng vùng heo hút nơi các dân tộc thiểu số ít người đang sinh sống. Lý do gì mà chị có thể dũng cảm chọn chuyến đi 10,000 km như vậy?

Tôi là một người thích du lịch, mà là du lịch một mình. Tôi đã đi khá nhiều chuyến trước đây theo đúng tinh thần độc hành nên không có nhiều lo ngại. Ai cũng quan tâm đến lý do của chuyến đi “99 ngày xuyên Việt cùng Mai” mà tôi đang thực hiện bởi lẽ, việc một người phụ nữ tự lái xe đi khắp nơi như thế có vẻ “không bình thường” cho lắm! Ở Việt Nam, nhiều phụ nữ đã có những hành trình của riêng mình, bằng cách này hay cách khác. Còn chuyến đi của tôi gắn với mong muốn tìm hiểu văn hoá trên quê hương đất nước, đặc biệt là câu chuyện về những người phụ nữ dân tộc. Tôi tin khi mình được tận mắt chứng kiến, lắng nghe nhiều câu chuyện tôi sẽ cảm nhận rõ ràng hơn về cuộc sống và hạnh phúc.

Hai chị em người La Chí (xã Nậm Khánh, huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai)

Qua nhng bài báo, bài đăng trên facebook cá nhân, các câu chuyện chị kể, có vẻ như nhng gì chị trải nghiệm và thu nhận được trong chuyến đi đã nhiều hơn mục tiêu ban đầu?

Thông thường, tưởng tượng và suy luận chủ quan sẽ khác thực tế khá xa. Chính vì thế tôi không đóng khung những gì mình mong muốn tìm kiếm. Tôi cố gắng mở lòng đón nhận nhiều nhất có thể những khoảnh khắc kể cả buồn, vui để có nhiều góc nhìn khác nhau. Điều tôi nhận được nhiều nhất đó là sự mở mang về văn hoá các đồng bào dân tộc. Dù đã dành một tháng trước chuyến đi để tìm hiểu thông tin mà khi đến tận những vùng đất đó, gặp gỡ những con người đó, tôi như vỡ oà trong cảm xúc. Chỉ đơn giản với các đường nét, chi tiết trên những lớp trang phục của đồng bào Bố Y, Pa Dí cũng làm tôi thấy tự hào lẫn khâm phục. Đó là những câu chuyện, lời nhắn nhủ trên từng họa tiết của đường kim mũi chỉ. Và hơn thế nữa, càng đi tôi càng thấm cái gọi là văn hoá tình người. Đồng bào yêu mến, chăm sóc và gần gũi với tôi như người thân quen. Họ thực hiện những phong tục rất cổ xưa như đặt chõ xôi và đĩa gạo muối, ớt lên mâm cơm của người Thái đen với ngụ ý muốn giữ chân tôi lại thêm vài ngày. Những điều đó khó có thể diễn tả lại thành lời, thành những bài báo nếu không có được những trải nghiệm chân thật như vậy.

Một chút hồn nhiên của em bé dân tộc H'Mông (bản Pa Thẻn, huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La)

Đằng sau những bức ảnh chp thực tế không setup chc là nhng câu chuyện đời thú vị. Chị có thể kể cho độc giả một vài câu chuyện để hiểu hơn về đời sống của bà con dân tộc?

Tôi không phải là một nhiếp ảnh gia chuyên nghiệp, nhưng những bức ảnh của tôi luôn có những câu chuyện phía sau đầy cảm xúc. May mắn là tôi đã hoạt động trong lĩnh vực truyền hình hơn 15 năm nên tất cả những kiến thức về khuôn hình, bố cục, ánh sáng đã  để giúp cho tôi rất nhiều để có thể ghi lại trọn vẹn cảm xúc của khoảnh khắc ấy. Ví dụ trong bức ảnh về cụ bà người Cống cười rất tươi, tôi đã để máy và nói chuyện với cụ rất lâu. Một phụ nữ đồng bào dân tộc thiểu số miền biên giới có quá nhiều nỗi buồn, thậm chí cả là những nỗi đau nhưng tôi vẫn muốn ghi lại nụ cười hiếm hoi ấy. Tôi muốn gửi đi những thông điệp tích cực trong cuộc sống: nụ cười giúp chúng ta lấy lại niềm vui trong vòng xoay cơm áo gạo tiền mỗi ngày.

Hay ngày đầu tiên của hành trình tôi đã chụp ảnh những em bé người dân tộc Mông ở bản Tà Số (Mộc Châu, Sơn La). Tôi chơi với đám trẻ để được thấy mình hoà mình vào không gian ấy. Tôi đùa với bạn bè khi tôi kể lại là ngày hôm đó tôi thấy mình như một “đại ca” đích thực với việc dẫn đầu đám trẻ đi lang thang khắp bản. Tôi ngồi ăn bánh kẹo cùng đám trẻ và đã có dịp quan sát chúng nhiều hơn. Tôi thấy những ánh mắt long lanh của chúng. Tôi đã tự hỏi tại sao sự long lanh ấy vô cùng khác biệt? Khi về nơi nghỉ, tôi đã xem lại những bức ảnh chụp trong lúc đó mà vẫn thấy lòng mình xúc động. Những long lanh, hồn nhiên của bầy em bé bản nghèo, xa xôi còn quá nhiều khó khăn, thiếu thốn…

Nụ cười rạng rỡ của cô gái Điện Biên sau nhiều nỗi buồn

Chị đã chuẩn bị như thế nào cho mt chuyến đi độc hành vừa là lái xe, vừa là phóng viên, biên tập viên, tự quay phim, chp ảnh?

Như tôi có chia sẻ, tôi may mắn được là một nhà báo trong lĩnh vực truyền hình với hơn 15 năm ở vai trò của người làm nội dung, phụ trách sản xuất nên tôi có điều kiện để làm quen và rèn luyện tất cả công việc của các thành viên trong một ê kíp sản xuất. Tôi có đùa với bạn bè là tôi đã có cơ hội giảm cân lành mạnh khi thường xuyên  phải vác balo máy móc, thiết bị đến tận 10kg! Cho dù đã làm qua những công việc ấy thì để đi được hành trình này một mình với nhiều vị trí như thế, tôi đã phải tập luyện một cách nghiêm túc và thuần thục trước chuyến đi. Tôi dành một tháng để làm quen thiết bị, tập quay chụp, tập đổ file, lưu trữ ra nhiều nơi. Thậm chí, ngay cả chuyện đảm bảo an toàn cho chuyến đi, tôi cũng phải tự tập vá hay bơm lốp xe, đọc lỗi xe…

Nụ cười trong trẻo của em bé dân tộc

Chị có gặp khó khăn gì không? Có lúc nào chị muốn dừng bước?

Điều hạnh phúc nhất của tôi có lẽ chính là những lúc đi một mình đi đến các bản làng xa xôi. Ở đó, nơi còn nhiều nghèo khó về vật chất lại là nơi ấm áp, đầy ắp yêu thương từ những người xa lạ. Tôi nhớ túi lạc của gia đình người đồng bào Mông dúi vội vào tay tôi. Tôi nhớ nắm xôi, những chiếc bánh chưng chay, và rất nhiều đồ ăn đồng bào dành tặng tôi để tiếp tục hành trình. Được đón nhận những hạnh phúc ấy mới thấy mọi khó khăn trên hành trình trở nên nhỏ bé. Đã có những lúc ốm nằm co ro một mình trên giường, có những lúc chạy vội về huyện giữa bốn bề là núi non hiểm trở khi trời tối đen… Có những lúc đứng khóc một mình không thành tiếng giữa đêm gió lạnh buốt vì những lo lắng bộn bề ập đến. Khó chứ, nhiều là đằng khác. Nhưng khó khăn ấy chính là những bài học trên hành trình này.

Nhà báo Bông Mai cùng cô bé dân tộc H'Mông Hoa (xã Thào Chư Phìn, huyện Si Ma Cai, tỉnh Lào Cai)

Chỉ còn ít ngày nữa chị sẽ hoàn thành trọn vẹn chuyến đi của mình, chị đã nghĩ mình sẽ làm gì khi kết thúc chuyến đi này?

Tôi đã nghĩ ngày đầu tiên khi về đến Hà Nội, tôi sẽ lên mộ ba tôi ở Hoà Bình để khoe những gì mình có được trong suốt hành trình. Tôi sẽ hoàn thành cuốn hồi ký về chuyến đi để chia sẻ những trải nghiệm đến với nhiều người hơn. Và, tôi sẽ tổ chức một buổi gặp gỡ với những người đã quan tâm, ủng hộ “99 ngày xuyên Việt cùng Mai” bằng một triển lãm ảnh mang tên “Rực rỡ những nụ cười” để lan tỏa những hạnh phúc mà tôi đã đổ đầy trong suốt chuyến đi của mình.