Quảng cáo 
Quốc Thái
Những ngày cuối năm, khi Huế bước vào khoảng thời gian lạnh nhất trong năm, làng Hà Cảng (Quảng Phú, Quảng Điền) lại trở về với nhịp sinh hoạt quen thuộc của mùa mứt gừng. Không khí trong làng lắng lại, nhưng phía sau những ngôi nhà thấp ven sông Bồ, bếp lửa vẫn đỏ đều, khói bếp lan nhẹ qua các lối xóm nhỏ, mang theo mùi gừng cay nồng rất đặc trưng.
Hà Cảng từng được nhiều người biết đến qua những khung hình điện ảnh của Mắt biếc, nhưng với người dân địa phương, nơi đây từ lâu đã gắn với một nghề truyền thống khác: làm mứt gừng. Không rầm rộ, không sản xuất quy mô lớn, mứt gừng Hà Cảng tồn tại như một phần của đời sống mùa Tết – âm thầm nhưng bền bỉ.
Trong một căn bếp nhỏ của làng, chú Hùng và vợ bắt đầu công việc từ sáng sớm. Nghề làm mứt gừng được chú học lại từ mẹ, theo cách rất Huế: không công thức ghi chép, không định lượng bằng con số, mà bằng kinh nghiệm tích lũy qua nhiều mùa gió lạnh.
Gừng được lựa chọn kỹ, rửa sạch, cạo vỏ rồi bào thành những lát mỏng. Tất cả đều làm bằng tay. Gừng cay, nhựa nóng, làm lâu dễ rát tay, nhưng đó là điều gần như ai gắn bó với nghề cũng quen thuộc.
Bếp phải đỏ lửa, tay đảo phải đều. Chỉ cần sơ ý, mứt có thể cháy, khê, hỏng cả mẻ. Trong gian bếp, những chiếc chảo lớn xếp thành hàng, lửa than hồng phía dưới, khói bếp bay lơ lửng. Mùi gừng, mùi đường nóng chảy hòa vào nhau, tạo nên thứ hương rất riêng – thứ mùi báo hiệu Tết đang đến gần.
Gia đình chú Hùng đã gắn bó với nghề hơn 15 năm. Mỗi mùa Tết, họ làm khoảng 5~6 tấn mứt gừng, hoàn toàn không sử dụng chất phụ gia hay chất bảo quản. Gừng được làm sạch bằng cách luộc với chanh, mứt chỉ có hai thành phần chính là gừng và đường. Vị cay nồng rõ rệt, nhưng hậu vị ấm và dễ chịu, đúng với cách người Huế vẫn quen thưởng thức mứt gừng.
Những người cùng làm trong bếp đều là người trong làng Hà Cảng. Chủ yếu là người lớn tuổi trong khu xóm, quen mặt nhau từ lâu, hiểu nhịp làm việc và cách giữ lửa của nghề. Công việc được chia nhỏ: người gọt gừng, người bào lát, người trông bếp, người đóng gói. Gian bếp vì thế không chỉ là nơi sản xuất, mà còn là không gian sinh hoạt chung của xóm làng mỗi dịp cuối năm.
Ở Hà Cảng, mứt gừng không đơn thuần là một mặt hàng Tết. Đó là phần ký ức gắn với mùa lạnh, với bếp lửa, với những buổi tối ngồi quanh chảo mứt, vừa làm vừa trò chuyện. Mứt gừng theo chân người Huế đi xa: vào Đà Lạt, TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội – không chỉ để ăn, mà để làm quà, để giữ lại một chút hương vị quê nhà.
Với người Huế, Tết không thể thiếu mứt gừng trên bàn thờ gia tiên. Miếng mứt cay xè nơi đầu lưỡi, nhưng chỉ sau đó là cảm giác ấm dần trong người. Như một cách nhẹ nhàng để chống lại cái lạnh, và cũng là một thói quen đã đi cùng nhiều thế hệ.
Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, việc một làng nhỏ như Hà Cảng vẫn giữ được nhịp bếp lửa qua từng mùa Tết là điều không dễ. Nhưng ở đây, mứt gừng vẫn được làm theo cách cũ, chậm rãi và cẩn trọng. Không phô trương, không ồn ào, chỉ âm thầm giữ lại một hương vị Huế rất riêng, cay nồng và ấm áp, mỗi khi mùa lạnh trở về.
Xem thêm bài viết liên quan:
