Quốc Thái
Nậm Nghiệp (thuộc tỉnh Sơn La) thường được nhắc đến như một “biển hoa” giữa rẻo cao Tây Bắc mỗi độ tháng Ba. Tôi đến Nậm Nghiệp vào những ngày giữa tháng Ba. Trong lớp sương mù dày đặc ở độ cao hơn 2.000m, điều đọng lại không chỉ là những triền hoa trắng, mà là những con người sống lặng lẽ giữa mây trời ấy.
Bản nhỏ này chỉ có hơn 700 người, toàn bộ là người Mông Đen. Cuộc sống ở đây giản dị đến mức gần như tách biệt khỏi nhịp sống bên ngoài. Những ngôi nhà gỗ thấp, mái lợp tấm fibro cũ kỹ, nép mình bên sườn đồi. Trước hiên, tùy mỗi gia đình, người ta bày những thứ khác nhau: có nhà bán cà phê, đồ ăn vặt, quần áo; có nhà lại chỉ là vài bó rau rừng, chút hoa quả hay vài món thổ cẩm – tất cả tạo nên những “gian hàng” nhỏ mộc mạc giữa núi.
Buổi sáng hôm đó, tôi gặp một người phụ nữ đứng trước căn nhà gỗ của mình, bán khăn thổ cẩm, rau rừng và chút hoa quả. Chị khá rụt rè, chỉ mỉm cười khi tôi tiến lại gần. Không có những lời mời chào, không có sự vồn vã thường thấy ở những điểm du lịch – chỉ có sự hiện diện rất nhẹ, rất thật. Tôi đứng đó một lúc, nhìn những tấm khăn màu sắc được dệt thủ công, và cảm giác như thời gian ở đây trôi chậm hơn rất nhiều.
Đi sâu vào trong bản, tôi bắt gặp hai cụ bà người Mông ngồi trò chuyện dưới một tán cây. Họ ngồi sát bên nhau, nói chuyện bằng tiếng Mông, chậm rãi và đều đều. Không cần hiểu nội dung, chỉ cần nhìn cách họ cười, cách họ nghiêng đầu lắng nghe nhau, cũng đủ thấy sự gắn bó đã tích tụ qua rất nhiều năm tháng. Xung quanh họ, đất đỏ ẩm, lá khô rơi lẫn vào những cánh hoa trắng, tất cả chìm trong một lớp sương mỏng.
Xa hơn một chút, không khí bỗng trở nên nhộn nhịp hơn. Một gia đình trong bản đang tổ chức lễ đặt tên cho em bé mới sinh – một phong tục vẫn được người Mông gìn giữ đến ngày nay. Với họ, một đứa trẻ khi mới chào đời chưa thực sự “thuộc về” thế giới này. Chỉ sau khi làm lễ gọi hồn và đặt tên, đứa trẻ mới được tổ tiên công nhận, che chở và chính thức trở thành một thành viên của cộng đồng.
Bên ngoài, mọi người quây quần ăn cỗ, nói chuyện, tiếng cười vang lên giữa làn sương lạnh. Nhưng trong một căn phòng nhỏ phía trong, người mẹ và đứa trẻ sơ sinh lại ở riêng, tách biệt khỏi đám đông. Tôi được biết, theo phong tục, trong những ngày đầu – có khi kéo dài đến một tháng – mẹ và em bé không ra ngoài, cũng hạn chế tiếp xúc với người lạ. Cành lá xanh được cắm trước cửa như một dấu hiệu nhắc nhở.
Trong không gian tối, chỉ có ánh lửa le lói và làn khói bếp bay lên, người mẹ ngồi lặng lẽ ôm con. Những người thân thỉnh thoảng bước vào, nhẹ nhàng chăm sóc, rồi lại rời đi. Giữa hai không gian – một bên là sự náo nhiệt của bữa cỗ, một bên là sự tĩnh lặng gần như tuyệt đối – tôi chợt hiểu rằng mỗi nghi lễ ở đây đều mang một logic riêng, gắn với niềm tin và cách người ta bảo vệ sự sống mới.
Rời khỏi căn nhà, tôi lại gặp ba em nhỏ Mông. Má và mũi của chúng đỏ hồng vì lạnh, đôi mắt sáng và đầy hiếu kỳ nhìn tôi. Chúng nói chuyện với nhau bằng tiếng Mông với nhịp điệu nhanh và thanh âm rất trong trẻo.
Giữa sương mù và những gốc cây cổ thụ già, ba đứa nhỏ chơi đùa trên con dốc đất đỏ. Món đồ chơi của chúng là một con gà. Chúng chuyền tay nhau như một trò chơi sống động. Thỉnh thoảng con gà giãy lên, còn bọn trẻ thì cười vang. Một đứa nhỏ đi đôi dép có hình Spider-Man, đã lấm bùn vì đường núi. Tôi nhìn xuống đôi dép ấy và bất giác mỉm cười.
Khi còn nhỏ, tôi cũng từng mê Spider-Man như thế.
Ở một nơi hẻo lánh như Nậm Nghiệp, giữa những con người nói một ngôn ngữ xa lạ với thế giới của tôi, chi tiết nhỏ bé ấy lại làm tôi bâng khuâng. Hóa ra đằng sau sự khác biệt về văn hóa, địa lý hay điều kiện sống, vẫn tồn tại những sợi dây rất đơn giản nối con người lại với nhau – những ký ức tuổi thơ, những niềm vui nhỏ, những giấc mơ giống nhau.
Chúng tôi không thể trò chuyện nhiều. Nhưng những nụ cười, ánh mắt và sự hồn nhiên của chúng đã đủ để lấp đầy khoảng trống ngôn ngữ.
Nậm Nghiệp có thể được nhớ đến bởi mùa hoa. Nhưng với tôi, bản làng này còn là nơi của những con người sống chậm giữa mây trời, nơi mỗi cuộc gặp gỡ – dù ngắn ngủi – đều mang theo một câu chuyện riêng. Và đôi khi, chính những câu chuyện ấy mới là thứ khiến một chuyến đi trở nên đáng nhớ.
