Ở nơi “điểm cực” của Tổ quốc, khi những cơn gió bấc thôi gào thét qua khe đá tai mèo, Lô Lô Chải (Lũng Cú, Tuyên Quang) thức giấc trong vẻ đẹp tựa một huyền thoại vừa bước ra đời thực. Giữa không gian bảng lảng sương mờ của vùng cao vợi, ngôi làng ấy đang khẽ khàng kể câu chuyện về một “Làng du lịch tốt nhất thế giới” (Best Tourism Villages 2025) – danh hiệu cao quý mà UN Tourism vừa trao tặng để vinh danh những nỗ lực bảo tồn di sản bền bỉ của cộng đồng người Lô Lô đen sau khi vượt qua hơn 270 hồ sơ ứng cử đến từ 65 quốc gia.
Những “Bảo tàng sống” dưới mái ngói âm dương
Mùa xuân ở Lô Lô Chải không chỉ hiện hữu trên những nhành đào rừng hồng rực, mà còn thấm đẫm trong sắc vàng của những ngôi nhà trình tường bằng đất sét. Khác với sự hào nhoáng của phố thị, sức hút nơi đây nằm ở sự kiên định với quá khứ. Những mái ngói âm dương phủ màu thời gian, những bức tường đất ấm nóng như hơi thở của cha ông, tất cả được bảo tồn nghiêm ngặt như những “bảo tàng sống”.
Trong chuyến sáng tác đầu năm này, tôi may mắn được ngồi bên bếp lửa bập bùng trong một ngôi nhà cổ hơn 200 năm tuổi. Giữa làn khói bếp bảng lảng, nghe kể về lịch sử của một tộc người chỉ chiếm khoảng 0,01% dân số Việt Nam, tôi chợt nhận ra: Di sản không phải là thứ để trưng bày, mà là thứ để sống và hít thở cùng.
Tiếng trống đồng và mạch ngầm văn hóa
Mạch nguồn cảm xúc của Lô Lô Chải đẩy lên cao trào khi tiếng Trống đồng – Bảo vật Quốc gia – vang lên trầm hùng giữa không gian sương xuân. Đó là âm thanh kết nối hiện tại với ngàn xưa, là lời tạ ơn tổ tiên trong nghi lễ cúng Tổ tiên linh thiêng. Sắc màu xuân còn đọng trên đôi tay khéo léo của người phụ nữ Lô Lô. Những hoa văn thêu tay tinh xảo trên trang phục truyền thống không chỉ là sản phẩm du lịch, mà là cả một kho tàng “tri thức dân gian” được nâng niu qua nhiều thế hệ.
Khát vọng vươn mình từ nội lực
Sự lột xác của Lô Lô Chải là một kỳ tích đầy cảm hứng. Từ một bản làng nghèo khó, nơi đây đã trở thành hình mẫu du lịch cộng đồng bền vững với tỷ lệ hộ nghèo giảm sâu kỷ lục. Thành công này mang dấu ấn đậm nét từ sự hỗ trợ kỹ thuật tận tâm của Dự án “Du lịch Thụy Sỹ vì phát triển bền vững tại Việt Nam” (ST4SD) và Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam (VNAT). Nhờ sự đồng hành này, Lô Lô Chải đã vượt qua hàng trăm hồ sơ quốc tế để khẳng định vị thế của mình.
Giờ đây, dù đối mặt với những thách thức của sự phát triển nóng, bản làng vẫn kiên định với lối sống xanh. Những homestay ưu tiên thực phẩm bản địa, những phong tục địa phương còn nguyên vẹn theo thời gian, những con đường không có tiếng động cơ dưới ánh đèn năng lượng mặt trời, và cùng với người dân chia sẻ câu chuyện theo lịch sử của mỗi gia đình, mỗi ngôi nhà, biến Lô Lô Chải thành một bảo tàng sống thú vị cho du khách. Đây chính là minh chứng cho một mô hình phát triển bền vững mà Dự án ST4SD đang cùng địa phương vun đắp.
Mùa xuân ở Lô Lô Chải không chỉ là mùa của cỏ cây, mà là mùa của niềm vui hội nhập. Ngôi làng nhỏ bé ấy đã tự tin bước ra thế giới, mang theo tâm hồn và bản sắc nguyên bản nhất của mình, tựa như nhành đào rừng rực rỡ hiên ngang giữa đá xám tai mèo.
Bài viết này được thực hiện với sự hỗ trợ trên thực địa của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Tuyên Quang và tư vấn thông tin, kỹ thuật từ Dự án ST4SD. Dự án do Tổng cục Kinh tế Liên bang Thụy Sĩ tài trợ, với chủ dự án là Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, thực hiện bởi tổ chức Phát triển Thụy Sĩ Helvetas tại Việt Nam và Công ty Tư vấn Giải pháp Du lịch & Nông nghiệp CRED, nhằm thúc đẩy phát triển du lịch bền vững tại Việt Nam.
