Dung Lê
Chẳng biết từ bao giờ, trong những buổi tiếp khách đầu năm mới, bình trà thơm và mứt đã đóng vai trò xúc tác quan trọng cho nụ cười, lời chúc tốt đẹp và câu chuyện ngày Tết.
Nhấp ngụm trà để ấm họng. Vị ngọt hậu cuối cùng đọng lại, thêm miếng mứt ngọt ngào lan tỏa khoang miệng. Dăm ba chuyện đầu năm được bắt nhịp cầu, càng thêm ấm cúng, thân tình.
Mứt đi vào những trang văn hoài niệm giàu cảm xúc về ngày Tết, đến nỗi nhắc đến Tết, mà không nhắc đến mứt thì thật thiếu sót.
“Bàn tay má rám nắng thoăn thoắt bóc từng sợi dừa, trắng muốt như những vầng trăng non, ngâm vào nồi nước đường nóng hổi, tiếng lách cách của đường tan chảy như tiếng lòng má đang dệt nên mùa xuân. Mỗi sợi mứt dừa, không chỉ là vị ngọt, mà còn là sợi nhớ, sợi thương má gửi gắm vào đó…”
Dải đất chữ S ngọt ngào thấm đượm nắng gió bốn mùa, thơm thảo cây trái. Bao nhiêu loại quả là có bấy nhiêu loại mứt. Mứt Việt ngọt ngào hương xuân, phong phú vị bốn mùa.
Mứt miền Bắc
Khay bánh mứt đầu năm mới của người miền Bắc đủ đầy hương vị, gói gọn tinh hoa đất trời trong những nguyên liệu quen thuộc. Ngọt bùi của mứt bí. Cay nồng của mứt gừng. Thơm mát của mứt hạt sen.
Trong tiết trời se lạnh và không khí ấm cúng thân tình, miếng mứt vừa làm ấm họng, tốt cho sức khỏe, vừa uyển chuyển đưa chuyện.
Mỗi loại mứt còn mang dụng ý riêng. Hạt sen thanh mát, tan trên đầu lưỡi. Ý nghĩa là sự phú quý, đầm ấm. Hạt bí thanh nhiệt, tiêu độc, tựa lời cầu chúc sức khoẻ và thành công đến khách quý. Gừng là tượng trưng cho sự gắn kết tình thân, tình cảm gia đình bền chặt, như câu ca dao: “Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”.
Mứt miền Trung
Với người miền Trung, đặc biệt người Huế, quá trình làm mứt điệu nghệ, tỉ mỉ giống như một môn nghệ thuật. Đó là cách người ta thể hiện sự trọng thị khi đón, đãi khách, đồng thời, thể hiện cái tài hoa của nữ nhân. Kỳ công từ khâu gọt vỏ, ngâm, rim, sên, rồi tưới đều nước đường.
Mùa mứt Huế bắt đầu từ tiết mưa dầm, gió bấc đầu tháng chạp, khi những cánh đồng gừng vào vụ thu hoạch, khi những khu chợ quê rộn ràng thương vụ mua bán cam, quất, me, khoai mài,… Chuyện làm mứt không đơn thuần là quá trình chế tác món ăn, mà là nghệ thuật tĩnh, thiền, gửi gắm tâm tư tình cảm. Rim mứt trên bếp than hồng hàng giờ, từ từ mà khoan thai mới đúng điệu Huế.
Vậy nên nồi mứt sên hoàn chỉnh nghe cả mùi khói, mưa, lẫn trong hương đồng gió nội. Vậy nên tuổi thơ ai thấy chậu gừng vàng ươm, nồng nàn, chợt nôn nao Tết về.
Mứt miền Tây
Nhắc đến mứt, ít nơi nào biết tận dụng cây trái miệt vườn hơn người miền Nam. Sự phong phú các loại sản vật tự nhiên trao cho người dân vùng này đặc quyền tận dụng loại quả đạt vụ mùa. Có năm mứt chùm ruột, có năm mứt me, mãng cầu chiếm ưu thế. Cứ đến tháng Chạp hàng năm, khắp thôn làng chộn rộn tiếng người, tiếng khuấy múc đụng chảo, nô nức như trẩy hội.
