Bài: Quốc Thái
Vào tối 6/3 tại Paris, Yohji Yamamoto một lần nữa biến sàn diễn thành không gian suy tưởng hơn là một buổi trình diễn thời trang thông thường. Trên mỗi ghế tại Hôtel de Ville, khán giả nhận được một tấm thẻ nhỏ với lời nhắn: hãy nhìn bằng mắt thay vì qua màn hình điện thoại. Đó là một cử chỉ rất Yohji: trầm tĩnh, gần như triết lý, nhắc nhở rằng thời trang, trước hết, là trải nghiệm trực tiếp của hình khối, chuyển động và chất liệu.
Ở tuổi 82, nhà thiết kế huyền thoại vẫn tiếp tục khai thác những câu hỏi cốt lõi về trang phục: quần áo được tạo nên như thế nào, và làm sao một cấu trúc vải có thể chuyển động cùng cơ thể. Bộ sưu tập Thu–Đông 2026 giống như một chuỗi “nghiên cứu” về kimono, nơi Yamamoto mở rộng rồi thu gọn hình khối truyền thống ấy bằng những động tác drape, buộc, gấp và chồng lớp. Khi người mẫu bước chậm trên đường runway cao, cơ thể họ gần như biến mất bên dưới những lớp áo choàng và váy dài, nhưng trang phục lại không hề gò bó. Vải có thể buộc cao ở vai, thả thấp phía sau lưng, hoặc vắt chéo như khăn choàng; khối lượng vải tụ lại ở một điểm rồi bất ngờ buông ra ở điểm khác. Những quyết định ấy không mang tính kỹ thuật khô cứng mà giống như lựa chọn trực giác của một nghệ sĩ đang vẽ bằng vải.
Yamamoto vốn nổi tiếng với bảng màu đen đặc trưng, và FW26 vẫn bắt đầu từ nền đen ấy. Nhưng bên trong cấu trúc tối giản đó là một thế giới chất liệu phong phú: cotton nhuộm indigo, flannel mộc mạc, nhung sâu màu, jacquard dệt tinh xảo. Một số thiết kế mang cảm giác grunge với plaid phá cách; số khác lại mềm mại và trang trọng hơn, khi các dải vải sọc cuộn quanh cơ thể hay lớp ren mảnh tạo nên hiệu ứng gần như hội họa. Sự giao thoa giữa truyền thống Nhật Bản và couture Paris, một chủ đề Yamamoto theo đuổi suốt sự nghiệp, hiện diện rõ ràng ở những chi tiết nhỏ: sneaker vải canvas gắn quai geta, áo khoác kiểu carrick phương Tây được lót bằng họa tiết phương Đông, hay chiếc obi biến thành điểm nhấn ở phía sau áo khoác da và len.
Ở đây, kimono không còn là trang phục truyền thống cố định mà trở thành một cấu trúc mở. Những đường may hầu như biến mất, khiến người xem phải quan sát kỹ mới hiểu cách các lớp vải quấn quanh cơ thể. Yamamoto từng nói rằng nếu không tiếp tục thử nghiệm, ông sẽ cảm thấy nhàm chán; và bộ sưu tập này cho thấy niềm say mê đó vẫn còn nguyên vẹn. Mỗi look giống như một biến thể mới trong hành trình dài của ông với hình khối kimono– một cuộc đối thoại liên tục giữa quá khứ và hiện tại.
Nguồn cảm hứng nghệ thuật rõ ràng nhất của mùa này đến từ Katsushika Hokusai, danh họa ukiyo-e thời Edo. Những bản in và nét vẽ của Hokusai xuất hiện rải rác trong bộ sưu tập, đặc biệt ở năm look cuối cùng, phần kết quen thuộc của Yamamoto thay cho màn kết thúc truyền thống. Trên nền đen đặc trưng, các hình ảnh từ Hokusai mang đến những điểm nhấn thị giác sống động, như những mảnh ký ức lịch sử chen vào dòng chảy đương đại. Yamamoto từng nói ông thấy tác phẩm của Hokusai “rất kích thích và đầy bất ngờ”, bởi họa sĩ này vẫn sáng tác không ngừng cho tới cuối đời, đồng thời ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật châu Âu thông qua phong trào Japonisme.
Điều thú vị hơn là look cuối cùng của bộ sưu tập in chính bức thư nổi tiếng Hokusai viết khi ông 83 tuổi. Trong thư, Hokusai gửi cho một nhà xuất bản tập bản vẽ cũ và khiêm tốn nói rằng người nhận có thể “mỉm cười” trước những tác phẩm còn non nớt ấy. Chi tiết này tạo nên một tầng nghĩa đặc biệt khi đặt cạnh Yamamoto, người hiện cũng ở độ tuổi ngoài tám mươi nhưng vẫn tiếp tục thiết kế với cường độ đáng kinh ngạc. Sự song hành ấy gợi ra hình ảnh hai nghệ sĩ thuộc hai thế kỷ khác nhau, đều xem sáng tạo như một hành trình không bao giờ kết thúc. Với Yamamoto, việc in bức thư đó lên trang phục không chỉ là trích dẫn lịch sử nghệ thuật mà còn giống một lời đối thoại thầm lặng giữa các thế hệ.
Những look cuối cùng của FW26 càng nhấn mạnh tinh thần này. Người mẫu bước ra trong áo knit giản dị, đi geta gỗ và để tóc dựng cao như những tượng đài nhỏ. Không còn nhiều trang trí, chỉ còn hình khối và chuyển động của vải, gần như một bản tóm lược cô đọng của toàn bộ bộ sưu tập. Khi Yamamoto xuất hiện cúi chào, khán giả cũng cúi đầu đáp lại, tạo nên một khoảnh khắc trang nghiêm hiếm thấy trong thế giới thời trang thường ồn ào.
FW26 không phải là bộ sưu tập gây sốc hay tuyên ngôn chính trị mạnh mẽ như những mùa trước của Yamamoto. Thay vào đó, nó mang tính chiêm nghiệm hơn: một cái nhìn về truyền thống, về nghệ thuật Nhật Bản và về hành trình sáng tạo kéo dài cả đời người. Trên đường phố, Yamamoto đùa rằng những bộ trang phục này sẽ trông “rất kỳ lạ”. Nhưng chính sự kỳ lạ ấy, giữa kimono, couture Paris và bóng dáng Hokusai, lại làm nên sức hút bền bỉ của Yohji Yamamoto.
