Bài Thanh Thanh
Ảnh: Mukul Bianti, Mai Anh Tú
Tại Mù Cang Chải, văn hóa Mông không nằm trong bảo tàng hay trên những trang giấy. Nó hiện diện trong đời sống thường ngày, trong cách người ta chào nhau buổi sớm, trong nhịp sinh hoạt của bản làng, và trong những mùa hội nối tiếp nhau theo vòng quay của đất trời.
Tết xưa của người Mông là khoảng thời gian khi nương rẫy còn đương màu đất, con người tạm gác công việc để gặp nhau, chơi hội và kết nối cộng đồng. Váy áo truyền thống được chuẩn bị từ sớm, không chỉ để làm đẹp, mà còn để thể hiện sự trân trọng với bản thân và mang ý nghĩa đón chào may mắn trong năm mới. Giữa những thửa ruộng bậc thang trùng điệp, tiếng đàn môi, kèn lá hòa cùng thanh âm rộn ràng của những đồng bạc leng keng trên váy mới; những trò chơi dân gian diễn ra mộc mạc, không có ranh giới giữa người tham gia và người đứng xem. Với người Mông, Tết không phải một sự kiện riêng lẻ, mà là một phần của đời sống chung – nơi ai cũng thuộc về.
Những ngày Tết ấy không tách rời sinh hoạt thường nhật. Các cuộc gặp gỡ diễn ra tự nhiên, những câu chuyện được kể nối tiếp ký ức của nhiều thế hệ. Văn hóa không chỉ được truyền đi bằng ngôn từ, mà còn bằng thực hành: qua cách ăn mặc, cách chào hỏi, cách cùng nhau sum vầy trong những ngày đầu năm. Chính sự lặp lại bền bỉ ấy đã giúp văn hóa Mông ở Mù Cang Chải giữ được vẻ nguyên bản hiếm có.
Trong dòng chảy đời sống ấy, Garrya Mù Cang Chải hiện diện như một phần của không gian địa phương. Nhiều người Mông làm việc tại đây, mang theo ngôn ngữ, nếp sinh hoạt cùng sự am hiểu sâu sắc về vùng đất mình gắn bó. Công việc tại khu nghỉ dưỡng góp phần giúp đời sống của họ ổn định hơn, nhưng không tách rời bản làng. Những giá trị văn hóa vì thế tiếp tục song hành cùng nếp sống gia đình và cộng đồng, trong sự nối dài tự nhiên của các mối quan hệ đã được nuôi dưỡng từ lâu.
Văn hóa Mông không được đưa vào Garrya như một yếu tố trang trí. Nó hiện diện lặng lẽ trong kiến trúc tre uốn lượn theo địa hình, trong những bữa ăn mang âm hưởng địa phương, trong cách con người gặp gỡ, trò chuyện mỗi ngày. Những trải nghiệm văn hóa được giới thiệu với sự tiết chế cần thiết, để du khách có thể quan sát, lắng nghe và cảm nhận, thay vì tiêu thụ hay xem đó như một hoạt động giải trí.
Ở Mù Cang Chải, Tết gắn với nhịp sống cộng đồng và mối quan hệ bền chặt giữa con người với nhau, cũng như với mảnh đất họ đang sống. Garrya hòa vào trong không gian ấy như một phần của đời sống địa phương, nơi nhịp sinh hoạt bản địa được tiếp nối một cách tự nhiên. Trong sự đồng hiện ấy, văn hóa người Mông không bị làm mới hay dàn dựng, mà tiếp tục tồn tại qua thực hành đời sống thường nhật. Tết vì thế vẫn giữ nguyên giá trị cốt lõi: sự gặp gỡ, sự lắng lại và một khởi đầu chậm rãi cho chu trình mới.
Garrya Mù Cang Chải
Bản Pú Nhu, Xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai, Việt Nam
www.garrya.com