Nếu ví mứt miền Nam như một bản giao hưởng hương vị, thì hẳn phong vị cây trái là nốt thăng gây thương nhớ trên bản nhạc ấy. Nổi bật nhờ công đoạn phơi đặc biệt. Mứt phải phơi dưới trời nắng gắt cho nhanh khô. Vị ngọt của đường cô đặc, quyện với vị chua thanh đặc trưng của cây trái, đáp ứng khẩu vị khắt khe của người tiêu dùng: ngọt vừa, chua nhẹ, giòn tươi của cây trái.
Năm nào cũng vậy. Mỗi độ tháng Chạp đến gần Tết Nguyên Đán, các làng nghề làm mứt miền Tây được dịp đỏ lửa. Người lao động có thêm thu nhập. Đây cũng là cơ hội để các nhãn hiệu mứt ghi danh trên thị trường.
Tấm áo mới của mứt Tết
Bên cạnh những hương vị mứt đã trở nên quen thuộc với nhà nhà, mứt Tết ngày nay khoác lên lớp áo sáng tạo, kết hợp nhiều nguyên liệu độc đáo, theo làn sóng khẩu vị của giới trẻ. Điển hình như:
Mứt hồng
Hồng là loại quả giàu vitamin A, C, khoáng chất, chất xơ, có tác dụng cải thiện tiêu hóa và làm đẹp da. Điểm cuốn hút nằm ở vị chua chua ngọt ngọt. Ít calo nên rất tốt cho người thừa cân.
Những trái hồng chín mọng thu hoạch từ cao nguyên Đà Lạt vốn mang vị ngọt đậm, sau khi sấy ở nhiệt độ cao, càng dai hơn, có thể khiến thực khách ăn một lần nhớ mãi.
Mứt vỏ chanh dây
Ngoài vỏ bưởi, vỏ cam, thì vỏ chanh dây với tổng hòa chất xơ, vitamin, và hợp chất chống oxy hóa, tạo nên món mứt đặc trưng, thú vị vào dịp Tết. Giới trẻ ngày nay quả thật sáng tạo khi từ một loại nguyên liệu bỏ đi, có thể tận dụng thành nguyên liệu chính, tạo ra loại mứt dẻo thơm.
Mứt khoai lang mật Tà Nung
Sự dẻo mịn với độ ngọt tự nhiên của khoai lang mật Tà Nung kết hợp cùng mứt gừng cay nồng vừa cân bằng hài hòa hương vị, vừa khéo léo “bén duyên”, trở thành thức quà vặt đặc biệt mỗi khi lên mâm.
Mứt cà chua bi
Quá trình làm mứt cà chua bi đòi hỏi phải ngâm kỹ với nước vôi trong, rửa sạch, ướp đường, sau đó sên nhỏ lửa đến khi dẻo sệt. Cà chua bi là sự kết hợp hài hòa giữa vị chua thanh mát đặc trưng và ngọt dịu nhẹ của đường.
Thành phẩm chuẩn chỉnh giữ nguyên sắc đỏ tự nhiên, cảm giác giòn giã khi nhai.
Mứt rau câu trái cây
Về cơ bản, mứt rau câu trái cây khác rau câu truyền thống ở đặc điểm sấy khô. Kết cấu ngoài giòn, trong dẻo, vị ngọt đậm, lại bảo quản được lâu. Sự biến tấu mới lạ tạo nên làn gió mới rực rỡ sắc màu trên khay quà bánh đãi khách.
Mứt rau câu trái cây hấp dẫn với vị tươi mát, dai, thơm. Ảnh: Kingfoodmart
Mứt rau câu trái cây lưu giữ trọn vẹn hương vị tươi mát, dai và thơm. Dùng dao răng cưa cắt thành từng thanh, xếp vào khay, và phơi đến khi khô, có đường bám quanh.
Dù qua bao nhiêu năm tháng, mứt luôn là thức quà đặc sản không thể thiếu mỗi dịp Tết đến xuân về. Bên cạnh những mâm cao, cỗ đầy, mứt, tận dụng nguồn nguyên liệu cây trái, đậu, củ trong vườn nhà, tạo thành món quà vặt thú vị đưa chuyện dịp đầu xuân năm mới. Từ lâu, những làng nghề làm mứt đã hình thành. Và chuyện làm mứt không chỉ là chuyện lưu giữ nét đẹp truyền thống, mà còn là cơ hội kiếm tiền, khẳng định vị thế của mứt trên thị trường quà bánh Tết.
Xem thêm bài viết liên quan:
