Quảng cáo 
Thanh Hiển
Tết vẫn là khoảng thời gian hiếm hoi trong năm để người ta cho phép mình sống chậm. Khi những chuyến bay đưa người trẻ trở về nhà, nhịp sống gấp gáp tạm lắng lại sau một năm dài, đây là cơ hội để mỗi người quay về với thế giới nội tâm của chính mình. Trong những ngày ấy, một cuốn sách hay đôi khi chính là “người bạn đồng hành” lặng lẽ, giúp ta hiểu thêm về cội nguồn, soi chiếu hiện tại và mở ra những suy ngẫm cho năm mới.
1. Tết Việt Nam xưa – Nhiều tác giả
Tết Việt Nam xưa là tuyển tập nghiên cứu và ghi chép của nhiều tác giả, mở ra một bức tranh toàn cảnh về Tết cổ truyền Việt Nam dưới nhiều lớp lang văn hóa và lịch sử. Cuốn sách khởi đầu bằng bài nghiên cứu của học giả Nguyễn Văn Huyên như một “chìa khóa dẫn nhập”, giúp độc giả hình dung rõ cấu trúc, ý nghĩa và vai trò của Tết trong đời sống tinh thần người Việt.
Từ nền tảng đó, hành trình Tết Việt dần hiện ra qua những trang viết uyên bác nhưng gần gũi của nhiều học giả Việt Nam và phương Tây như Nguyễn Văn Vĩnh, Phạm Quỳnh, Trần Văn Giáp, Paul Boudet, Jean Marquet, Georges Pisier, Nguyễn Tiến Lãng, Mạnh Quỳnh,… Mỗi bài viết là một lát cắt về nghi lễ, phong tục, thú chơi ngày Tết – từ cách đón giao thừa, cúng tổ tiên, đến những sinh hoạt văn hóa mang đậm tâm hồn Việt Nam.
Tết trong cuốn sách không chỉ được nhìn từ bên trong cộng đồng bản địa, mà còn được soi chiếu qua con mắt của các du khách, nhà truyền giáo và sử gia nước ngoài, tạo nên một cái nhìn đa chiều, sinh động và giàu chiều sâu.
Điểm nhấn đặc biệt của Tết Việt Nam xưa nằm ở phần minh họa với hơn 50 bức tranh Tết mang phong cách mỹ thuật dân gian. Những hình ảnh ngộ nghĩnh, mộc mạc nhưng giàu biểu cảm ấy đã góp phần kết nối độc giả hôm nay với ký ức thị giác của một cái Tết truyền thống đang dần lùi xa.
2. Hội hè lễ Tết của người Việt – Nguyễn Văn Huyên
Hội hè lễ tết của người Việt là tập hợp những tiểu luận nghiên cứu tiêu biểu của học giả Nguyễn Văn Huyên về hệ thống lễ, Tết, hội và đời sống tín ngưỡng của người Việt trong xã hội truyền thống. Viết bằng tiếng Pháp như một cuộc đối thoại học thuật với giới nghiên cứu phương Tây, cuốn sách đồng thời mở ra những nhận thức vượt thời gian, giá trị văn hóa không nằm ở sự hơn – kém, mà ở chính sự đa dạng, khác biệt và khả năng chung sống của các hệ giá trị bản địa.
Từ Tết Nguyên đán, Thanh Minh, Đoan Ngọ, Trung thu đến những lễ hội như Phù Đổng, thế giới tinh thần của người Việt hiện lên sống động qua từng phong tục, nghi lễ và sinh hoạt cộng đồng.
Cuốn sách còn cho thấy cách các tín ngưỡng bản địa hòa nhập, thích nghi và “uốn mình” trước những tôn giáo du nhập. Như chính tác giả từng nhận định, bên dưới lớp giáo lý Phật giáo chính thống là “một đạo Phật dân gian cắm rễ sâu trong những tín ngưỡng nguyên thủy nhất của quần chúng nông dân”. Sau hơn bảy thập niên, Hội hè lễ tết của người Việt vẫn giữ nguyên sức sống như một lời mời đọc chậm, để hiểu sâu hơn về cội nguồn văn hóa và tâm thức của chính mình, đặc biệt ý nghĩa khi mở ra trong những ngày Tết đầu năm.
3. Cho tôi một vé đi tuổi thơ – Nguyễn Nhật Ánh
Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ là lời mời dịu dàng quay lại miền ký ức trong trẻo nhất của mỗi người. Bằng giọng văn hóm hỉnh mà lắng sâu, Nguyễn Nhật Ánh trao cho độc giả một “tấm vé” không cần điểm đến, chỉ cần đủ lặng để nhớ về những ngày tháng đã qua, nơi niềm vui nhỏ bé cũng đủ làm một ngày dài trở nên rực rỡ. Tác phẩm như một nét mực tinh khôi lắng đọng trong nghiêng tàu hoài cổ, cũng có những nỗi buồn rất khẽ, chân thật đến nao lòng.
Câu chuyện xoay quanh bốn đứa trẻ trong một khu xóm nhỏ: cu Mùi, Hải cò, Tí sún và con Tủn. Thế giới của các em hiện lên qua hai lăng kính song song: cái nhìn hồn nhiên của một “cu Mùi” 8 tuổi và sự chiêm nghiệm lắng đời của “ông Mùi” đã đi gần hết một kiếp người. Chính sự đan xen này tạo nên chiều sâu đặc biệt cho tác phẩm, vừa trong trẻo, vừa thấm thía. Mỗi chương sách là một lát cắt tuổi thơ với những câu hỏi “ngược” về người lớn hay cảm giác chán chường đầu đời đều được kể lại bằng sự tinh tế hiếm có.
