Bích Ngọc
Mồng Một Tết ở Huế mở ra bằng một nhịp điệu rất riêng: thanh tịnh nhưng vẫn phảng phất sự rộn ràng của kinh đô vàng son một thủa. Giữa muôn ngàn loài hoa rực rỡ của mùa xuân, Huế bước vào năm mới bằng những nghi thức truyền thống nhẹ nhàng được người dân bản địa trân trọng giữ gìn qua năm tháng, đồng thời cũng giao thoa khéo léo với đời sống hiện đại.
Sáng mồng Một – cầu một năm mới bình an
Sáng mồng Một ở Huế thường bắt đầu sớm từ khoảng 6 giờ sáng. Thời tiết đầu năm luôn có hơi sương bảng lảng và chút ít cơn mưa phùn mà người Huế nói chắc như đinh đóng cột “Trời như Tết”. Người Huế dậy sớm, sửa soạn áo dài, trẻ con thì diện áo quần mới, xem hướng xuất hành đầu năm rồi đi lễ chùa hoặc tảo mộ đầu năm. Không khí trong veo, se lạnh, những con đường sạch sẽ sau đêm giao thừa tạo cảm giác như thành phố vừa được gột rửa để bước sang một chu kỳ mới.
Sau khi đi lễ, nhiều người Huế giữ thói quen mua trầu cau như một cách xin lộc đầu năm. Những gánh trầu cau nhỏ ven đường vẫn sẵn sàng chờ đợi từ rất sớm, lá trầu xanh mướt, cau tươi được têm vôi đỏ gọn gàng. Việc mua trầu cau đầu năm không chỉ là một hành động mang tính biểu tượng của may mắn, mà còn là lời chúc cho sự gắn kết, thuận hòa trong gia đình và các mối quan hệ trong năm mới.
Cũng trong buổi sáng mồng Một, vài người sẽ có thói quen tìm một vài gánh bánh đúc mật quen để cầu may mắn. Loại bánh dân dã này thường được bán từ khoảng 23 tháng Chạp – khi người dân chuẩn bị rước ông Táo – cho đến hết tháng Hai âm lịch, đôi khi kéo dài sang tận tháng Năm. Người Huế tin rằng sắc xanh tươi và vị ngọt ngào của bánh sẽ mang lại may mắn đầu năm.
Mồng Một ăn chay: khởi đầu năm mới bằng sự an lành
Một điểm đặc biệt của mồng Một Tết ở Huế là nhiều người chọn ăn chay để bắt đầu năm mới. Ảnh hưởng từ truyền thống Phật giáo lâu đời, nhiều gia đình ăn chay vào ngày rằm và mồng Một hằng tháng; riêng mồng Một Tết, việc này càng được xem như cách khởi đầu năm mới trong sự thanh tịnh và an lành.
Ngay từ sáng sớm, các nhà hàng chay, quán chay ven đường trong thành phố vẫn mở cửa. Tô bún chay nóng hổi, đĩa bánh bèo chay thanh nhẹ, hay mâm cơm chay đủ vị trở thành lựa chọn của nhiều gia đình trước khi bắt đầu những chuyến du xuân.
Đại Nội mở cửa: mồng Một của ký ức và hiện tại
Đây là một trong những nét riêng của Huế mà khó nơi nào ở Việt Nam có được, bởi các di tích thuộc Quần thể Di tích Cố đô sẽ mở cửa miễn phí vào ngày mồng Một. Từ khoảng 9 giờ sáng, sau khi đi lễ chùa và xông đất, nhiều gia đình chọn vào Đại Nội, Hoàng thành Huế để du xuân.
Không gian Hoàng thành trong ngày đầu năm vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Tiếng trống lân vang lên trước Ngọ Môn, những đoàn múa lân rực rỡ sắc màu di chuyển qua các sân điện. Du khách và người dân cùng dạo bước trong không gian từng là trung tâm quyền lực của triều Nguyễn, thậm chí còn có dịp bước vào một ngôi cổ tự nằm trong khuôn viên Hoàng cung để xin xăm (xin quẻ) cầu may cho năm mới.
Bên cạnh các màn biểu diễn nghệ thuật cung đình, nhiều trò chơi Tết xưa được tái hiện: đầu hồ, thả thơ, bài vụ và đặc biệt là xăm hường. Những hoạt động này không chỉ mang tính trình diễn, mà còn khơi dậy một không khí Tết hoàng cung – nơi truyền thống được sống lại trong đời sống đương đại.
Xăm hường: tiếng xúc xắc của khát vọng khoa bảng
Trong số các trò chơi truyền thống của người Huế vào dịp Tết đến, xăm hường hay còn gọi là đổ xăm hường mang một vị trí đặc biệt. Xuất hiện từ khoảng thế kỷ XVII, trò chơi này ban đầu phổ biến trong chốn cung đình, sau lan rộng ra dân gian và trở thành thú vui quen thuộc mỗi dịp Tết Nguyên đán.
Xăm hường sử dụng sáu con xúc xắc và hệ thống thẻ thưởng mang tên các học vị khoa cử: tú tài, cử nhân, tiến sĩ, hội nguyên, bảng nhãn, trạng nguyên. Người chơi gieo xúc xắc để nhận thẻ; ai “đổ trạng” sẽ là người gặp đại cát trong năm mới. Nhưng giá trị của xăm hường không nằm ở thắng thua. Trò chơi phản ánh khát vọng khoa bảng của người Huế xưa – vùng đất từng là trung tâm học thuật của cả nước. Trong từng lượt gieo xúc xắc là ước mong học hành hanh thông, công danh thuận lợi, con cháu đỗ đạt.
Ngày nay, khi xăm hường được tổ chức trong Đại Nội mỗi dịp Tết, tiếng xúc xắc vang lên không chỉ gợi nhớ quá khứ mà còn kết nối các thế hệ. Trẻ nhỏ, người lớn, du khách cùng ngồi lại, chia sẻ một trò chơi tưởng chừng giản dị nhưng chứa đựng nhiều lớp nghĩa văn hóa.
Mồng Một Tết ở Huế vì thế luôn mang hai sắc thái song hành: thanh tịnh và rộn ràng. Thanh tịnh trong những nghi lễ đầu năm, trong bữa cơm chay, trong bước chân đi lễ chùa. Rộn ràng trong tiếng múa lân, trong dòng người du xuân Đại Nội, trong tiếng cười quanh những ván xăm hường, bài vụ, đầu hồ.
Giữa dòng chảy hiện đại, Huế vẫn là Huế bởi thành phố này luôn giữ được nhịp sống riêng cho ngày đầu năm.
