Hòa Lê
Chỉ huy một dàn nhạc giao hưởng với gần 100 nhạc công không chỉ đòi hỏi kỹ thuật âm nhạc xuất sắc, mà còn cần bản lĩnh lãnh đạo và tư duy tổ chức sắc bén. Trong nhiều thế kỷ, bục chỉ huy gần như là không gian dành riêng cho nam giới. Vì vậy, danh từ chuyên môn chỉ nghề nghiệp này cũng là một từ giống đực – Maestro (có nghĩa là “Nhạc trưởng” trong tiếng Ý). Tuy nhiên, cục diện ấy đang thay đổi rõ rệt.
Những nữ nhạc trưởng dưới đây không chỉ xuất hiện trên sân khấu danh giá, mà còn nắm giữ vị trí lãnh đạo tại các dàn nhạc hàng đầu thế giới. Họ cho thấy chiếc đũa chỉ huy không mang giới tính, mà mang tài năng và tầm nhìn.
Marin Alsop – Người mở đường tại Mỹ
Marin Alsop là một trong những biểu tượng tiên phong của phụ nữ trong lĩnh vực chỉ huy dàn nhạc. Bà là người phụ nữ đầu tiên được bổ nhiệm làm Giám đốc Âm nhạc của một dàn nhạc giao hưởng lớn tại Mỹ – Baltimore Symphony Orchestra.
Là học trò của Leonard Bernstein, Alsop xây dựng phong cách chỉ huy mạch lạc, rõ cấu trúc và giàu tính nhân văn. Bên cạnh sự nghiệp biểu diễn, bà còn tích cực thúc đẩy giáo dục âm nhạc và thành lập các chương trình hỗ trợ nữ nhạc trưởng trẻ, góp phần mở rộng cơ hội cho thế hệ sau.
Mirga Gražinytė-Tyla – Gương mặt nổi bật của châu Âu
Sinh ra tại Lithuania, Mirga Gražinytė-Tyla gây tiếng vang khi được bổ nhiệm làm Giám đốc Âm nhạc của City of Birmingham Symphony Orchestra ở tuổi 29, tiếp bước những tên tuổi lớn như Simon Rattle.
Cô cũng là một trong số ít nữ nhạc trưởng ký hợp đồng độc quyền với hãng đĩa Deutsche Grammophon. Trên bục chỉ huy, Mirga được đánh giá giàu cảm xúc, tràn trề năng lượng và có khả năng truyền tải tinh thần tác phẩm một cách trực diện, cuốn hút.
Nathalie Stutzmann – Từ giọng nữ trầm đến vị trí lãnh đạo dàn nhạc
Trước khi trở thành nhạc trưởng, Nathalie Stutzmann là một trong những giọng contralto hàng đầu thế giới. Kinh nghiệm biểu diễn giúp bà có cách tiếp cận âm nhạc thiên về đường giai điệu và hơi thở tự nhiên.
Hiện bà là Giám đốc Âm nhạc của Atlanta Symphony Orchestra, trở thành người phụ nữ thứ hai giữ vị trí này tại một dàn nhạc lớn ở Mỹ. Phong cách của Stutzmann chú trọng sự kết nối giữa các nhóm nhạc cụ, tạo nên âm thanh hài hòa và giàu chiều sâu.
Oksana Lyniv – Người viết lại lịch sử tại Bayreuth
Oksana Lyniv, nhạc trưởng người Ukraine, đã tạo dấu mốc quan trọng khi trở thành nữ nhạc trưởng đầu tiên chỉ huy tại Bayreuth Festival vào năm 2021 – liên hoan âm nhạc chuyên trình diễn tác phẩm của Richard Wagner, vốn duy trì truyền thống nam giới suốt 145 năm.
Bà cũng là nữ Giám đốc Âm nhạc đầu tiên của Teatro Comunale di Bologna (Ý). Lyniv nổi bật với khả năng xử lý các vở opera quy mô lớn, yêu cầu sự phối hợp phức tạp giữa dàn nhạc, hợp xướng và sân khấu.
Elim Chan – Đại diện tiêu biểu của châu Á
Sinh tại Hong Kong, Elim Chan là nữ nhạc trưởng đầu tiên giành chiến thắng tại cuộc thi Donatella Flick của London Symphony Orchestra. Cô hiện giữ vị trí Giám đốc Chỉ huy của Antwerp Symphony Orchestra (Bỉ).
Elim Chan được đánh giá cao bởi kỹ thuật chỉ huy chính xác, nhạy cảm với chi tiết và khả năng kiểm soát cấu trúc tác phẩm. Cô là một trong những gương mặt trẻ góp phần khẳng định vị thế của nhạc trưởng châu Á trên sân khấu quốc tế.
Sự chuyển dịch của một ngành nghề truyền thống
Sự hiện diện ngày càng rõ nét của các nữ nhạc trưởng tại những dàn nhạc danh giá cho thấy âm nhạc hàn lâm đang bước vào giai đoạn chuyển mình. Họ không còn là ngoại lệ hiếm hoi, mà đang trở thành những người lãnh đạo thực thụ trong thế giới giao hưởng.
Trên bục chỉ huy, điều tạo nên uy quyền không phải là giới tính, mà là khả năng kiến tạo âm thanh, dẫn dắt tập thể và chạm đến cảm xúc khán giả. Và ở điểm đó, những “maestro” nữ đang khẳng định vị trí của mình bằng chính chất lượng nghệ thuật.
