Thái A
Nắng nóng gay gắt chưa về, gió lạnh có lúc còn rơi rớt, Hà Nội mùa cuối xuân mang một sắc thái thật nên thơ, dù đôi lúc những hạt mưa phùn vẫn làm ẩm ướt không gian, nhưng không sao, có thế mới là mùa xuân đất Bắc. Tháng 3, khi ấy trên đường chưa trắng muốt hoa loa kèn, những xe hoa dọc đường Phan Đình Phùng chưa có màu hồng hoa sen nhưng ở đâu đó những hàng cây vẫn phô bày màu hoa e ấp. Đó là những loài hoa bình dị, có phần quê mùa nhưng khi xuất hiện lại khiến người hữu tình cảm thấy gợi lên trong lòng cảm xúc man mác nhớ thương như tình ý của cô gái quê trong thơ Nguyễn Bính.
Có ai còn nhớ tới hoa xoan trong bài thơ Mưa xuân: “Bữa ấy mưa xuân phơi phới bay, hoa xoan lớp lớp rụng vơi đầy…”. Bây giờ chắc không bói đâu ra những cô gái ngóng hội làng để được gặp ý trung nhân như xưa nữa, trên phố cũng không còn cây xoan, nhưng dọc đường đê Phùng, thấp thoáng trong các sân khu tập thể cũ Bách Khoa; Kim Liên; Trung Tự…, rải rác ở các làng đã hóa phố như Phùng Khoang; Mai Động; Định Công… vẫn còn những cây xoan mọc đơn lẻ như nhắc người phố nhớ về gốc quê của mình. Cùng với mùi hương thoảng trong gió, hoa xoan phô sắc tím pha trắng tô điểm cho những khu nhà ngày càng bê tông hóa, ngày càng chật chội. Mỗi cây xoan như một lời nhắc người ta về cội nguồn, quê hương bản quán giữa dòng đời trôi hối hả. Ngay cả ở nông thôn bây giờ cũng ít xoan hơn ngày trước, vậy mà đây đã từng là loài cây thân thuộc biết bao với đời sống người Việt xưa. Loài cây này không cho trái để ăn, nhưng gỗ thì rất thông dụng để làm đồ gia dụng và dựng nhà.
Trở lại với màu sắc tháng 3, người phố cổ chắc không ai lạ lẫm gì với những chùm hoa trắng tinh khôi của những cây sưa trắng (còn có tên là thàn mát) ở Hồ Gươm, Bách Thảo và trong khuôn viên Bảo tàng Cách mạng Việt Nam. Cứ sau Tết Nguyên Đán một hoặc hai tháng là cây nở hoa trắng trời. Rất nhiều người nhầm sang đây là cây sưa đỏ mà giá gỗ đã từng bị đây lên rất cao, nhưng không phải, hai loài khác hẳn nhau về thân, lá và màu hoa. Hoa sưa đẹp như những mối tình học sinh, ngây thơ, dại dột nhưng tinh khôi. Ngắm đám hoa trắng, người hữu ý có khi nào sực nhớ về những trò nghịch vụng dại tưởng như đã vùi lấp vào lớp bụi thời gian.
Tuyệt nhất là hàng cây ban mọc bên Lăng Bác, cạnh Hoàng Thành và dọc đường Thanh Niên. Trầm mặc canh giấc ngủ cho Người quanh năm tháng, vào tháng 3 hoa ban nở rợp trời, tô điểm cho cảnh sắc của cụm thắng cảnh Hồ Tây. Người đi vãn cảnh đền Quán Thánh, dâng hương chùa Trấn Quốc, đi dạo ven hồ Tây, Trúc Bạch sẽ được ngắm màu hoa tím, đỏ, hồng, trắng nhạt, mấy sắc màu cứ hòa quyện vào nhau hệt như bảng phối màu của họa sĩ tài hoa. Về từ miền Tây Bắc, hoa ban bao năm nay đã đưa về Hà Nội chất hoang dại miền sơn cước, cái tình đằm thắm của nếp nhà sàn có khói lam chiều vấn vương. Hoa ban thật tuyệt để các bạn trẻ ra chụp check-in sang chảnh, cũng thật hợp để các chị, các mẹ diện áo dài ríu rít chụp cho nhau dưới hàng cây. Ngày xưa ở dưới tán hoa ban đối diện đền Quán Thánh có hàng chục sạp chụp ảnh dạo, đó là nơi các gia đình vẫn đưa con nhỏ lên chụp tấm ảnh kỷ niệm ngày Tết. Chỉ sau vài mươi năm, nghề đó đã thất truyền nhưng hoa ban vẫn nở để nhắc người Hà Nội nhớ về kỷ niệm xưa. Mà tuyệt nhất vẫn là màu hoa gạo, loài hoa cứ đến tháng 3 là thắp những đốm lửa hồng lên bầu trời. Cũng vẫn là khuôn viên của Bảo tàng Lịch sử, hoa gạo nở dày, thả xuống mặt đất những bông đỏ ối. “Cây gạo có ma, cây đa có thần”, người xưa cũ hay thì thầm với nhau câu ngạn ngữ cổ, nhưng giới trẻ chẳng mấy quan tâm. Cứ đến mà ngắm, mà chụp, nhất là cây gạo mọc bên Hồ Gươm, chính là nơi rất đáng đến để thấy tháng 3 đẹp ra sao.
Chỉ một vài tuần nữa thôi là đường phố sẽ thay màu, chỉ vài chục ngày sau, hoa loa kèn, hoa sen, hoa phượng sẽ cùng nắng ấm phủ lên phố phường hơi thở náo nhiệt của mùa hè. Nhưng khi nào còn hơi hướng của gió xuân, người ta vẫn cứ thấy say lòng với những màu bình dị của hoa trên phố.