Ẩn sau lớp vỏ dí dỏm ấy là những suy tư nhẹ nhàng về quá trình trưởng thành. Cho tôi xin một vé đi tuổi thơ nhắc người đọc rằng, khi lớn lên, chúng ta thường vô tình đánh rơi khả năng nhìn thế giới bằng đôi mắt ngạc nhiên và khoan dung như thuở nhỏ. Qua những nhận xét tưởng chừng ngây ngô của cu Mùi, Nguyễn Nhật Ánh gửi gắm những thông điệp giản dị mà sâu sắc: hãy lắng nghe trẻ con và cũng là lắng nghe chính mình của ngày xưa. Bởi trong miền ký ức ấy, có những giá trị chưa bao giờ cũ chỉ là chúng ta đã đi quá xa để nhận ra.
4. Atomic Habits – James Clear
Tết còn là thời điểm nhiều người đặt ra những mục tiêu cho năm mới. Trong một thời đại luôn bị cuốn theo những kết quả tức thì và sự thay đổi ngoạn mục, Atomic Habits của James Clear xuất hiện như một lời nhắc nhẹ nhàng nhưng dứt khoát – sự chuyển mình bền vững không đến từ những bước nhảy vọt, mà được bồi đắp từ những thay đổi rất nhỏ. Xuất bản năm 2018, cuốn sách nhanh chóng trở thành một hiện tượng toàn cầu bởi cách nó đưa con người quay về với những điều căn nguyên nhất – cách ta sống, hành động và duy trì thói quen hằng ngày.
Điểm khởi đầu của Atomic Habits là một câu chuyện cá nhân mang tính bước ngoặt. James Clear kể lại tai nạn nghiêm trọng thời trung học khiến anh gần như phải học lại cách sống từ đầu. Quá trình hồi phục không diễn ra nhờ một phép màu, mà bằng chuỗi thói quen nhỏ, kiên nhẫn và có hệ thống. Từ trải nghiệm ấy, Clear hình thành luận điểm cốt lõi của cuốn sách – thói quen giống như “lãi kép” của cuộc đời, tác động của chúng không mạnh mẽ, nhưng tích lũy theo thời gian sẽ tạo ra khác biệt sâu sắc.
Một cải thiện 1% mỗi ngày nghe có vẻ không đáng kể, nhưng chính sự gia tăng âm thầm ấy mới là nền tảng của thay đổi lâu dài. James Clear viết: “Bạn không đạt đến tầm vóc của mục tiêu. Bạn rơi xuống cấp độ của hệ thống.” Thay vì ám ảnh với mục tiêu, Atomic Habits mời người đọc nhìn lại hệ thống hành vi mình đang duy trì mỗi ngày. Cuốn sách không cổ vũ những quyết tâm đầu năm ngắn ngủi, mà đề xuất một cách sống tỉnh táo hơn, chậm rãi nhưng chắc chắn, một tinh thần rất phù hợp để bắt đầu năm mới bền bỉ.
5. Walden – Một mình sống trong rừng – Henry David Thoreau
Được xuất bản lần đầu năm 1854, Walden – Một mình sống trong rừng là tác phẩm kinh điển của triết gia Henry David Thoreau – đại diện tiêu biểu của chủ nghĩa tiên nghiệm Mỹ. Cuốn sách ra đời từ một quyết định sống khác thường: Thoreau rời bỏ đời sống đô thị để một mình vào rừng, sống bên bờ hồ Walden trong suốt hai năm, hai tháng và hai ngày. Ở đó ông quan sát thiên nhiên và đối thoại với chính mình. Đây là bản ghi chép về một đời sống giản lược, giúp con người tìm lại mối liên hệ căn bản giữa nội tâm và tự nhiên.
Điều khiến Walden vừa hấp dẫn vừa “khó đọc” nằm ở chính tư duy triết học của Thoreau. Là một triết gia tiên nghiệm, ông tin rằng chân lý không đến từ giáo điều hay kinh nghiệm vay mượn, mà từ trực giác cá nhân và sự hòa hợp với tự nhiên.
Trong từng trang viết, những sinh hoạt đời thường như trồng hoa màu, vượt qua mùa đông cô độc – luôn được dẫn dắt đến những suy tư sâu xa, liên tưởng rộng mở tới Kinh Thánh, Kinh Veda, thần thoại Hy Lạp, Shakespeare hay triết học Đông – Tây. Walden vì thế giống như một “thư viện thu nhỏ”, nơi mọi tri thức nhân loại dường như đã hiện hữu sẵn trong thiên nhiên, và nhiệm vụ của con người không phải là sáng tạo, mà là nhận ra.
Trải qua hơn 172 năm, Walden vẫn giữ nguyên sức sống bởi thông điệp cốt lõi mà nó gửi gắm: sống đơn giản. “Anh càng sống đơn giản hơn thì các quy luật vũ trụ càng ít phức tạp hơn với anh” – triết lý ấy không hề cũ trong một thế giới hiện đại đầy nhiễu động. Với người đọc trẻ hôm nay, Walden có thể không phải cuốn sách để đọc nhanh, nhưng lại là một lựa chọn đáng giá cho những ngày đầu năm tĩnh lặng – khi ta cần chậm lại, lắng nghe chính mình và học cách ở yên giữa thiên nhiên, dù chỉ là trong tâm tưởng.
